Xe tự lái: 'Lối thoát' cho dân nhậu?

Xe tự lái có thể đưa người uống rượu bia về nhà mà không cần tài xế, mở ra một ứng dụng mới cho robotaxi. Tuy nhiên, công nghệ này vẫn phải vượt qua những rào cản về an toàn, pháp lý và trách nhiệm khi hành khách gặp sự cố.

Tháng 7/2026, Bloomberg News đưa tin một hành khách ngủ quên trên xe tự lái Waymo sau khi dự tiệc sinh nhật ở Los Angeles. Chuyến đi chỉ kéo dài khoảng 6 phút, nhưng gần một giờ sau, người này vẫn chưa tỉnh. Nhân viên hỗ trợ từ xa nhiều lần gọi qua hệ thống loa trong xe nhưng không nhận được phản hồi, cuối cùng phải gọi cấp cứu.

Bloomberg News dẫn số liệu tại Austin, bang Texas, cho biết trong chín tháng đầu hoạt động của Waymo, nhà chức trách ghi nhận 99 cuộc gọi liên quan đến hành khách ngủ quên trên xe. Khoảng 3% trường hợp phải đưa đến bệnh viện.

Những trường hợp này đặt ra câu hỏi: nếu một người uống rượu bia không thể tự lái xe, liệu họ có thể gọi taxi không người lái để về nhà? Và nếu hành khách bất tỉnh, gặp vấn đề sức khỏe hoặc không thể tự xuống xe, ai sẽ xử lý?

Từ xe hỗ trợ lái đến robotaxi không vô-lăng

Không phải chiếc xe có chức năng tự động đánh lái, tăng tốc hay phanh đều có thể chở người say về nhà. Hiệp hội Kỹ sư Ô tô Mỹ (SAE) chia công nghệ tự động hóa lái xe thành sáu cấp độ, từ 0 đến 5.

Ở cấp độ 1 và 2, xe chỉ hỗ trợ một số thao tác như giữ làn, kiểm soát tốc độ hoặc điều chỉnh khoảng cách. Người lái vẫn phải giám sát liên tục. Ở cấp độ 3, hệ thống có thể tự lái trong một số điều kiện nhưng vẫn có thể yêu cầu người lái tiếp quản.

Chỉ từ cấp độ 4, xe mới có thể tự thực hiện toàn bộ nhiệm vụ lái trong phạm vi vận hành được xác định, không đòi hỏi con người giám sát liên tục. Khi gặp tình huống vượt quá khả năng xử lý, hệ thống phải tự đưa xe về trạng thái rủi ro tối thiểu. Cấp độ 5 là khả năng tự lái trong mọi điều kiện mà con người có thể lái, nhưng chưa được thương mại hóa rộng rãi.

Sự phân biệt này rất quan trọng. Một chiếc xe có hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến vẫn không phải phương tiện để người say ngồi vào vị trí lái và phó mặc cho máy tính. Ngay cả hệ thống Full Self-Driving (FSD) của Tesla trên các mẫu xe hiện hành cũng yêu cầu người lái tập trung và sẵn sàng can thiệp. FSD không đồng nghĩa với robotaxi không người lái.

Xe tự lái Waymo lưu thông trên đường phố Miami, Mỹ

Xe tự lái Waymo lưu thông trên đường phố Miami, Mỹ

Dịch vụ robotaxi hướng tới cấp độ 4: xe tự đưa hành khách đến nơi trong khu vực và điều kiện đã được xác định, không cần tài xế ngồi sau vô-lăng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng một nửa số ô tô mới bán ra toàn cầu năm 2025 có hệ thống tự động hóa cấp độ 2. Taxi tự lái cấp độ 4 đã hoạt động thương mại tại hơn 20 thành phố, chủ yếu ở Mỹ và Trung Quốc. Đội xe robotaxi toàn cầu tăng hơn gấp đôi trong năm 2025, lên khoảng 8.000 chiếc.

Hai hướng tiếp cận công nghệ đang được chú ý là Waymo và Tesla. Waymo kết hợp camera, radar và lidar. Lidar là công nghệ phát tia laser để đo khoảng cách, nhận diện hình dạng vật thể và xây dựng mô hình không gian ba chiều xung quanh xe. Việc sử dụng nhiều loại cảm biến giúp xe thu thập dữ liệu từ những nguồn khác nhau.

Tesla theo đuổi hướng tiếp cận chủ yếu dựa vào camera và trí tuệ nhân tạo, không phụ thuộc vào lidar. Hệ thống phải phân tích hình ảnh để nhận diện làn đường, phương tiện, người đi bộ và vật cản. Cách làm này có thể giảm số lượng cảm biến chuyên dụng, nhưng đòi hỏi khả năng nhận diện tốt trong điều kiện ánh sáng yếu, thời tiết xấu và giao thông phức tạp.

Một dấu mốc đáng chú ý là Cybercab của Tesla. Mẫu xe hai chỗ được thiết kế dành cho hoạt động robotaxi, thay vì chuyển đổi từ một mẫu ô tô thông thường có người lái. Tesla bắt đầu triển khai số lượng nhỏ Cybercab tại các khu vực giới hạn ở Austin, Mỹ từ ngày 3/9.

Ngày 4/9, Cơ quan An toàn Giao thông Đường bộ Mỹ (NHTSA) mở thủ tục kiểm tra việc Tesla tự chứng nhận Cybercab đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn liên bang. Nội dung xem xét liên quan đến quy trình chứng nhận một mẫu xe không có vô-lăng và bàn đạp điều khiển truyền thống.

Ngày 13/11, Tesla thông báo mời một nhóm khách hàng được lựa chọn mua Cybercab để sử dụng cá nhân. Theo Reuters, giá xe là 29.999 USD; khoản 299 USD mỗi tháng là phí bảo hiểm Tesla Insurance, không phải phí thuê bao phần mềm tự hành. Việc bán rộng rãi còn phụ thuộc các phê duyệt cần thiết.

Về phía Waymo, công ty cho biết đến hết tháng 6/2026, các xe của hãng đã chạy 436,6 triệu km, mà không có tài xế. Theo số liệu do Waymo công bố, xe của hãng có số vụ va chạm gây thương tích thấp hơn 82% và số vụ va chạm gây thương tích nghiêm trọng hoặc tử vong thấp hơn 95% so với mức tham chiếu của tài xế con người trên cùng quãng đường tại các khu vực hoạt động.

Người say có được phép sử dụng xe tự lái?

Công nghệ có thể đưa người say về nhà không có nghĩa pháp luật mọi quốc gia đã cho phép họ sử dụng phương tiện theo cách đó. Vấn đề nằm ở chỗ: trong một chuyến đi bằng xe tự hành, người ngồi trong xe là hành khách hay vẫn có thể bị xem là người điều khiển phương tiện?

Tài liệu tham vấn Automated vehicle safety reforms, do Ủy ban Giao thông Quốc gia Australia (NTC) công bố tháng 4/2024, đã đặt vấn đề này trong quá trình xây dựng khung pháp lý cho xe tự hành. Một mục thảo luận trong tài liệu có tiêu đề Human user or occupant obligations when using a vehicle with an ADS (Nghĩa vụ của người sử dụng hoặc hành khách trên phương tiện có hệ thống lái tự động). NTC đưa ra ba phương án: không áp dụng quy định về nồng độ cồn đối với người sử dụng xe tự hành; yêu cầu người ngồi ở vị trí lái tuân thủ giới hạn nồng độ cồn nhưng cho phép người say ngồi ở ghế hành khách; hoặc bắt buộc phải có một người đủ điều kiện về nồng độ cồn ở vị trí lái.

NTC cũng lưu ý tình huống xe đi đến giới hạn phạm vi hoạt động được thiết kế và yêu cầu con người tiếp quản. Nếu người duy nhất trên xe đang say, họ không thể thực hiện yêu cầu này. Xe có thể phải dừng lại, khiến hành khách mắc kẹt hoặc phải tìm cách xử lý khác. Đây là tài liệu tham vấn chính sách, chưa phải quy định đã có hiệu lực, nhưng cho thấy việc cho phép người say đi trên xe tự hành còn liên quan đến cách thiết kế phương tiện và trách nhiệm pháp lý.

Thủy Nguyễn

Nguồn Đại Đoàn Kết: https://daidoanket.vn/xe-tu-lai-mo-loi-ve-cho-nguoi-uong-ruou-bia.html