Xử lý vi phạm kinh tế, khoa học, công nghệ: Ưu tiên biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính

Phân định rõ trách nhiệm, xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng

Sáng 24/8, với 465/471 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 93%, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026 và được thực hiện trong thời hạn 3 năm.

Một trong những nguyên tắc thực hiện được Nghị quyết nhấn mạnh là phân định rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm hành chính với trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân.

Nghị quyết đồng thời yêu cầu xử lý nghiêm hành vi tham nhũng; khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, không tham nhũng và đã chủ động khắc phục hậu quả, thiệt hại.

Đáng chú ý, Nghị quyết xác định ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.

Nghị quyết cũng quy định không áp dụng các quy định tại Nghị quyết để xem xét lại các bản án hình sự, quyết định xử lý kỷ luật đã có hiệu lực pháp luật đối với tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đối với các trường hợp đã bị xử lý hình sự, xử lý kỷ luật, nếu có đủ điều kiện thì được xem xét hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt, xóa án tích đối với trường hợp đã có bản án; miễn kỷ luật, chưa xem xét kỷ luật theo quy định tại Nghị quyết.

Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết.

Không truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng đủ điều kiện

Điều 5 của Nghị quyết quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo đó, cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi có đủ các điều kiện.

Cụ thể, hành vi vi phạm không tham nhũng, vì lợi ích chung; các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.

Bên cạnh đó, không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm theo quy định; không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả, thiệt hại.

Trước khi biểu quyết, Quốc hội nghe Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo tóm tắt giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết.

So với dự thảo Chính phủ trình, dự thảo Nghị quyết giữ nguyên kết cấu 3 chương với 13 điều, sửa đổi 11/13 điều và giữ nguyên 2 điều.

Về điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự tại Điều 5, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý theo hướng không quy định điều kiện “người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần vào hiệu quả của việc phát hiện và xử lý tội phạm” là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại Nghị quyết 29 của Quốc hội khóa XVI.

Để bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng rà soát toàn bộ dự thảo và chỉnh lý cụm từ “cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng” thành “cơ quan tiến hành tố tụng”.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, việc thay đổi này nhằm không giao cho cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thẩm quyền áp dụng các chính sách hình sự trong dự thảo Nghị quyết, mà giao cơ quan điều tra chuyên trách thực hiện, qua đó bảo đảm chặt chẽ, đủ năng lực thu thập, đánh giá chứng cứ và áp dụng các điều kiện tại Nghị quyết.

Đối với các vụ việc, vụ án có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng, đã có cơ chế đưa vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đồng thời, Nghị quyết có các quy định nhằm phòng ngừa và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc bao che hành vi vi phạm.