Xu hướng kết hôn muộn và hệ luỵ chất lượng dân số

Nguyên nhân nào khiến người trẻ trì hoãn kết hôn?

Nguyễn Minh Hương (33 tuổi) làm việc cho một công ty nước ngoài chia sẻ, sau khi du học để lấy tấm bằng thạc sĩ trở về nước, cô trải qua mấy lần chuyển đổi công việc, lại gặp trắc trở trong chuyện tình duyên, chưa có nhà ở, nên đến nay cô vẫn chưa kết hôn.

"Cuộc sống độc lập đã khiến tôi ngại kết hôn. Ở tuổi này, nếu 2 năm nữa vẫn chưa gặp được người phù hợp, tôi sẽ tính đến chuyện sinh con nhưng là qua ngân hàng tinh trùng", Hương tâm sự.

Theo Ths.BS Mai Trung Sơn, Phó trưởng Phòng Pháp chế và Truyền thông dân số, Cục Dân số (Bộ Y tế), xu hướng kết hôn muộn và ngại sinh con ở giới trẻ đang gia tăng, gây ảnh hưởng lớn đến mức sinh và cơ cấu dân số.

Hiện nay, nhiều cô gái độc thân có xu hướng "trữ trứng" khi còn trong độ tuổi sinh sản và lo lắng về khả năng dự trữ buồng trứng ở mỗi người lại khác nhau. Nhiều người ở tuổi 34-36 đã xin tinh trùng tại ngân hàng để thụ tinh trong ống nghiệm mà không kết hôn.

Bác sĩ tư vấn sức khỏe sinh sản cho người kết hôn muộn.

Theo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt Nam là 27,3 tuổi, tăng 2,1 năm so với năm 2019. Tại khu vực thành thị, con số này là 28,5 tuổi, cao hơn khu vực nông thôn 2 năm. Kết hôn muộn cũng đồng nghĩa không ít người bắt đầu kế hoạch sinh con ở độ tuổi cao hơn.

Tuổi kết hôn lần đầu có sự khác nhau khá rõ giữa các vùng miền: Đông Nam bộ cao nhất cả nước (nam 31,3 và nữ 28,1); Trung du và miền núi phía bắc thấp nhất (nam 27,1 và nữ 22,5).

Đánh giá nguyên nhân dẫn đến trì hoãn kết hôn và tuổi kết hôn lần đầu ngày càng muộn trong các năm gần đây, một chuyên gia của Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết, nữ giới ngày càng độc lập, không phụ thuộc kinh tế vào hôn nhân. Bên cạnh đó, chi phí sinh hoạt và nuôi con ngày càng lớn. Nhu cầu trải nghiệm cá nhân cũng là yếu tố khiến nhiều người trẻ trì hoãn lập gia đình và cân nhắc kỹ trước kết hôn. Thậm chí, nhiều người cho rằng, kết hôn giờ đây là lựa chọn cá nhân chứ không phải là "nghĩa vụ" cần hoàn thành.

Khuyến nghị sinh đủ 2 con trước 35 tuổi

Trong bối cảnh giới trẻ có xu hướng trì hoãn kết hôn, Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn một số nội dung thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035, trong đó khuyến khích kết hôn trước 30 tuổi và sinh đủ 2 con trước 35 tuổi.

Theo Cục Dân số, kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con làm cho mức sinh giảm thấp. Nếu mức sinh tiếp tục giảm, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với những hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động khi số người được sinh ra ngày càng ít đi, dân số trong độ tuổi lao động càng bị thu hẹp, dẫn tới thiếu hụt lao động.

ThS.BS Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học Việt Mỹ, Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ, tuổi đời không hoàn toàn đi cùng tuổi sinh sản. Một người ở tuổi 35-40 có thể vẫn khỏe mạnh, công việc ổn định và cảm thấy mình còn trẻ, nhưng khả năng sinh sản, đặc biệt ở phụ nữ, đã có những thay đổi đáng kể.

Số lượng trứng của phụ nữ càng giảm khi tuổi càng tăng.

Ở phụ nữ, số lượng noãn (trứng) được hình thành từ trước khi sinh và giảm dần theo thời gian. Khi tuổi tăng, cả số lượng và chất lượng noãn đều có xu hướng suy giảm, kéo theo khả năng có thai tự nhiên giảm và nguy cơ sảy thai, bất thường nhiễm sắc thể của phôi tăng. Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản có thể giúp điều trị nhiều nguyên nhân gây hiếm muộn nhưng không thể đảo ngược quá trình lão hóa của noãn.

Ở nam giới, tuổi càng cao, một số thông số tinh trùng có thể thay đổi, tổn thương DNA tinh trùng có thể tăng và thời gian để có thai cũng có thể kéo dài hơn.

BS Quốc Anh cho rằng, với những người dự định sinh con sau 35 tuổi, đặc biệt khi kế hoạch có thể kéo dài đến gần 40 tuổi hoặc hơn, việc được tư vấn sớm về khả năng sinh sản có thể giúp họ có thêm thông tin để cân nhắc. Ở phụ nữ, tốc độ suy giảm dự trữ buồng trứng ở mỗi người không giống nhau.

“Tuổi của noãn chính là tuổi của người phụ nữ. Hiện nay chưa có thuốc hay kỹ thuật nào có thể biến một noãn ở tuổi 40 trở lại chất lượng như noãn ở tuổi 30” - BS Quốc Anh thông tin.

Tuy nhiên, tư vấn sớm không đồng nghĩa với việc phải điều trị hay trữ noãn ngay. Trữ đông noãn là một trong những lựa chọn để bảo tồn khả năng sinh sản khi người phụ nữ chưa có kế hoạch mang thai, nhưng chỉ giúp bảo tồn cơ hội có con trong tương lai, không phải sự bảo đảm chắc chắn sẽ có con.

Luật Dân số có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 quy định dự phòng vô sinh thực hiện theo pháp luật về phòng bệnh; điều trị vô sinh thực hiện theo pháp luật về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh và bảo hiểm y tế. Đây là cơ sở để tiếp tục cụ thể hóa các chính sách liên quan đến hỗ trợ dự phòng và điều trị vô sinh.

Theo BS Quốc Anh, nếu chính sách được cụ thể hóa theo hướng hỗ trợ một số khâu trong khám và điều trị hiếm muộn, người bệnh có thể giảm bớt gánh nặng chi phí và tiếp cận điều trị sớm hơn. Đừng đợi đến khi muốn có con mới bắt đầu quan tâm đến khả năng sinh sản.

Cục Dân số, Bộ Y tế khuyến khích người trẻ kết hôn trước 30 tuổi, sinh đủ 2 con trước 35 tuổi nhằm giúp tăng khả năng sinh con khỏe mạnh, ổn định cuộc sống gia đình và đóng góp tích cực cho xã hội.