Xuất khẩu cà phê: Cửa vẫn rộng, nhưng phải 'có nghề'

Việt Nam là quốc gia xuất khẩu cà phê Robusta hàng đầu thế giới, đồng thời đứng thứ hai về xuất khẩu cà phê nói chung. Đây là lĩnh vực có mức độ cạnh tranh cao, nhưng không vì thế mà cánh cửa cơ hội khép lại với những doanh nghiệp mới.

Xung quanh câu chuyện này, phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tuấn Việt, Giám đốc Công ty Xúc tiến Xuất khẩu VIETGO, chuyên gia trong lĩnh vực xuất khẩu.

Việt Nam là cường quốc về xuất khẩu cà phê nhân Robusta, đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu cà phê. Ảnh: Viết Hảo

Thị trường rộng cửa, nhưng doanh nghiệp phải “có nghề”

+ Thưa ông, Việt Nam là quốc gia xuất khẩu cà phê nhân Robusta hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, thị phần xuất khẩu chủ yếu nằm trong tay một số ông lớn có vốn FDI và một số doanh nghiệp tư nhân lâu năm. Liệu các doanh nghiệp thương mại khác còn cơ hội tham gia xuất khẩu cà phê nhân không?

- Trên thực tế, Công ty vốn FDI cũng là công ty thương mại, có nghĩa là có rất nhiều công ty liên doanh cũng là công ty thương mại xuất khẩu cà phê.

Đối với thị trường cà phê thô, vấn đề không phải nằm ở việc doanh nghiệp là "thương mại" hay "sản xuất", mà nằm ở kỹ thuật thương mại, có kỹ thuật thương mại thì sẽ xuất khẩu được.

Thị trường này không dành cho những công ty thương mại có kỹ thuật kém hoặc mới. Nếu công ty có kỹ thuật thương mại tốt thì vẫn xuất khẩu, vẫn tham gia vào thị trường cà phê được.

Cà phê là một thị trường cực kỳ hấp dẫn. Trên thế giới, có hai mặt hàng nông sản được giao dịch, niêm yết trên sàn London là dầu thô và cà phê. Mỗi năm, thị trường cà phê toàn cầu có quy mô khoảng 460-500 tỷ USD. Đây là tổng giá trị giao dịch của thị trường cà phê thế giới, quy mô tương đương gần bằng GDP của Việt Nam.

Tôi cho rằng đây là thị trường rất hấp dẫn và dành cơ hội cho cả doanh nghiệp thương mại lẫn doanh nghiệp sản xuất. Tuy nhiên, muốn tham gia hiệu quả thì doanh nghiệp phải có nghề, có kinh nghiệm và có kỹ thuật.

Ông Nguyễn Tuấn Việt cho rằng: đây là thị trường cực kỳ hấp dẫn và dành cho cả doanh nghiệp thương mại lẫn doanh nghiệp sản xuất, nhưng phải có nghề, có kinh nghiệm, phải có kỹ thuật… - Ảnh: Anh Việt

+ Xuất khẩu cà phê nhân thô là một ngành nghề rất đặc thù, phụ thuộc vào biến động giá cả thị trường trên sàn giao dịch. Quan điểm của ông thế nào?

- Hiện nay, trong cấu trúc ngành cà phê trên toàn thế giới, từ nông dân đến thương lái, công ty sản xuất, công ty thương mại, đơn vị liên doanh, nhà nhập khẩu, đơn vị phân phối tại nước ngoài, người bán lẻ… đều chăm chăm nhìn vào giá trên sàn London.

Vì vậy, biên lợi nhuận sẽ rất thấp nếu các công ty thương mại không biết cách khai thác cơ hội trên thị trường. Đây cũng là một bài toán không dễ, bởi thị trường vận động liên tục và gần như không cho doanh nghiệp nhiều thời gian để suy nghĩ hay tính toán.

Không chỉ nhìn hạt cà phê, còn phải thử nếm

+ Biên lợi nhuận của xuất khẩu cà phê nhân khá thấp, trong khi chi phí vốn lại rất cao. Vậy doanh nghiệp thương mại xuất khẩu cà phê nhân cần giải bài toán này như thế nào, bao gồm việc tăng biên độ lãi ròng và tối ưu hóa các phương pháp thanh toán quốc tế?

- Thực tế, đối với thị trường cà phê, biên lợi nhuận thường khoảng 5-8%. Tuy nhiên, dòng vốn xoay vòng nhanh. Chẳng hạn, trong một phiên giao dịch, doanh nghiệp có thể chốt khoảng 3 container; trong một ngày, một công ty thương mại có thể đóng từ 3-10 container.

Vì vậy, xét về giá trị tuyệt đối, khoản lãi vẫn đáng kể, chỉ có tỷ suất lợi nhuận trên vốn không cao.

Tuy nhiên, trong ngành cà phê, các doanh nghiệp thương mại hoặc sản xuất tương đối dễ tiếp cận nguồn vốn. Cụ thể, doanh nghiệp có thể huy động vốn từ ngân hàng, nhà sản xuất hoặc khách hàng nước ngoài...

Cà phê Robusta Việt Nam được thế giới ưa chuộng, đứng số 1 thế giới về xuất khẩu cà phê Robusta.  Ảnh: Viết Hảo

Tôi cho rằng thị trường cà phê nhân mặc dù biên lợi nhuận thấp, nhưng đây là một ngành rất hấp dẫn vì vòng xoay lớn. Đây là mặt hàng nhu yếu phẩm cần thiết không thể thiếu được trên toàn thế giới.

Vì thế, người nào mà làm tốt, làm chắc, bài bản thì thu nhập vẫn rất tốt.

+ Vai trò của các đơn vị kiểm định, giám định độc lập về chất lượng, số lượng trong xuất khẩu cà phê nhân như thế nào?

+ Cà phê là mặt hàng có tính quy chuẩn, giống như xi măng, hay xăng dầu.. Vì vậy, đơn vị kiểm định rất quan trọng.

Khi người ta giao dịch cà phê thì chỉ cần dựa vào một vài thông số là có thể chốt được hàng, chẳng hạn loại cà phê Robusta hay Arabica, cỡ sàng 16 hay 18, các tiêu chuẩn về độ ẩm, tạp chất, hạt đen, hạt vỡ… bao nhiêu phần trăm; hạt cà phê có đánh bóng hay không (đánh bóng lớp vỏ lụa), hay bắn màu sạch (clean), chế biến khô hay chế biến ướt...

Vì thế, đơn vị kiểm định có thể dựa vào đấy để có thể kiểm định, phân loại cà phê đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Tuy nhiên trong thị trường cà phê còn có một cái tiêu chuẩn khác, là tiêu chuẩn thử nếm.

Nhìn bằng mắt thường, chúng ta thấy tất cả các tiêu chuẩn đều đạt, nhưng có thể vẫn rớt tiêu chuẩn thử nếm. Vì cà phê liên quan đến mùi vị… nên thử nếm rất quan trọng.

Vì thế, tôi cho rằng vai trò của đơn vị kiểm định rất quan trọng đối với thị trường cà phê, cũng như là uy tín của công ty bán và công ty mua. Cả 2 bên bán và bên mua cũng phải dựa vào uy tín của nhau để có thể thực hiện giao dịch, chốt hợp đồng thành công.

Xin cảm ơn ông về buổi trao đổi!