Xu hướng chống tội phạm xuyên quốc gia, lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á và kinh nghiệm cho người lao động Việt Nam tại Philippines

Các nghi phạm là nhân viên trong đường dây lừa đảo xuyên quốc gia. (Nguồn: C02)

Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật Việt Nam về xử lý vi phạm

Ngày 15/7, Chính phủ ban hành Nghị định số 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Nghị định tiếp tục hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm trên cơ sở Luật số 69/2020/QH14 về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, cùng các quy định về xuất nhập cảnh và phòng, chống mua bán người. Theo đó, mức xử phạt đối với cá nhân là người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài khi hết hạn hợp đồng không về nước, ở lại bất hợp pháp có thể lên tới 100 triệu đồng.

Đáng chú ý, Nghị định 283 tăng cường khả năng phát hiện, xác minh và xử lý các vi phạm xảy ra ngoài lãnh thổ Việt Nam. Việc xử lý có thể được thực hiện trên môi trường điện tử; thông tin do cơ quan có thẩm quyền của nước sở tại hoặc người sử dụng lao động cung cấp có thể là căn cứ xác minh hành vi người lao động tự ý ở lại nước ngoài trái pháp luật. Các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng được giao trách nhiệm ngày càng lớn hơn trong việc nắm bắt thông tin và phối hợp xử lý vi phạm.

Xu hướng đấu tranh chống lừa đảo trực tuyến và lao động bất hợp pháp

Việc Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật diễn ra trong bối cảnh nhiều nước Đông Nam Á đồng loạt siết chặt quản lý người nước ngoài và đấu tranh với các đường dây lừa đảo trực tuyến. Philippines là một ví dụ điển hình.

Tháng 11/2024, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. ban hành Sắc lệnh hành pháp số 74, thực hiện lệnh cấm toàn diện hoạt động cờ bạc trực tuyến POGO. Các cơ sở có giấy phép phải chấm dứt hoạt động trước ngày 31/12/2024, trong khi các cơ quan thực thi pháp luật được yêu cầu tăng cường truy quét cơ sở hoạt động trái phép. Đến tháng 10/2025, Philippines tiếp tục luật hóa chủ trương này bằng Đạo luật Cộng hòa số 12312 – Anti-POGO Act of 2025, quy định hủy giấy phép POGO, giấy phép lao động, thị thực và giấy phép làm việc của người nước ngoài liên quan; những trường hợp vi phạm có thể bị trục xuất sau khi hoàn thành trách nhiệm pháp lý.

Các biện pháp này nhanh chóng được triển khai trên quy mô lớn. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, Cục Di trú Philippines đã trục xuất 1.422 người nước ngoài vi phạm quy định nhập cư, trong đó có 231 công dân Việt Nam. Chỉ tính riêng cuộc truy quét một cơ sở lừa đảo tại thành phố Pasay vào tháng 2/2025, cơ quan chức năng Philippines đã bắt giữ 401 người nước ngoài, trong đó có 132 người Việt Nam. Các chiến dịch tương tự tiếp tục được triển khai trong năm 2026.

Pháp luật Philippines quy định rõ người nước ngoài muốn làm việc phải có thị thực, giấy phép lao động hoặc tư cách cư trú phù hợp. Nhập cảnh bằng visa du lịch không đồng nghĩa với quyền được làm việc. Trên bình diện khu vực, ASEAN cũng đang tăng cường hợp tác chống tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến và các đường dây tội phạm xuyên biên giới.

Bảo hộ công dân không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm

Trong hai năm qua, Đại sứ quán Việt Nam tại Philippines đã tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng Philippines và các cơ quan trong nước xử lý nhiều vụ việc liên quan đến POGO, lao động và cư trú bất hợp pháp; xác minh nhân thân, hỗ trợ thủ tục, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và thúc đẩy hồi hương đối với những trường hợp đủ điều kiện.

Tuy nhiên, bảo hộ công dân không phải là cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Cơ quan đại diện Việt Nam có trách nhiệm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, nhưng không thể hợp pháp hóa hành vi cư trú, làm việc trái phép hoặc can thiệp vào quá trình điều tra, xét xử của nước sở tại.

Cái giá không chỉ thuộc về một cá nhân

Làm việc hoặc cư trú bất hợp pháp có thể khiến người vi phạm bị bắt giữ, tạm giữ, trục xuất, cấm nhập cảnh và mất toàn bộ thu nhập; nghiêm trọng hơn, có thể bị điều tra hình sự nếu liên quan đến lừa đảo, rửa tiền, mua bán người hoặc các hoạt động phạm pháp khác. Khi trở về Việt Nam, một số hành vi còn có thể bị xử phạt theo Nghị định 283 với mức tiền rất lớn.

Hậu quả cũng không dừng ở cá nhân. Việc nhiều người Việt Nam bị phát hiện trong các cơ sở lừa đảo hoặc bị trục xuất do vi phạm nhập cư gây tác động tiêu cực tới hình ảnh cộng đồng người Việt Nam, uy tín của người lao động Việt Nam và hình ảnh quốc gia, dân tộc. Đồng thời, lao động bất hợp pháp còn tạo môi trường cho môi giới trái phép, làm giả hồ sơ, mua bán người, cưỡng bức lao động, đánh bạc, lừa đảo trực tuyến và rửa tiền phát triển.

Không đánh đổi tương lai bằng lời hứa “việc nhẹ, lương cao”

Người có nhu cầu làm việc tại Philippines cần kiểm tra kỹ người sử dụng lao động, địa điểm, nội dung công việc, hợp đồng, thị thực và giấy phép lao động; không giao hộ chiếu cho cá nhân không có thẩm quyền. Đặc biệt, cần cảnh giác với những lời mời “lương cao, không cần kinh nghiệm”, “sang trước rồi làm giấy tờ sau”, hoặc yêu cầu giữ bí mật địa điểm làm việc và không thông báo cho gia đình.

Đối với những người đang ở Philippines nhưng đã hết hạn thị thực, giấy phép lao động hoặc phát hiện công việc thực tế khác với nội dung được tuyển dụng, cần chủ động khắc phục tình trạng cư trú, chấm dứt công việc trái pháp luật và liên hệ với cơ quan chức năng khi cần hỗ trợ. Nếu bị giữ hộ chiếu, đe dọa, cưỡng ép hoặc buộc tham gia hoạt động lừa đảo, cần thông báo cho Đại sứ quán Việt Nam hoặc cơ quan chức năng Philippines trong thời gian sớm nhất.

Cơ hội việc làm ở nước ngoài có thể giúp thay đổi cuộc sống, nhưng không có mức lương nào đáng để đánh đổi bằng tự do, an toàn và tương lai của chính mình. Tuân thủ pháp luật Việt Nam và nước sở tại không chỉ là nghĩa vụ của mỗi công dân, mà còn là cách thiết thực nhất để bảo vệ bản thân, gia đình và gìn giữ hình ảnh người Việt Nam ở nước ngoài.