Xu hướng cho AI thuê khuôn mặt ở Trung Quốc

Nhiều nền tảng trực tuyến ở Trung Quốc trả tiền cho người dùng để được phép khai thác hình ảnh khuôn mặt.

Sau khi được số hóa, các khuôn mặt sẽ được đưa vào kho dữ liệu để các nhà sản xuất tìm kiếm theo giới tính, độ tuổi hoặc những đặc điểm như “cô gái nhà bên”, “người đàn ông phong trần” hay “siêu mẫu”.

Giao diện một nền tảng cho thuê khuôn mặt AI ở Trung Quốc. (Ảnh chụp màn hình)

Người dùng được quyền quyết định khuôn mặt của mình sẽ xuất hiện trong những sản phẩm nào, từ quảng cáo, trò chơi điện tử đến phim ngắn, đồng thời tự đặt mức giá dựa trên phạm vi sử dụng và số lần hình ảnh được khai thác.

Long Lyu, phụ trách vận hành nền tảng bản quyền hình ảnh AI New Claw, cho biết AI mở ra thị trường mới: “Theo cách này, người dùng vẫn có thể tạo thêm thu nhập từ hình ảnh của mình trong khi tiếp tục công việc ngoài đời thực”.

AI thay đổi ngành sản xuất nội dung

Cùng với sự phát triển của AI, các tranh cãi về quyền hình ảnh và sở hữu trí tuệ cũng ngày càng gia tăng.

Nếu tại Mỹ, những vụ việc chủ yếu liên quan đến người nổi tiếng như Tom Hanks hay Scarlett Johansson, thì ở Trung Quốc, ngay cả những người bình thường cũng phát hiện khuôn mặt của mình xuất hiện trong các bộ phim AI mà chưa có sự đồng ý.

Theo thống kê, hơn 95% trong tổng số 128.000 phim ngắn phát hành tại Trung Quốc trong ba tháng đầu năm 2026 sử dụng AI trong quá trình sản xuất. Đây là các video định dạng dọc, thời lượng ngắn dành cho điện thoại di động - lĩnh vực hiện tạo ra doanh thu hàng tỷ USD mỗi năm tại Trung Quốc.

Hồi đầu năm, nền tảng phim AI Hongguo của ByteDance bị hai nhà sáng tạo nội dung cáo buộc tự ý sử dụng và chỉnh sửa khuôn mặt của họ bằng AI. Bộ phim sau đó bị gỡ bỏ dù đã thu hút hơn 40 triệu lượt xem.

ByteDance cho biết từ đầu năm 2026 đã xóa hơn 85.000 video liên quan đến việc tái tạo trái phép khuôn mặt và giọng nói bằng AI trên các nền tảng của mình.

Diễn viên trong một bộ phim ngắn Trung Quốc sản xuất bằng AI. (Ảnh: OC)

Mua bán “quyền sử dụng khuôn mặt”

Sự gia tăng các tranh chấp cũng mở đường cho những doanh nghiệp chuyên kinh doanh quyền sử dụng hình ảnh.

ActID, startup tại Thâm Quyến, cho phép người dùng đăng ký bản quyền khuôn mặt, ký hợp đồng cấp phép với các nhà sản xuất AI và theo dõi Internet để phát hiện hành vi sử dụng trái phép. Khi cần thiết, nền tảng còn kết nối khách hàng với luật sư để khởi kiện.

Từ khi ra mắt vào tháng 3, ActID đã thu hút khoảng 800 người dùng, trong đó khoảng 300 người đồng ý cho AI khai thác khuôn mặt. Họ bao gồm diễn viên quần chúng, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội và cả những người chưa từng hoạt động trong lĩnh vực giải trí.

Đến nay, hai dự án phim AI đã mua quyền sử dụng khoảng 10 khuôn mặt thông qua nền tảng này. Giá dao động từ 99 đến 500 nhân dân tệ (385.000 - 1,95 triệu đồng) cho mỗi tập phim, còn ActID thu phí hoa hồng 10%.

“Các nhà sản xuất không chỉ cần những gương mặt đẹp cho vai chính mà còn cần những khuôn mặt có đặc điểm riêng, chẳng hạn người cao tuổi”, Camille Yan, Giám đốc tiếp thị của ActID, cho biết. “Bản thân phim AI không đòi hỏi khả năng diễn xuất, bởi khuôn mặt chỉ đóng vai trò là dữ liệu đầu vào”.

Trong khi đó, New Claw - trước đây là một công ty sản xuất nội dung - đã chuyển hẳn sang mô hình kinh doanh bản quyền khuôn mặt sau khi AI làm thay đổi thị trường.

“Tác động của AI trở nên rất rõ ràng từ cuối năm 2025. Sản xuất phim truyền thống suy giảm, ngân sách quảng cáo bị cắt giảm và ngay cả các thương hiệu xa xỉ cũng chuyển sang nội dung do AI tạo ra”, Long Lyu cho biết.

Theo ông, mua quyền sử dụng khuôn mặt rẻ hơn nhiều so với thuê chính người đó tham gia ghi hình. Để tránh cuộc đua giảm giá, New Claw quy định mức phí tối thiểu 500 nhân dân tệ cho mỗi hình ảnh.

Gương mặt được số hóa có chi phí khai thác sử dụng 800 nhân dân tệ trong 2 năm. (Ảnh chụp màn hình)

Ngoài yếu tố chi phí, việc sử dụng khuôn mặt thật cũng giúp các nhân vật AI đa dạng hơn. Trên mạng xã hội Trung Quốc, nhiều khán giả cho rằng các nhân vật AI hiện nay có ngoại hình quá giống nhau. Tháng 7, Hongguo tuyên bố sẽ hạn chế các bộ phim sử dụng những gương mặt “na ná nhau”.

Khoảng trống pháp lý

Dù được xem là một giải pháp thương mại hóa quyền hình ảnh, mô hình này vẫn khiến nhiều người lo ngại.

Xu Fang, người mẫu 21 tuổi ở Thượng Hải, kiện một thương hiệu thời trang vì cho rằng doanh nghiệp này sử dụng khuôn mặt của anh trên các sản phẩm mà anh chưa từng chụp.

Xu cho biết dù có được trả tiền, anh cũng không bao giờ cấp phép khuôn mặt cho AI.

“Nếu làm vậy, tôi không biết AI sẽ biến đổikhuôn mặt mình như thế nào hay liệu nó có bị sử dụng theo cách xúc phạm hay không”, anh nói.

Theo National Business Daily, trong ba năm qua, Tòa án Internet Quảng Châu đã thụ lý khoảng 700 vụ kiện liên quan đến việc AI sử dụng trái phép hình ảnh khuôn mặt.

Tháng 3, Tòa án Internet Bắc Kinh cũng đưa ra một phán quyết được xem là cột mốc quan trọng khi xác định việc dùng AI để hoán đổi khuôn mặt người khác mà không được đồng ý là hành vi trái pháp luật, ngay cả khi hình ảnh đã bị chỉnh sửa.

Luật sư Deng Yile cho biết việc xuất hiện các nền tảng mua bán quyền sử dụng khuôn mặt là bước tiến tích cực trong việc xây dựng khung pháp lý cho ngành AI. Tuy nhiên, bà cho rằng những nền tảng này khó có thể loại bỏ hoàn toàn các rủi ro.

Một khi dữ liệu khuôn mặt được đưa lên hệ thống AI, người dùng gần như không còn kiểm soát được cách danh tính sinh trắc học của mình sẽ được sử dụng trong tương lai. Các nền tảng cũng không thể ngăn chặn việc hoán đổi khuôn mặt trái phép, thu thập dữ liệu bất hợp pháp hoặc sử dụng hình ảnh để huấn luyện các mô hình AI khác.

“Vấn đề lớn nhất hiện nay là phạm vi cấp phép vẫn rất mơ hồ”, bà Deng nói. “Nhiều công ty chỉ trả vài chục USD để thu thập dữ liệu khuôn mặt. Nhưng khi đọc kỹ hợp đồng, rất khó biết cuối cùng hình ảnh đó sẽ được ai sử dụng và cho mục đích gì”.