'Xỏ Nặm Phạ': Di sản văn hóa đặc sắc của người Thái miền Tây Nghệ An

Lễ hội Cầu mưa “Xỏ Nặm Phạ” tại xã Châu Lộc sẽ diễn ra vào ngày 20.9

Theo tiếng Thái, “Xỏ Nặm Phạ” có nghĩa là “xin nước trời”, trong đó “nặm” là nước, “phạ” là trời. Tên gọi phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên trong đời sống của cư dân nông nghiệp miền núi, nơi nguồn nước và thời tiết có ý nghĩa đặc biệt đối với sản xuất, sinh hoạt.

Từ xa xưa, người Thái cư trú tại các thung lũng, ven sông, suối, gắn bó với ruộng nước, nương rẫy và chăn nuôi. Khi hạn hán kéo dài, nguồn nước khan hiếm, tục cầu mưa được thực hành như một cách cộng đồng gửi gắm ước vọng mưa thuận, gió hòa, cây cối sinh sôi, mùa màng tươi tốt và cuộc sống bình an, no đủ.

Từ một nghi lễ gắn với sinh kế nông nghiệp, "Xỏ Nặm Phạ" hôm nay trở thành không gian kết nối cộng đồng, trao truyền ký ức và khẳng định sức sống của bản sắc văn hóa

Nghi lễ gắn kết cộng đồng

Điểm đặc sắc của "Xỏ Nặm Phạ" không chỉ nằm ở yếu tố tâm linh mà còn ở tính cộng đồng. Theo tập quán truyền thống, người già, người trẻ, nam giới, nữ giới cùng tham gia, đi từ nhà này sang nhà khác trong bản và cất lên những bài đồng dao cầu mưa bằng tiếng Thái.

Trong không gian ấy, mỗi gia đình trở thành một phần của nghi lễ chung. Những lời hát, tiếng nói, trang phục và cách ứng xử không tồn tại riêng lẻ mà cùng phản ánh đời sống tinh thần, quan hệ cộng đồng và cách người Thái nhìn nhận mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.

Các nghệ nhân miệt mài tập luyện, góp phần chuẩn bị chu đáo cho lễ hội

Tại Châu Lộc, ký ức về tục cầu mưa được lưu giữ qua lời kể của những người cao tuổi và những người am hiểu văn hóa truyền thống. Việc phục dựng lễ hội vì thế không đơn thuần là tái hiện một nghi thức cổ truyền, mà còn tạo điều kiện để cộng đồng khôi phục những giá trị từng gắn bó với đời sống bản làng.

Đặc biệt, khi người trẻ được học tiếng Thái, những bài đồng dao cổ và tham gia thực hành cùng người cao tuổi, di sản có thêm cơ hội được trao truyền qua các thế hệ. Đây là yếu tố quan trọng để văn hóa truyền thống không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Các nghệ nhân miệt mài tập luyện, góp phần chuẩn bị cho lễ hội

Từ lời cầu mưa đến ý thức gìn giữ thiên nhiên

Ở tầng sâu văn hóa, "Xỏ Nặm Phạ" phản ánh sự gắn bó của cư dân nông nghiệp với nguồn nước, thời tiết và môi trường sống. Ước vọng mưa thuận, gió hòa cũng là mong muốn về sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên, về một cuộc sống ổn định và mùa màng đủ đầy.

Trong bối cảnh hiện nay, việc phục dựng tục cầu mưa góp phần gợi mở nhận thức về giá trị của nguồn nước, môi trường và những tri thức dân gian được hình thành qua nhiều thế hệ. Đồng thời, lễ hội tạo thêm không gian để người dân gặp gỡ, giao lưu, củng cố sự gắn kết cộng đồng.

Lễ hội Cầu mưa “Xỏ Nặm Phạ” là nét sinh hoạt văn hóa truyền thống đặc sắc của người Thái miền Tây Nghệ An

Lễ hội Cầu mưa “Xỏ Nặm Phạ” năm 2026 được kỳ vọng góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tại Châu Lộc, đồng thời giới thiệu tới công chúng những nét đặc sắc trong văn hóa truyền thống của người Thái miền Tây Nghệ An.

Từ một nghi lễ gắn với sinh kế nông nghiệp, "Xỏ Nặm Phạ" hôm nay tiếp tục mang ý nghĩa kết nối các thế hệ, gìn giữ tiếng nói, ký ức và bản sắc cộng đồng. Sức sống của di sản không chỉ nằm ở việc phục dựng một lễ hội, mà còn ở khả năng để những giá trị ấy tiếp tục được người dân thực hành, trao truyền trong đời sống thường ngày.