Xe Trung Quốc bùng nổ, Nhật Bản mất dần thế áp đảo tại các thị trường lớn

Trong nhiều thập niên, Thái Lan là một trong những cứ điểm sản xuất ô tô quan trọng nhất của Nhật Bản tại Đông Nam Á, với sự hiện diện của Toyota, Honda, Isuzu, Mitsubishi và Nissan. Tuy nhiên, những năm gần đây, các thương hiệu Trung Quốc tăng tốc mở rộng tại thị trường này, đặc biệt trong phân khúc xe điện, nhờ giá bán cạnh tranh và đầu tư sản xuất tại địa phương.

Theo Financial Times, thị phần của các hãng Nhật tại 6 thị trường ô tô lớn nhất Đông Nam Á giảm từ khoảng 77% năm 2010 xuống 62% trong nửa đầu năm 2025. Khu vực này tiêu thụ khoảng 3,3 triệu ô tô mỗi năm, trở thành địa bàn cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các nhà sản xuất Nhật Bản và Trung Quốc.

Toyota, đại diện cho ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản, đang chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Ảnh: Toyota

Sức ép còn thể hiện qua kết quả kinh doanh của từng hãng. Theo Reuters, doanh số bán lẻ Honda trong 9 tháng đầu năm 2025 giảm gần 30% tại Indonesia so với cùng kỳ, giảm 18% tại Malaysia và 12% tại Thái Lan.

Noriya Kaihara, Phó chủ tịch điều hành Honda, cho biết trong cuộc họp báo cuối năm 2025 rằng cạnh tranh tại những thị trường như Thái Lan đã trở nên rất khốc liệt, trong khi Honda không còn lợi thế về giá như trước. Ông cũng đề cập áp lực phải tăng ưu đãi, giảm giá để thu hút khách hàng, qua đó ảnh hưởng đến lợi nhuận.

Cuộc cạnh tranh vì thế không chỉ thể hiện ở số xe bán ra mà còn ở mức giá và lợi nhuận. Khi đối thủ đưa ra những mẫu xe có giá thấp hơn nhưng vẫn được trang bị nhiều công nghệ, các hãng Nhật phải cân nhắc giữa giảm giá để giữ khách và bảo vệ lợi nhuận. Dù vậy, mức giảm doanh số của Honda không đại diện cho toàn ngành ô tô Nhật Bản. Tuy nhiên lợi thế lâu năm của các thương hiệu Nhật không còn đủ để bảo đảm vị thế áp đảo, nhất là khi thị trường chuyển dịch sang xe điện.

Từ Đông Nam Á đến châu Âu: xe Trung Quốc mở rộng thị trường

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh số ô tô điện toàn cầu vượt 20 triệu chiếc trong năm 2025, tăng 20% so với năm trước và chiếm khoảng một phần tư tổng doanh số ô tô mới. Tỷ lệ này tại Trung Quốc đạt gần 55%, châu Âu khoảng 28%, trong khi Mỹ ở dưới 10%.

Về sản xuất, Trung Quốc đạt khoảng 16 triệu ô tô điện trong năm 2025, tương đương gần 75% sản lượng toàn cầu. Xuất khẩu xe điện vượt 2,5 triệu chiếc, trong khi nước này chiếm hơn 80% sản lượng tế bào pin xe điện toàn cầu.

Các số liệu cho thấy Trung Quốc giữ vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng xe điện, từ sản xuất xe đến pin. Tuy nhiên, xe sản xuất tại Trung Quốc không phải tất cả đều mang thương hiệu Trung Quốc. Theo IEA, khoảng 4/5 số xe điện sản xuất tại nước này và bán ra nước ngoài trong năm 2025 do các hãng Trung Quốc sản xuất.

Xe điện BYD tập kết tại cảng Yên Đài, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, chờ được đưa lên tàu xuất khẩu. Ảnh: LATimes

Bill Russo, CEO hãng tư vấn Automobility tại Thượng Hải, nhận định với Reuters ngày 14/8 rằng các nhà sản xuất Trung Quốc đang tìm kiếm tăng trưởng ở nước ngoài trong bối cảnh thị trường nội địa cạnh tranh gay gắt và công suất sản xuất dư thừa.

Với các hãng Trung Quốc, xuất khẩu ngày càng trở thành hướng đi quan trọng để tìm thêm khách hàng và tận dụng năng lực sản xuất sẵn có. Tuy nhiên, mở rộng ra nước ngoài cũng đòi hỏi đầu tư vào mạng lưới bán hàng, dịch vụ hậu mãi và sản xuất tại chỗ, đồng thời thích ứng với quy định và thị hiếu của từng thị trường.

Tại châu Âu, thị phần của các thương hiệu Trung Quốc tăng nhanh. Theo dữ liệu Counterpoint Research được Reuters dẫn lại, các thương hiệu này chiếm 16% thị trường ô tô du lịch châu Âu trong quý I/2026, tăng từ 3% cùng kỳ năm 2022. Trong khi đó, thị phần của các hãng Nhật duy trì quanh mức 12%.

Abhilash Gupta, chuyên gia phân tích tại Counterpoint Research, cho rằng khoảng cách cạnh tranh không chỉ nằm ở giá bán mà còn ở mức độ điện hóa. Các hãng Trung Quốc có lợi thế đáng kể trong phân khúc xe điện, nơi nhiều nhà sản xuất truyền thống chưa có sự hiện diện tương xứng với vị thế của họ trên thị trường ô tô nói chung.

Counterpoint dự báo đến năm 2030, các thương hiệu Trung Quốc có thể chiếm hơn 20% thị trường ô tô du lịch châu Âu và 29% phân khúc xe điện tại đây. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng còn phụ thuộc vào thuế quan của Liên minh châu Âu, khả năng sản xuất tại chỗ, sức mua và phản ứng của các hãng xe đang hiện diện tại thị trường.

Công nghệ, giá bán và tốc độ phát triển sản phẩm

Lợi thế của các hãng xe Trung Quốc đến từ quy mô sản xuất, chuỗi cung ứng pin và linh kiện điện tử, cùng khả năng phát triển sản phẩm nhanh. Theo IEA, mức độ tích hợp của ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc góp phần tạo lợi thế chi phí so với nhiều nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, chênh lệch còn tùy thuộc vào phân khúc xe, giá nguyên liệu, chi phí lao động, thuế quan và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Bên cạnh giá bán, phần mềm và các tính năng điện tử ngày càng ảnh hưởng đến quyết định mua xe. Nhiều hãng Trung Quốc liên tục ra mắt mẫu mới, bổ sung trang bị và điều chỉnh giá. Trong khi đó, một số nhà sản xuất truyền thống phải thay đổi quy trình phát triển sản phẩm để theo kịp tốc độ của thị trường.

Thách thức này không chỉ dành riêng cho các hãng Nhật. Theo Reuters ngày 20/10, mẫu SUV điện ID. UNYX 08 của Volkswagen, phát triển cùng Xpeng, bán trung bình 267 xe mỗi tháng trong giai đoạn tháng 4-8/2026, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 3.622 xe mỗi tháng mà hãng từng đặt ra.

Trường hợp này cho thấy có công nghệ và đối tác phù hợp vẫn chưa đủ để một mẫu xe đạt doanh số như kỳ vọng. Giá bán, trang bị, thương hiệu và khả năng tiếp cận khách hàng vẫn là những yếu tố quyết định.

Các hãng Nhật cũng đang điều chỉnh chiến lược. Honda đã xem xét lại kế hoạch phát triển xe điện tại Bắc Mỹ, đồng thời điều chỉnh cách phân bổ nguồn lực giữa xe điện chạy pin và hybrid. Theo Reuters ngày 2/9, hãng đặt mục tiêu tiết kiệm hơn 9 tỷ USD trong 4 năm và yêu cầu các nhà cung cấp giảm chi phí ở một số nhóm linh kiện.

Động thái này phản ánh áp lực phải cân đối giữa đầu tư công nghệ mới, chi phí sản xuất và lợi nhuận.

Theo Atradius, sản lượng ô tô Nhật Bản được dự báo giảm 3,6% trong năm 2026 và giảm thêm 2% trong năm 2027. Tổ chức tổ chức bảo hiểm tín dụng và phân tích rủi ro doanh nghiệp này cho rằng cạnh tranh tại Trung Quốc, nhu cầu yếu ở một số thị trường xuất khẩu và những thay đổi trong chính sách thương mại đang gây sức ép lên ngành.

Toyota vẫn có thế mạnh về hybrid, quy mô sản xuất và mạng lưới phân phối quốc tế. Các hãng Nhật có thể tiếp tục điều chỉnh cơ cấu sản phẩm theo từng thị trường, thay vì chuyển toàn bộ nguồn lực sang xe điện chạy pin cùng một lúc. Tuy nhiên, nếu chậm cải thiện năng lực xe điện, phần mềm và tốc độ phát triển sản phẩm, họ có nguy cơ tiếp tục mất thị phần ở những phân khúc tăng trưởng nhanh.