Giai đoạn vàng phát triển chiều cao của trẻ

1.000 ngày đầu đời là thời gian đặc biệt với trẻ. Ảnh: Unsplash.

Bác sĩ chuyên khoa II Đinh Trần Ngọc Mai, khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết 1.000 ngày đầu đời là giai đoạn đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển chiều cao của trẻ.

Nhiều phụ huynh thường cho rằng giai đoạn tiền dậy thì hoặc dậy thì mới là thời điểm quan trọng để trẻ tăng trưởng chiều cao. Tuy nhiên, thực tế 3 năm đầu đời mới là giai đoạn cần được đặc biệt chú ý.

“Có thể hình dung giống như một cái cây, sau khi gieo mầm và cây bắt đầu nảy mầm thì đây là thời điểm bón phân để cây có đà phát triển vượt trội. Đối với con người cũng tương tự”, bác sĩ Mai nói.

Khi mới sinh, trẻ thường dài khoảng 50-55 cm. Trong năm đầu tiên, trẻ có thể tăng khoảng 25 cm, đến cuối năm đầu tiên đạt khoảng 75 cm. Trong 3 năm tiếp theo, đến khoảng 4 tuổi, trẻ trung bình tăng thêm khoảng 25 cm, đạt khoảng 1 m.

Từ 3 tuổi đến trước dậy thì, khoảng 10-12 tuổi tùy giới tính, trẻ trung bình tăng khoảng 5-6 cm mỗi năm. Đây cũng là giai đoạn phụ huynh cần quan tâm đến chế độ dinh dưỡng và vận động để hỗ trợ trẻ phát triển chiều cao.

Khi bước vào giai đoạn dậy thì, bé gái có thể tăng khoảng 8-10 cm mỗi năm trong 2-3 năm. Trong khi đó, bé trai có thể tăng khoảng 10-12 cm mỗi năm để đạt chiều cao tối ưu.

Do đó, theo bác sĩ Mai, 3 năm đầu đời là giai đoạn quan trọng nhất nhưng từ 3 tuổi đến trước dậy thì vẫn là thời điểm có thể hỗ trợ và can thiệp thông qua chế độ dinh dưỡng cũng như vận động.

Để xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp cho trẻ, cần căn cứ trước hết vào độ tuổi bởi mỗi giai đoạn sẽ có tỷ lệ các nhóm chất dinh dưỡng khác nhau.

Một vấn đề phụ huynh cần lưu ý là chất béo. Nhiều người cho rằng cho trẻ ăn lành mạnh đồng nghĩa với việc cắt giảm chất béo. Tuy nhiên, chất béo là yếu tố quyết định trong việc hấp thu vitamin D, từ đó ảnh hưởng đến khả năng hấp thu canxi.

Trẻ 1-3 tuổi cần khoảng 30-40% năng lượng từ chất béo, trong khi ở người lớn tỷ lệ này chỉ khoảng 20-30%. Vì vậy, việc lựa chọn thực phẩm, kết cấu bữa ăn, lượng đạm, chất béo và tinh bột cần được điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Sữa cũng là nguồn cung cấp canxi và đạm cần được chú ý. Theo bác sĩ Mai, trẻ dưới 2 tuổi thường được cha mẹ quan tâm đến sữa công thức và các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng. Tuy nhiên, từ khoảng 2-3 tuổi trở đi, không phải phụ huynh nào cũng tiếp tục chú ý đến lượng sữa trẻ sử dụng.

Canxi từ sữa và tỷ lệ canxi, phospho trong sữa là nguồn cung cấp canxi phù hợp để trẻ hấp thu. Vì vậy, phụ huynh cần chú trọng bổ sung nguồn canxi và đạm từ sữa cho trẻ.

Tùy tình trạng dinh dưỡng và tốc độ phát triển chiều cao, trẻ có thể cần những loại sữa khác nhau như sữa cao năng lượng, sữa thông thường, sữa tươi hoặc sữa tách béo đối với trẻ thừa cân.

Bên cạnh đó, lượng đạm trong khẩu phần cũng cần được cân đối. Có phụ huynh cho trẻ ăn quá ít thịt, cá, nhưng cũng có người lại bổ sung quá nhiều.

Ở người bình thường, nhu cầu đạm thường khoảng 1-1,2 g/kg/ngày. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, tỷ lệ này có thể cao hơn tùy từng giai đoạn.

Theo bác sĩ Mai, quá ít đạm không tốt nhưng cung cấp quá nhiều protein từ thịt, cá cũng có thể làm mất cân đối giữa canxi và phospho. Thịt, cá chứa nhiều phospho trong khi lượng canxi thấp hơn. Khi phospho quá nhiều, cơ thể có thể huy động canxi từ xương để cân bằng nồng độ canxi và phospho.

Do đó, phụ huynh cần căn cứ độ tuổi để xác định nhu cầu đạm và lượng thịt cá phù hợp, đồng thời bổ sung nguồn canxi từ sữa, các loại đậu và rau xanh lá.

Việc chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ cần được thực hiện phù hợp với từng giai đoạn, tránh tình trạng bổ sung quá ít hoặc quá nhiều một nhóm chất, từ đó hỗ trợ trẻ phát triển chiều cao tối ưu.