Ngày Quốc tế Di sản 17/10: NNƯT Trần Thị Huệ giữ "lửa" tín ngưỡng thờ Mẫu Phủ Dầy

Ngày Quốc tế Di sản Văn hóa phi vật thể năm nay chính là hoạt động kỷ niệm 10 năm “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2016-2026) diễn ra tại Ninh Bình

10 năm – Một hành trình bền bỉ đáng tự hào của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ

Bắt nguồn từ sự kiện UNESCO thông qua Công ước về Bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể vào ngày 17/10/2003, hằng năm, ngày này được lấy làm Ngày Quốc tế Di sản văn hóa phi vật thể. Không giống như các di sản kiến trúc hay danh thắng tự nhiên, di sản văn hóa phi vật thể tồn tại trong trí nhớ, trong lời ca, tiếng hát, nghi lễ và kỹ năng của con người. Khi một thế hệ đi qua nếu không có sự tiếp nối, di sản có nguy cơ thất truyền.

Vì vậy, thông điệp trọng tâm của ngày 17/10 không chỉ là tôn vinh danh hiệu, mà là bảo vệ năng lực thực hành và sức sống tự nhiên của di sản trong cộng đồng.

Tại Việt Nam, "Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt" được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ năm 2016. Qua một thập niên khẳng định vị thế, di sản này không chỉ là điểm tựa tâm linh mà còn thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tôn vinh người mẹ và các anh hùng dân tộc.

UNESCO tại Việt Nam trao Bằng khen cho 41 nghệ nhân có đóng góp trong bảo vệ, thực hành và trao truyền di sản

Một trong những hoạt động thiết thực hướng tới ngày Quốc tế Di sản Văn hóa phi vật thể năm nay chính là hoạt động kỷ niệm 10 năm “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2016-2026) diễn ra tại Ninh Bình.

10 năm trước, một dấu mốc đáng nhớ và tự hào của NNUT Trần Thị Huệ khi bà đại diện cho cộng đồng, cùng với UBND tỉnh Nam Định, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Nam Định cũ, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch tham gia làm và bảo vệ hồ sơ đệ trình UNESCO vinh danh tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt tại thành phố Addis Ababa, Ethiopia. Tháng 4/2017, tại quần thể di tích Phủ Dầy, lễ đón nhận bằng công nhận của UNESCO đã được tổ chức trang trọng trong niềm háo hức và tự hào của người dân tỉnh Nam Định cũ (nay là Ninh Bình).

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam trao bằng khen cho NNƯT Trần Thị Huệ

Kỷ niệm hành trình đáng nhớ 10 năm “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, cũng tại cái nôi của đạo Mẫu này, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đã trao Bằng khen cho 41 nghệ nhân, người thực hành có đóng góp trong bảo vệ, thực hành và trao truyền di sản. Được UNESCO ghi danh thể hiện sự ghi nhận đầy tự hào ở tầm quốc tế nhưng đồng thời cũng đặt ra trọng trách lớn lao hơn để các nghệ nhân tiếp tục dành tâm huyết, thời gian và công sức để bảo vệ những giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu.

Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng những đóng góp đó cho thấy bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể không đơn thuần là gìn giữ các truyền thống của quá khứ. Quan trọng hơn, đó là bảo đảm để tri thức, thực hành và những biểu đạt văn hóa tiếp tục có ý nghĩa trong đời sống cộng đồng hôm nay, đồng thời được trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Nghệ nhân ưu tú Trần Thị Huệ, Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy, bày tỏ niềm vui và xúc động khi những đóng góp của các cá nhân trong chặng đường 2016-2026 được Văn phòng UNESCO tại Việt Nam ghi nhận.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam thích thú khi được chứng kiến giá hầu của NNƯT Trần Thị Huệ

“Từ niềm vui của ngày hôm nay, chúng tôi càng có ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình trong chặng đường phía trước: Tiếp tục thực hành di sản một cách đúng đắn, tôn trọng truyền thống và sự đa dạng của cộng đồng, chú trọng trao truyền cho các thế hệ trẻ”, NNƯT Trần Thị Huệ chia sẻ.

NNƯT Trần Thị Huệ cũng bày tỏ rằng sự ghi nhận từ UNESCO không chỉ là dấu mốc đáng nhớ sau 10 năm di sản được ghi danh mà còn là lời nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm gìn giữ những giá trị văn hóa mà các thế hệ trước đã trao lại.

NNƯT Trần Thị Huệ: Người giữ "lửa" tín ngưỡng thờ Mẫu tại Phủ Chính Phủ Dầy

NNƯT Trần Thị Huệ – Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy

Sinh ra tại cái nôi của đạo Mẫu nổi tiếng cả nước, lại là người kế tục trong gia đình có truyền thống nhiều đời gắn bó với đạo Mẫu, từ nhỏ, bà đã thấm nhuần tín ngưỡng đậm đặc của vùng đất Thiên Bản xưa. Gần 50 năm coi phụng sự tín ngưỡng là sứ mệnh, NNUT Trần Thị Huệ đã trở thành một biểu tượng trong việc gìn giữ, lan tỏa và phát huy những giá trị tốt đẹp của đạo Mẫu. Nhiều năm qua bà miệt mài làm “người giữ lửa” thầm lặng, kiên định với những chuẩn mực cổ truyền trong thực hành tín ngưỡng để giữ gìn vốn cổ của di sản.  “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cũng có sự đóng góp không nhỏ của bà Trần Thị Huệ.

NNƯT Trần Thị Huệ – Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy cùng NNƯT Vũ Thanh Bình và NNDG Lưu Hải Trường thực hành nghi thức hầu đồng tại Nhân Thọ Cung (Cao Hùng, Đài Loan, Trung Quốc)

Năm 2020 Hội Bảo vệ và phát huy di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tỉnh Nam Định cũ đã được thành lập và tổ chức Đại hội lần thứ I, bà được bầu giữ chức Phó Chủ tịch Hội. Tháng 10 năm 2025, NƯT Trần Thị Huệ được Đại hội Hội Bảo vệ và Phát huy Di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tỉnh Ninh Bình lần thứ I (nhiệm kỳ 2025-2030) tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch Hội.

Kỷ niệm 10 năm “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2016-2026) diễn ra tại Ninh Bình

Với cương vị mới, NNƯT Trần Thị Huệ đặc biệt nhấn mạnh đến tính chuẩn mực: Thực hành đạo Mẫu phải gắn liền với giáo lý nhân văn sâu sắc, đúng tôn ti trật tự của nghi lễ cổ, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật hiện hành. Sự tiếp nối của bà không chỉ là giữ cho ngọn lửa di sản không tắt, mà là làm sạch, làm sáng và đưa Tín ngưỡng thờ Mẫu trở thành một sinh hoạt văn hóa tâm linh có giáo lý rõ ràng, có tổ chức bài bản, xứng tầm là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Ở góc độ trao truyền, bà không ngừng uốn nắn, nhắc nhở các thế hệ thanh đồng, cung văn thực hành đúng phép tắc cổ truyền, tránh biến tướng hay thương mại hóa. Đúng với tinh thần của Công ước UNESCO 2003, NNƯT Trần Thị Huệ luôn chú trọng việc truyền dạy kiến thức, nâng cao nhận thức cho cộng đồng về giá trị nhân văn của tín ngưỡng thờ Mẫu, giúp di sản tiếp tục chảy mượt mà trong đời sống hôm nay.

Nhân Ngày Quốc tế Di sản phi vật thể 17/10 năm nay, NNƯT Trần Thị Huệ bày tỏ mong muốn: “Để tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ vừa giữ được bản sắc nguyên gốc, vừa phát huy giá trị thời đại, cần tập trung vào các giải pháp thiết thực: Bảo tồn nghi lễ hầu đồng, hát văn đúng không gian không khí tâm linh dân gian; kiên quyết loại bỏ hiện tượng lợi dụng tín ngưỡng để phán truyền nhảm nhí, mê tín dị đoan hay trục lợi tài chính; Nâng cao vai trò của nghệ nhân và cộng đồng: Tạo điều kiện cho các nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân - những "báu vật nhân văn sống" được giảng dạy, lan tỏa tri thức đến thế hệ trẻ; Khai thác giá trị của Phủ Dầy và di sản thờ Mẫu theo hướng giáo dục trải nghiệm văn hóa, giúp du khách trong và ngoài nước hiểu sâu về nét đẹp nhân văn của người Việt.

Tấm gương bền bỉ của NNƯT Trần Thị Huệ nơi Phủ Chính Phủ Dầy chính là lời khẳng định mạnh mẽ: Khi di sản được tiếp nối bằng sứ mệnh và tri thức chuẩn mực, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ sẽ mãi là dòng chảy văn hóa bền bỉ, làm giàu thêm cho bản sắc dân tộc Việt Nam trên bản đồ di sản thế giới.

NNƯT Trần Thị Huệ – Chủ tịch Hội Bảo vệ và Phát huy Di sản Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt tỉnh Ninh Bình là người giữ vai trò "cánh chim đầu đàn", thầm lặng và bền bỉ cống hiến trọn vẹn tâm huyết cho sự nghiệp gìn giữ nét đẹp văn hóa tâm linh của dân tộc. Với tư cách là Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy, NNƯT Trần Thị Huệ đã có nhiều đóng góp to lớn trong việc bảo tồn, trùng tu và phát huy giá trị của chốn tổ linh thiêng này. Dưới sự trông nom và gìn giữ của bà, Phủ Chính không chỉ giữ vững được nét kiến trúc cổ kính, tôn nghiêm mà còn trở thành không gian thực hành chuẩn mực, gìn giữ trọn vẹn hồn cốt của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trên cương vị là Chủ tịch Hội, NNƯT Trần Thị Huệ luôn mang trong mình sứ mệnh kết nối cộng đồng. Trong suốt những năm qua bà đã chèo lái, định hướng cho Hội Bảo vệ và Phát huy Di sản tỉnh Ninh Bình hoạt động hiệu quả, bài bản. Bà luôn đi đầu trong việc tuyên truyền thực hành đúng nghi thức, giữ gìn nét trong sáng, hướng thiện và tôn nghiêm của đạo Mẫu. Đồng thời, bà cũng là người thầy tâm huyết, không quản ngại khó khăn để dìu dắt, nâng đỡ và trao truyền ngọn lửa đam mê di sản cho các thế hệ trẻ tiếp nối.

Đặc biệt, đối với cộng đồng, bà Huệ luôn hiện thân cho tinh thần "tốt đời đẹp đạo". Không chỉ chăm lo cho đời sống văn hóa tâm linh, bà còn tích cực vận động, tổ chức các hoạt động an sinh xã hội, kết nối các thanh đồng, đạo quan chung tay giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn. Sự cống hiến bền bỉ, không mệt mỏi của NNƯT Trần Thị Huệ chính là điểm tựa vững chắc để Tín ngưỡng thờ Mẫu tại địa phương ngày càng lan tỏa, củng cố sức mạnh đoàn kết cộng đồng và tiếp tục tỏa sáng trong dòng chảy văn hóa nhân loại.