4 dấu hiệu của hội chứng 'ám ảnh ăn uống lành mạnh'

Giữa vô vàn các chế độ ăn kiêng nhất thời, xu hướng bổ sung protein vào hầu hết mọi loại thực phẩm, cùng các thiết bị đeo công nghệ mới giúp theo dõi mọi chỉ số sinh trắc học, thật dễ để bị cuốn vào 'cơn sốt ám ảnh' về sức khỏe.

Thêm vào đó, với lượng thông tin khổng lồ trên Internet và mạng xã hội, đôi khi rất khó để phân định đâu là điều thực sự cần thiết cho sức khỏe, đặc biệt là về mặt dinh dưỡng và đâu là thứ không cần thiết. Sự xuất hiện tràn lan của các video trên mạng xã hội, nơi người ta dán nhãn một số loại thực phẩm là "có hại" hoặc chứa "thành phần hoá học", càng làm gia tăng thêm nỗi ám ảnh của xã hội về việc "ăn uống lành mạnh".

Mặc dù việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh là điều hoàn toàn tốt và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng thói quen này cũng có thể đi quá giới hạn. Việc quá chú trọng vào ăn uống lành mạnh có thể dẫn đến một tình trạng gọi là "orthorexia" (chứng ám ảnh ăn uống lành mạnh). Đây là vấn đề đang ngày càng trở nên phổ biến trong xã hội, và theo một số nghiên cứu, nguyên nhân phần lớn xuất phát từ áp lực trên mạng xã hội.

Vì nhiều người thích ăn thực phẩm lành mạnh hoặc thực hiện chế độ ăn này để kiểm soát các chỉ số sức khỏe như cholesterol và đường huyết, nên đôi khi rất khó để phân biệt đâu chỉ là một chế độ ăn uống lành mạnh và đâu là mức độ nguy hiểm.

Bạn áp dụng các quy tắc hạn chế thực phẩm cực đoan (không xuất phát từ lý do dị ứng hay chỉ định của bác sĩ)

Chứng cuồng ăn sạch có thể biểu hiện theo những cách tương tự như chứng chán ăn tâm thần (anorexia), cụ thể là sự hạn chế trong ăn uống, chẳng hạn như kiêng khem một số nhóm thực phẩm nhất định, hoặc cảm thấy vô cùng lo lắng nếu không thể kiểm soát hoàn toàn loại thực phẩm mình nạp vào, cũng như nguồn gốc của chúng.

Bạn có thể thấy mình đặt ra những quy tắc cứng nhắc về việc ăn uống. Chẳng hạn, bạn tự nhủ rằng mình chỉ được ăn gạo lứt và tuyệt đối không bao giờ ăn gạo trắng. Rốt cuộc, vấn đề không còn nằm ở việc ăn uống lành mạnh, vốn là mục đích ban đầu, mà chuyển thành nỗi ám ảnh thiếu lành mạnh về sự tinh khiết của thực phẩm, hay còn gọi là 'ăn sạch' (clean eating) hoặc 'ăn uống chuẩn mực'.

Nó gây ảnh hưởng đến đời sống xã hội của bạn

Nếu nỗi lo lắng về chuyện ăn uống gây ảnh hưởng đến các hoạt động xã hội của bạn, chẳng hạn như việc bạn từ chối các cuộc hẹn chỉ vì không chắc chắn về tình hình đồ ăn thì đó có thể là vấn đề đáng lo ngại. Vấn đề không còn nằm ở chỗ một người bình thường quan tâm đến thực phẩm lành mạnh nữa, mà đã chuyển thành sự ám ảnh thái quá, đến mức nó gần như trở thành một phần tính cách của họ.

Bạn dành rất nhiều thời gian để phân tích danh sách thành phần

Việc thỉnh thoảng kiểm tra danh sách thành phần và nhãn thông tin dinh dưỡng trên thực phẩm là điều bình thường, nhất là khi bạn bị dị ứng hoặc đang hướng tới một mục tiêu dinh dưỡng cụ thể. Tuy nhiên, người mắc chứng ám ảnh ăn uống lành mạnh (orthorexia) có thể thấy mình rơi vào tình trạng "liên tục và bắt buộc phải phân tích mọi thành phần". Điều này có thể dẫn đến việc dành hàng giờ đồng hồ chỉ để lên kế hoạch cho các bữa ăn hoặc tìm hiểu giá trị dinh dưỡng của từng nguyên liệu sẽ được sử dụng để chế biến món ăn.

Khi phá vỡ các quy tắc ăn uống của bản thân, bạn cảm thấy lo lắng hoặc tội lỗi

Nếu bạn cảm thấy lo âu, bất an khi ăn một món nào đó và tình trạng này diễn ra thường xuyên, thì đó có thể là dấu hiệu cho thấy có lẽ bạn đang suy nghĩ quá nhiều về chuyện ăn uống. Điều tương tự cũng xảy ra nếu bạn cảm thấy tội lỗi sau khi phá vỡ bất kỳ quy tắc ăn uống nào của mình. Nếu những suy nghĩ về chuyện ăn uống gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần, thể chất, bạn nên cân nhắc chia sẻ với ai đó. Ăn uống lành mạnh là một quá trình kéo dài suốt đời và không nhất thiết phải hoàn hảo.

Khi nói đến chuyện ăn uống, nhu cầu dinh dưỡng của bạn có thể sẽ khác biệt so với người khác, hàng xóm, bạn bè, người thân... hay những người có sức ảnh hưởng (influencer) mà bạn yêu thích trên mạng xã hội. Do đó, đừng quá chú trọng vào các trào lưu dinh dưỡng trên mạng xã hội hay những chế độ ăn kiêng mà bạn bè đang hết lời ca ngợi.

Thay vì quá chú trọng vào các trào lưu ăn uống mới nhất, hãy tập trung vào những mục tiêu thực tế, nghĩa là không quá bận tâm xem thực phẩm có 'sạch' hay không, mà thay vào đó hãy chú trọng đến sự đa dạng trong các bữa ăn: Liệu bạn có đang nạp vào cơ thể nhiều loại thực phẩm khác nhau không? Bạn có đang nhận được đa dạng các chất dinh dưỡng không? Bởi vì đó mới chính là cốt lõi của dinh dưỡng thực sự.

Điều quan trọng là phải từ bỏ tư duy "được ăn cả, ngã về không" (tư duy cực đoan kiểu tất cả hoặc không gì cả) trong ăn uống, bao gồm cả việc tuân thủ cứng nhắc một chế độ ăn kiêng cụ thể hay một kế hoạch giảm cân khắt khe.