Xóa bỏ nỗi lo truy thu, 'trải thảm' cho hộ kinh doanh bứt phá trong kỷ nguyên số

Chiều ngày 12/3, những vấn đề xoay quanh câu chuyện "chuyển đổi số" trong thu nộp ngân sách đã được mổ xẻ chi tiết tại Hội thảo “Giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai thuế đúng, an tâm tuân thủ, phát triển bền vững”.

Ngành thuế khẳng định trong giai đoạn đầu không kiểm tra hay xử phạt, mà là hỗ trợ thực chất để hộ kinh doanh làm đúng ngay từ kỳ kê khai đầu tiên.

Nhiều hộ kinh doanh đặt câu hỏi về việc doanh thu trên 3 tỷ đồng, bán trên sàn thương mại điện tử, có phải kê khai hay không khi sàn kê khai và nộp thuế thay rồi? Đồng thời, nhiều hộ kinh doanh đặt câu hỏi về việc có bị truy thu thuế trước đó hay không?

Đứng trước lo âu của bà con tiểu thương khi chuyển sang phương thức kê khai mới, ông Mai Xuân Thành - Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) mang đến thông điệp trấn an mạnh mẽ: Trọng tâm của cơ quan thuế trong giai đoạn đầu không phải là kiểm tra hay xử phạt, mà là hỗ trợ thực chất để hộ kinh doanh làm đúng ngay từ kỳ kê khai đầu tiên.

Thông qua đợt cao điểm 15 ngày, ngành Thuế sẽ "cầm tay chỉ việc", tăng cường hướng dẫn trực tiếp tại địa bàn và mở rộng các kênh tư vấn từ xa. Hệ thống công nghệ, tiêu biểu như dịch vụ thuế điện tử, đang được nâng cấp theo hướng thân thiện, miễn phí, giúp thao tác đơn giản, dễ nhớ. Cục Thuế cũng sẽ cung cấp các sổ tay hướng dẫn, clip tình huống ngắn gọn để giảm tối đa chi phí và áp lực tuân thủ cho người dân.

Giải đáp cụ thể thắc mắc của hộ kinh doanh, ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, Nghị định 68 quy định rất rõ không dùng doanh thu kê khai trong 2026 làm căn cứ để truy thu thuế khoán của năm 2025.

“Dù hộ kinh doanh có khai bao nhiêu thì cơ quan thuế không lấy để điều chỉnh doanh thu khoán năm 2025”, ông Mai Sơn khẳng định.

Tuy nhiên, trao đổi thêm, ông Mai Sơn cho biết trên thực tiễn vẫn xảy ra việc truy thu với hộ kinh doanh cố tình sai phạm, trốn tránh nghĩa vụ thuế như hộ kinh doanh Hoàng Hường,…

Doanh thu phát sinh trước đây chứ không phải của năm 2026. Theo quy định, doanh thu tăng 50% như khai 5 tỷ nhưng thực tế tăng 10-20 tỷ đồng thì hộ kinh doanh phải gửi tờ khai điều chỉnh đến cơ quan thuế. Khi cơ quan thuế và các cơ quan chức năng phát hiện thì sẽ truy thu, thậm chí có trường hợp còn bị xử lý hình sự về tội trốn thuế.

Nhiều hộ kinh doanh e ngại việc kê khai minh bạch sẽ phải nộp thuế nhiều hơn, nhưng bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) khẳng định: Việc chuyển sang kê khai không hề làm tăng thuế. Thậm chí nhiều trường hợp còn nộp thấp hơn nhờ mức doanh thu miễn thuế đã được nâng từ 100 triệu lên 500 triệu đồng.

Chủ tịch VTCA cũng thẳng thắn chỉ ra một "nỗi sợ" phổ biến khác: Sợ bị truy thu các năm trước. Dẫn chứng tại Hưng Yên, có hộ doanh thu thực 80 tỷ đồng nhưng chỉ dám khai 3 tỷ, nay muốn khai thật lên 100 tỷ nhưng lại sợ bị truy thu 5-7 năm về trước. Nỗi sợ này vô tình duy trì tình trạng giấu giếm doanh thu.

Để giải quyết, bà Cúc kiến nghị cần có cách tiếp cận linh hoạt: Khuyến khích kê khai trung thực từ bây giờ, tạo "điểm dừng" và chấp nhận bỏ qua sai sót trong quá khứ đối với những trường hợp không buôn lậu, không bán hàng giả. Đồng thời, cần có thông tư liên bộ để thống nhất quy định xử lý giữa cơ quan thuế, quản lý thị trường và cơ quan điều tra, giúp bà con thực sự an tâm.

Về phía tiểu thương, bà Cúc lưu ý việc lập hóa đơn, chứng từ (với 4 loại sổ sách đã được đơn giản hóa) là cách tốt nhất để quản lý hiệu quả kinh doanh, tạo niềm tin với khách hàng. Ngược lại, việc trốn thuế (trên 100 triệu đồng) hay nợ thuế (trên 50 triệu đồng) có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý nặng nề như phạt tù hoặc cấm xuất cảnh.

Tuân thủ thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn là "tấm vé thông hành" để hộ kinh doanh phát triển bền vững. Ông Trần Trọng Tuyến - CEO Sapo nhận định, việc kết nối thông tin giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế chính là chìa khóa then chốt để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch.

Góc nhìn này càng rõ nét hơn trong bối cảnh thương mại điện tử (TMĐT) đang bùng nổ. Theo ông Bùi Trung Kiên - Phó Chủ tịch Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM), thị trường TMĐT Việt Nam dự kiến tăng trưởng vượt 25% trong năm 2025, quy mô vượt 32 tỷ USD với hơn 5 triệu nhà bán hàng. Doanh thu của 4 sàn lớn (Shopee, TikTok, Lazada, Tiki) đã vượt 429.000 tỷ đồng với hơn 2 tỷ đơn hàng.

Với câu hỏi: Doanh thu trên 3 tỷ, bán trên sàn TMĐT, có phải kê khai hay không khi sàn kê khai và nộp thuế thay rồi? Bà Nguyễn Thị Thu Hà - Ban Chính sách, thuế quốc tế (Cục Thuế) cho biết: hộ kinh doanh sẽ nộp thuế thu nhập cá nhân theo lợi nhuận (doanh thu – chi phí) x với thuế suất 17%. Khi sàn đã khấu trừ thuế rồi thì hộ không phải kê khai và nộp thuế nữa nhưng đến cuối năm tính tổng doanh thu năm 2026 thì hộ quyết toán thuế.

Để đảm bảo quyền lợi, hộ kinh doanh vẫn lập bảng kê hàng tồn kho để gửi cơ quan và liên hệ với thuế cơ sở để được hỗ trợ trừ hàng, tồn kho, máy móc, thiết bị, để trừ chi phí khi quyết toán thuế.

"Với bảng kê hàng có chứng từ, hóa đơn đầu vào thì không cần thiết kê khai", đại diện ngành thuế nêu.

Các chuyên gia khẳng định, bước sang giai đoạn 2026-2030, TMĐT sẽ chuyển từ "tăng trưởng nóng" sang "phát triển bền vững". Những mô hình bán hàng chộp giật, tự phát sẽ dần bị thay thế bởi chiến lược bán hàng đa kênh và TMĐT xuyên biên giới. Ở sân chơi mới này, hộ kinh doanh không thể chỉ dùng sổ tay ghi chép mà buộc phải ứng dụng công nghệ (AI, phần mềm quản trị) và tuân thủ nghiêm ngặt các khung pháp lý, chuẩn mực chất lượng hàng hóa.

Theo các chuyên gia, chuyển đổi phương pháp tính thuế là xu hướng tất yếu của kỷ nguyên số toàn cầu. Khi Nhà nước đã mở lối bằng các giải pháp hỗ trợ thiết thực, bản thân mỗi hộ kinh doanh cũng cần chủ động trang bị kiến thức, nhờ sự hỗ trợ của các đại lý thuế, công nghệ để thích ứng. Xây dựng văn hóa kinh doanh trung thực, làm giàu hợp pháp chính là con đường ngắn nhất và an toàn nhất để mang lại thịnh vượng cho gia đình và đất nước.

Thanh Hoa