'Xòe Thái – Trọn một vòng yêu': Đánh thức sức sống di sản trên sân khấu

Chương trình nghệ thuật “Xòe Thái – Trọn một vòng yêu” đã chính thức khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026. Chương trình do Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai chỉ đạo, Newday Media thực hiện, với kịch bản và tổng đạo diễn Lê Hải Yến; nhạc sĩ Mạnh Tiến đảm nhiệm vai trò giám đốc âm nhạc, NSƯT Thanh Hằng và Quách Nga là tổng biên đạo.

Điểm nổi bật của chương trình là cách kết hợp chất liệu văn hóa dân gian với ngôn ngữ sân khấu hiện đại

Điểm nổi bật của chương trình là cách kết hợp chất liệu văn hóa dân gian với ngôn ngữ sân khấu hiện đại. Từ những đại cảnh núi rừng Mường Lò được tái hiện bằng công nghệ 3D mapping, sắc màu thổ cẩm rực rỡ, không gian giao duyên thơ mộng đến các màn diễn xướng dân gian, vẻ đẹp cảnh sắc, phong tục và tâm hồn người Thái được kể bằng hình ảnh giàu chất thơ.

Âm nhạc khi réo rắt, tình tứ trong những làn điệu Khắp Thái, lúc da diết diễn tả nỗi nhớ thương, khi lại bừng lên rộn ràng trong tiếng trống, tiếng nhạc và nhịp bước xòe. Sự kết hợp giữa diễn xuất, vũ đạo, âm thanh, ánh sáng và công nghệ trình chiếu tạo nên những lớp diễn giàu tính điện ảnh, đưa câu chuyện tình yêu bản địa đến gần hơn với khán giả đương đại.

Nhưng vượt lên trên quy mô dàn dựng và hiệu ứng thị giác, điều đọng lại là những cảm xúc chân thành được kết tinh từ văn hóa, con người và tình yêu dành cho di sản.

Xòe Thái không chỉ là nghệ thuật trình diễn mà còn là biểu tượng của tinh thần cộng đồng, sự gắn kết, sẻ chia và niềm vui sống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Khi vòng xòe cuối cùng mở rộng, hàng nghìn cánh tay cùng nối lại, khán giả không chỉ thưởng thức một chương trình nghệ thuật mà còn được hòa mình vào không gian văn hóa sống động.

Một cách kể chuyện về di sản cuốn hút, khơi dậy niềm tự hào

Không giới thiệu văn hóa Thái bằng những lát cắt rời rạc, tổng đạo diễn Lê Hải Yến lấy cảm hứng từ “Xống chụ xon xao” – kiệt tác truyện thơ dân gian của người Thái – làm mạch dẫn, đưa khán giả bước vào đời sống đồng bào Thái vùng Mường Lò qua ba chương: “Mầm thương”, “Sợi nhớ” và “Vòng yêu”.

Không giới thiệu văn hóa Thái bằng những lát cắt rời rạc, tổng đạo diễn Lê Hải Yến lấy cảm hứng từ “Xống chụ xon xao” – kiệt tác truyện thơ dân gian của người Thái – làm mạch dẫn, đưa khán giả bước vào đời sống đồng bào Thái vùng Mường Lò

Câu chuyện bắt đầu từ những rung động đầu đời của đôi trai gái, đi qua tháng ngày xa cách, đợi chờ, rồi khép lại bằng cuộc đoàn tụ và hạnh phúc lứa đôi. Tình yêu vừa là mạch dẫn cảm xúc, vừa là cách chương trình khéo léo giới thiệu phong tục, tập quán, dân ca và sinh hoạt cộng đồng của người Thái.

Ở chương “Mầm thương”, không gian Mường Lò từ thuở khai hoang, dựng bản được tái hiện qua ba cảnh “Mầm lúa”, “Xuân thì” và “Hẹn ước”. Những hình ảnh cày bừa, gieo mạ, trồng lúa gợi hành trình con người gắn bó với đất đai, núi rừng để gây dựng bản Mường trù phú. Bên dòng Nậm Thia, hình ảnh những cô gái Thái với mái tóc dài bên suối tạo nên bức tranh miền sơn cước thơ mộng, trữ tình.

Sàn hoa Hạn Khuống trở thành nơi trai gái gặp gỡ, giao duyên trong tiếng sáo, tiếng khèn và những làn điệu Khắp Thái. Tín vật tình yêu “xai peng” – sợi dây tình tượng trưng cho sự gắn kết bền chặt giữa hai trái tim – được trao đi như lời hẹn ước, đặt nền móng cho chủ đề xuyên suốt của chương trình: tình yêu, lòng thủy chung và khát vọng gắn bó trọn đời.

Nếu “Mầm thương” là những rung động đầu tiên thì “Sợi nhớ” đưa tình yêu vào thử thách. Trong cảnh “Thách cưới”, chàng trai cùng bà mối mang trầu cau đến dạm ngõ nhưng phải đối diện với yêu cầu sính lễ của gia đình cô gái theo phong tục người Thái. Chàng trai hẹn một mùa hoa ban sẽ trở về, còn người con gái ở lại bên khung cửi, miệt mài dệt thổ cẩm, gửi nỗi nhớ thương vào từng sợi chỉ.

Thời gian trôi qua theo vòng tuần hoàn Xuân – Hạ – Thu – Đông. Một người đi xa tìm cách thực hiện lời hứa, một người lặng lẽ chờ đợi. Tình yêu được đo bằng sự bền bỉ trước thử thách và niềm tin vào lòng chung thủy.

Cảm xúc được đẩy lên cao trào khi chương trình đưa vào hai câu thơ nổi tiếng của “Xống chụ xon xao”: “Không lấy được nhau mùa hạ, ta sẽ lấy nhau mùa đông/ Không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ tìm nhau khi góa bụa về già”. Những câu thơ không chỉ làm nhiệm vụ minh họa mà trở thành tiếng lòng của nhân vật, khơi gợi sự đồng cảm nơi người xem.

Trên hành trình chàng trai đi làm ăn xa, hình ảnh phiên chợ vùng cao cùng sắc màu văn hóa của các dân tộc Mông, Dao, Tày, Thái… mở rộng câu chuyện ra đời sống cộng đồng miền núi.

Công nghệ mở rộng không gian biểu đạt, nghệ thuật dẫn dắt cảm xúc

Ngày trở về, chàng trai mang theo sính lễ đủ đầy, thực hiện lời hẹn năm nào. Nghi thức Tằng cẩu – nghi lễ quan trọng trong đời sống hôn nhân của phụ nữ Thái đen – được tái hiện trang trọng bởi các nghệ nhân dân gian. Lời dặn dò của người mẹ qua làn điệu Khắp Thái gửi gắm tình yêu thương và lời chúc phúc dành cho con gái trước ngày về nhà chồng.

Chương trình chạm vào cảm xúc khán giả ở cách đan cài những yếu tố văn hóa vào mạch kể, để phong tục, tập quán, dân ca và sinh hoạt cộng đồng hiện lên tự nhiên trong câu chuyện tình yêu. Đặc biệt, cảnh đám cưới không chỉ tái hiện nghi lễ mà còn đưa khán giả bước vào đời sống bản làng, cảm nhận sự gắn bó giữa hạnh phúc lứa đôi và tình nghĩa cộng đồng.

Ở chương cuối “Vòng yêu”, niềm vui từ đám cưới lan tỏa đến họ hàng, làng bản. Ngọn lửa tình yêu được thắp lên, những vòng xòe dần hình thành qua các đội hình mang hình tượng văn hóa Thái như Cút Piêu, Tà Liêu, Mak Cưởm, hoa ban và vòng tròn đồng tâm.

Đại cảnh xòe cộng đồng trở thành một “siêu đám cưới” của bản Mường, nơi hàng nghìn người cùng hội tụ, hòa vào vòng xòe để chúc phúc cho đôi trai gái. Từ vòng tay của hai người yêu nhau, vòng xòe mở rộng thành vòng tay của cả cộng đồng. Tình yêu riêng hòa vào niềm vui chung, biểu đạt tinh thần đoàn kết, sự hòa hợp và sức sống bền bỉ của văn hóa Thái.

Ngôn ngữ nhạc vũ kịch mới mẻ trên nền tảng văn hóa dân gian

Một điểm đáng chú ý của “Xòe Thái – Trọn một vòng yêu” là cách tiếp cận chất liệu truyền thống bằng ngôn ngữ sân khấu hiện đại. Thay vì để âm nhạc giữ vai trò chủ đạo, chương trình đẩy mạnh yếu tố nhạc vũ kịch với hệ thống nhân vật xuyên suốt, diễn biến rõ ràng và cao trào được xây dựng có chủ đích.

Lời thoại được chuyển tải qua Khắp Thái – lối hát dân ca kết hợp âm nhạc và thi ca đặc trưng của đồng bào Thái. Phụ đề tiếng Việt giúp khán giả theo dõi câu chuyện, đồng thời cảm nhận vẻ đẹp của ngôn ngữ, giai điệu và cách biểu đạt cảm xúc trong văn hóa bản địa.

Khắp Thái không chỉ dẫn dắt diễn biến mà còn trở thành phương tiện để nhân vật gửi gắm nỗi nhớ, lời hẹn ước và những tâm tình khó diễn đạt bằng lời nói thông thường.

Các phong tục, nghi lễ được đặt trong chính bối cảnh câu chuyện: sàn hoa Hạn Khuống gắn với cuộc gặp gỡ giao duyên, “xai peng” trở thành tín vật tình yêu, nghi thức Tằng cẩu xuất hiện trong khoảnh khắc người con gái về nhà chồng, còn văn hóa xòe được thể hiện trong niềm vui chung của bản Mường.

Nhờ đó, văn hóa không hiện lên như những hình ảnh trưng bày tách biệt mà sống động trong sinh hoạt, tình yêu và số phận con người.

Chương trình đẩy mạnh yếu tố nhạc vũ kịch với hệ thống nhân vật xuyên suốt, diễn biến rõ ràng và cao trào

Sân khấu thực cảnh đương đại kết hợp công nghệ 3D mapping cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn của chương trình. Theo ê-kíp thực hiện, hệ thống 24 máy chiếu công suất lớn bao phủ hơn 3.000m² sân vận động, tái hiện núi non, bản làng và những lớp cảnh quan rộng lớn.

Hình tượng mặt trăng, mặt trời chuyển động phía sau núi gợi sự luân chuyển của thời gian, những mùa đợi mong và hành trình tình yêu vượt qua thử thách.

Công nghệ trình chiếu kết hợp với diễn xuất thực cảnh giúp không gian chuyển đổi linh hoạt, từ cảnh lao động, giao duyên bên sàn hoa Hạn Khuống đến phiên chợ vùng cao và đám cưới rộn ràng. Công nghệ không chỉ tạo hiệu ứng thị giác mà trực tiếp tham gia kể chuyện, mở rộng không gian và dẫn dắt cảm xúc.

Quy mô chương trình còn được tạo nên bởi sự tham gia của đông đảo nghệ nhân, diễn viên và người dân địa phương. Theo thông tin từ ê-kíp, 2.026 người dân tộc Thái cùng hàng trăm nghệ sĩ, diễn viên tham gia biểu diễn; khu vực khán đài dành cho hơn 10.000 khán giả.

Sự hiện diện của bà con trên sân khấu mang ý nghĩa đặc biệt: họ không chỉ tái hiện văn hóa mà còn trực tiếp kể câu chuyện của cộng đồng mình bằng sự thấu hiểu và niềm tự hào về quê hương.

Nhà nghiên cứu văn hóa Thái Lê Thanh Tùng, cố vấn văn hóa của chương trình, nhận xét: “Tổng đạo diễn Lê Hải Yến đã đưa một câu chuyện tình yêu bước từ văn học dân gian dân tộc Thái ra sân khấu với những cung bậc đầy lãng mạn.

Các yếu tố văn hóa dân tộc Thái đưa lên sân khấu rất khéo léo, nhịp nhàng, qua các tiết mục rất đẹp mắt

Các yếu tố văn hóa dân tộc Thái đưa lên sân khấu rất khéo léo, nhịp nhàng, qua các tiết mục rất đẹp mắt. Đặc biệt là một cái kết bùng nổ khi vòng tròn của tình yêu được cả bản Mường cùng vui chung trong một đám cưới hoành tráng. Bố cục câu chuyện khép kín nhưng đầy đủ”.

Chia sẻ về hành trình thực hiện, tổng đạo diễn Lê Hải Yến cho biết tình yêu dành cho văn hóa Thái là động lực để chị dành trọn tâm sức cho dự án, gác lại những lời mời khác để tập trung cho chương trình.

“Những ngày qua, ngày nào chúng tôi cũng làm việc từ 8 giờ sáng hôm trước đến 2 giờ sáng hôm sau. Không thể kể hết những khó khăn, áp lực và mệt mỏi đến kiệt sức, nhưng khi nhìn thấy thành quả của chương trình, sự đón nhận và những cảm xúc chân thành của khán giả, tôi dường như quên hết mọi nhọc nhằn. Sau tất cả, tôi nghĩ, điều duy nhất có thể lý giải cho hành trình ấy chính là tình yêu”, chị chia sẻ.

Theo Lê Hải Yến, vòng xòe chỉ thực sự trọn vẹn khi được thắp lên bởi tình yêu, khi mỗi bàn tay nắm lấy bàn tay, kết nối con người với cộng đồng và cội nguồn văn hóa. “Khi kể về văn hóa, di sản bằng chính tình yêu và niềm đam mê xuất phát từ trái tim mình, câu chuyện mới có thể chạm đến trái tim khán giả, từ đó khơi dậy và bồi đắp tình yêu đối với văn hóa, di sản một cách tự nhiên, gần gũi và thấm sâu”, tổng đạo diễn nhấn mạnh.

Trước sự tiếc nuối của nhiều khán giả khi chương trình chỉ diễn ra một đêm, chị cho biết ê-kíp đã nỗ lực mang đến một đêm diễn chỉn chu, giàu cảm xúc. “Cũng giống như một món ăn ngon, đôi khi cần để khán giả còn một chút thòm thèm, lưu luyến và mong chờ sau khi thưởng thức”.

Từ câu chuyện tình yêu thủy chung đến vòng xòe cộng đồng rộng mở, “Xòe Thái – Trọn một vòng yêu” cho thấy khả năng đưa di sản đến gần công chúng bằng cách kể chuyện sáng tạo.

Công nghệ mở rộng không gian biểu đạt, nghệ thuật dẫn dắt cảm xúc, nhưng chính con người cùng những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ mới tạo nên chiều sâu và sức sống cho di sản.