Xu hướng sách viết tay bùng nổ giữa thời AI

Ở tuổi 83, tiểu thuyết gia Hàn Quốc Jo Jung-rae vẫn bắt đầu tác phẩm mới bằng giấy và bút.

Cuốn Seorikkot (Hoa sương giá) vừa phát hành cuối tháng 8 của ông gồm hai tập, dài khoảng 600 trang. Tác giả của những bộ tiểu thuyết đồ sộ của Hàn Quốc vẫn duy trì cách làm việc đã theo ông suốt hàng chục năm: ghi chép, phác thảo rồi viết bằng tay trước khi bản thảo bước vào quá trình xuất bản.

Sự lựa chọn ấy càng gây chú ý trong thời điểm trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo ra một đoạn văn gần như tức thì. Tại buổi giới thiệu sách ở Seoul ngày 24/8, Jo nói ông không tin AI có thể thay thế trí tưởng tượng của nhà văn.

Ông cho rằng dù công nghệ tiến xa tới đâu, nó vẫn khó biết trí tưởng tượng của một con người sẽ dẫn câu chuyện tới đâu. Với Jo, văn chương vì thế vẫn là nơi cần gìn giữ trí tưởng tượng và cảm xúc của con người.

Tiểu thuyết gia Jo Jung-rae, 83 tuổi, tại buổi giới thiệu sách ở Seoul ngày 24/8. Ảnh: Yonhap.

Câu chuyện của nhà văn 83 tuổi không đứng riêng lẻ. Giữa lúc AI len sâu vào xuất bản, một xu hướng tưởng như ngược chiều cũng đang nổi lên: viết tay trở lại như một cách đọc, viết và lưu giữ dấu ấn cá nhân.

Càng nhiều AI, càng muốn cầm bút

Hàn Quốc là một trong những nơi xu hướng này thể hiện rõ.

Tờ Straits Times ghi nhận phong trào pilsa, tức chép lại bằng tay những câu hoặc đoạn văn yêu thích trong sách, đã vượt khỏi phạm vi một thú vui nhỏ để trở thành xu hướng xuất bản.

Các cuốn sách dành riêng cho việc chép tay thường bố trí văn bản ở một trang, trang đối diện để trống cho độc giả viết lại. Nội dung cũng mở rộng từ thơ, tản văn sang tiểu thuyết, triết học và lời bài hát.

Số liệu từ chuỗi nhà sách Kyobo cho thấy chỉ trong năm 2024, số đầu sách pilsa mới tại Hàn Quốc tăng từ 57 lên 81 cuốn, tương đương 42%. Đáng chú ý hơn, doanh số của dòng sách này tăng gần 693%.

Đà tăng chưa dừng lại. Theo dữ liệu Yes24 về thị trường sách năm 2025, doanh số sách chép tay tiếp tục tăng 64,7% so với năm trước, đánh dấu năm tăng trưởng thứ hai liên tiếp. Số đầu sách mới thuộc nhóm này cũng tăng từ 181 lên 403 cuốn.

Một trong những hiện tượng nổi bật là One Day One Page (Mỗi ngày một trang) của Yoo Sun-kyong. Cuốn sách kết hợp những đoạn văn để chép, bình luận của tác giả và hướng dẫn viết tay, bán hơn 250.000 bản trong 6 tháng, sau khi phát hành tháng 3/2024.

Điều đáng chú ý là người tìm đến hoạt động này có nhiều độc giả trẻ vốn lớn lên cùng điện thoại thông minh.

Sách chép tay lấy nội dung từ Anne of Green Gables (Anne tóc đỏ) vàThe Wonderful Wizard of Oz (Phù thủy xứ Oz). Ảnh: Yes24.

Park Min-ha, 28 tuổi, nói với Straits Times rằng chỉ đọc rồi chuyển sang cuốn sách khác khiến cô cảm thấy mình chưa thực sự tiếp nhận được những gì vừa đọc. Còn viết cả bài cảm nhận lại quá mất công.

Cô chọn cách ở giữa: ghi bằng tay những câu khiến mình chú ý.

“Viết chậm bằng tay giúp tôi suy ngẫm sâu hơn về thông điệp và nhớ lâu hơn”, Park nói.

Chuỗi nhà sách Kyobo của Hàn Quốc gọi hiện tượng này là một phần của “làn sóng analog”,đặc biệt phổ biến trong nhóm độc giả tuổi 20-30. Viết tay cũng không nhất thiết đối nghịch với mạng xã hội: người trẻ chép những câu mình thích, trang trí trang giấy rồi chụp lại để chia sẻ lên mạng xã hội.

Ở đầu kia là hàng nghìn cuốn sách AI

Sự trở lại của viết tay diễn ra đúng lúc ngành xuất bản Hàn Quốc phải giải quyết một hiện tượng hoàn toàn ngược lại: sách có thể được sản xuất với tốc độ chưa từng có nhờ AI.

Korea Times hồi tháng 2 phát hiện một nhà xuất bản đã tung ra ít nhất 9.000 ebook chỉ trong năm 2025. Phần lớn không mang tên một tác giả cụ thể mà đứng tên những nhóm biên tập khác nhau. Nội dung tập trung vào các chủ đề dễ sản xuất hàng loạt như phát triển bản thân và quản lý tiền bạc.

Kyunghyang Shinmun cũng điều tra hiện tượng những cuốn sách do AI tạo ra được xuất bản dưới tên các “nhóm biên tập”, trong bối cảnh Hàn Quốc chưa có nghĩa vụ chung buộc mọi cuốn sách phải ghi rõ mức độ sử dụng AI.

Vấn đề đã vượt khỏi các hiệu sách.

Theo Seoul Economic Daily, Thư viện Quốc gia Hàn Quốc đã từ chối 11.651 lượt nộp lưu chiểu ebook trong hai năm, giữa lúc số ấn phẩm được sản xuất hàng loạt bằng AI tăng nhanh. Một trong những lo ngại là các “one-click books” - những cuốn sách có thể được tạo gần như chỉ bằng vài thao tác - khiến hệ thống lưu chiểu phải xử lý lượng ấn phẩm rất lớn.

K-Book Trends, ấn phẩm về ngành xuất bản Hàn Quốc, đặt ra một nghịch lý: con người có thể thoải mái tìm đến AI để hỏi đáp hàng ngày nhưng điều đó không đồng nghĩa họ sẵn sàng trả tiền cho một cuốn sách được tạo nhanh bằng AI.

Cuộc tranh luận này không chỉ diễn ra ở Hàn Quốc. Trong ngành xuất bản ở các nước nói tiếng Anh, việc xác định một bản thảo do người hay AI viết cũng ngày càng khó.

Sách chép tay One Day One Page (Mỗi ngày một trang) từng bán hơn 250.000 bản trong 6 tháng và cuốn sách chép tay dựa trên Hoàng tử bé, với phần văn bản in sẵn để độc giả viết lại bằng tay.Ảnh: Korea Herald/Indigo.

Financial Times cuối tháng 8 ghi nhận các công cụ như Pangram hay GPTZero đang được sử dụng để tìm dấu vết của văn bản AI, nhưng nguy cơ nhận diện sai vẫn gây tranh luận, đặc biệt với những tác giả không sử dụng tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ.

Một trường hợp gây chú ý là tiểu thuyết kinh dị Shy Girl (Cô gái nhút nhát) của Mia Ballard. Sau khi công cụ Pangram đánh giá phần lớn văn bản có dấu hiệu được AI tạo ra, kế hoạch xuất bản tại Mỹ bị hủy và ấn bản Anh ngừng phát hành. Tác giả phủ nhận trực tiếp dùng AI để viết, cho rằng vấn đề có thể xuất phát từ quá trình biên tập thuê ngoài.

Câu chuyện vì thế ngày càng phức tạp hơn câu hỏi đơn giản “AI có viết được sách hay không”. Nó chuyển thành: độc giả muốn điều gì khi bỏ tiền mua một cuốn sách?

Viết tay có nhất thiết phải đối đầu với AI?

Một hướng khác đang xuất hiện: thay vì buộc phải chọn giữa cây bút và AI, con người có thể chia công việc cho cả hai.

Một nghiên cứu tại lớp học đại học Hàn Quốc công bố năm 2025 thử kết hợp bản nháp viết tay với chỉnh sửa có AI hỗ trợ. Kết quả cho thấy viết tay hỗ trợ việc hình thành ý tưởng, lập kế hoạch và tham gia sâu hơn vào quá trình tư duy; AI lại hữu ích trong cải thiện độ chính xác ngôn ngữ và đưa ra phản hồi khi chỉnh sửa.

Các sinh viên tham gia đồng thời bày tỏ lo ngại về việc phụ thuộc quá nhiều vào AI. Nhóm nghiên cứu vì vậy cho rằng giá trị có thể nằm ở sự kết hợp giữa cách viết analog và công cụ số, thay vì để một bên loại bỏ bên kia.

Một dự án mới tại Busan thậm chí đưa hai thế giới này lại gần hơn. Tháng 8, Sở Giáo dục thành phố tổ chức cuộc thi chữ viết tay dành cho học sinh. Người tham gia có thể chọn một đoạn thơ, câu văn trong sách hoặc câu chuyện của chính mình để viết lại bằng tay.

Mẫu chữ của người chiến thắng sẽ được AI học và phát triển thành một phông chữ kỹ thuật số. Bộ font dự kiến được công bố vào Ngày Hangeul (Ngày Chữ Hàn, 9/10 hàng năm) để mọi người có thể sử dụng.

Những câu chữ trong sách vì thế đi một vòng khá thú vị: được học sinh chép lại bằng tay, trở thành dữ liệu để AI học, rồi quay trở lại màn hình dưới hình hài một bộ chữ mới.

Trong lúc AI đang thay đổi cách sách được viết và xuất bản, những trang giấy, nét chữ hay việc tự tay chép lại một câu văn vẫn tìm được chỗ đứng riêng trong đời sống đọc.