Từ 'thủ phủ' công nghiệp đến trung tâm kinh tế hàng không của khu vực

Sau 40 năm đổi mới, với vị thế được ví như "thủ phủ" công nghiệp của cả nước, đến nay thành phố Đồng Nai đang có những bước vươn mình mạnh mẽ, hướng đến là trung tâm trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hàng không, vũ trụ, kinh tế hàng không tiêu chuẩn quốc tế.

Tâm điểm của dòng vốn FDI

Đồng Nai đang thu hút 1.521 dự án có vốn đầu tư nước ngoài với tổng vốn đầu tư 31,44 tỷ USD. Ảnh tư liệu: Hoàng Hiếu/TTXVN

Sau ngày đất nước thống nhất, tỉnh Đồng Nai được thành lập trên cơ sở hợp nhất nhiều đơn vị hành chính (hợp nhất tỉnh Biên Hòa, tỉnh Long Khánh và tỉnh Bà Rịa. Năm 1991, chia tách tỉnh Đồng Nai để thành lập tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và tỉnh Đồng Nai).

Trong giai đoạn đầu, tỉnh gặp nhiều khó khăn do hậu quả chiến tranh, cơ sở hạ tầng yếu kém. Tuy nhiên, từ sau công cuộc Đổi mới năm 1986, Đồng Nai đã có bước phát triển mạnh mẽ. Nhờ vị trí địa lý thuận lợi, gần các trung tâm kinh tế lớn, Đồng Nai đã tập trung thu hút nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước. Từ những năm 1990, với chính sách "đổi mới", Đồng Nai trở thành tâm điểm thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Nhiều khu công nghiệp lớn được hình thành như: Khu công nghiệp Biên Hòa, Amata, Long Thành, Lotecco, Tuy Hạ (Nhơn Trạch), kéo theo sự gia tăng dân số cơ học và mở rộng không gian đô thị…

Ngày 21/7/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065. Nghị quyết khẳng định trong những năm qua, thực hiện đường lối đổi mới, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Đồng Nai đã nỗ lực phấn đấu, đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước. Quy mô nền kinh tế không ngừng mở rộng; công nghiệp tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng; môi trường đầu tư kinh doanh được cải thiện; thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài đạt nhiều kết quả tích cực; hệ thống kết cấu hạ tầng từng bước được đầu tư.

UBND thành phố Đồng Nai, cho rằng giai đoạn 2021 - 2025 Đồng Nai ghi dấu bước chuyển mình quan trọng của hệ thống khu công nghiệp của thành phố khi thực hiện rà soát, hợp nhất quy mô và định hình lại không gian phát triển sau sáp nhập địa giới hành chính.

Đến nay, toàn thành phố đã thành lập được 58 khu công nghiệp với tổng diện tích 21.911 ha, trong đó có 44 khu công nghiệp đang hoạt động ổn định, đóng vai trò nòng cốt trong việc thu hút đầu tư và tạo việc làm cho khoảng 1 triệu lao động.

"Dù duy trì tốc độ tăng trưởng công nghiệp ổn định ở mức 7,01% trong cả giai đoạn, thực tiễn cho thấy giá trị đóng góp bình quân trên mỗi ha đất công nghiệp vẫn còn thấp so với các địa phương lân cận do cơ cấu chủ yếu là khu công nghiệp đa ngành", UBND thành phố Đồng Nai nhìn nhận, đồng thời cho rằng bên cạnh, sự tập trung mật độ cao công nghiệp tại các khu vực phía Nam đang tạo áp lực lớn lên hạ tầng giao thông và logistics, dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ. Chính vì vậy, giai đoạn hiện nay được xem là bước đệm để thành phố hoàn thiện pháp lý cho 26 khu công nghiệp mới và bắt đầu dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình khu công nghiệp sinh thái, công nghệ cao và khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ, nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất; việc khai thác quỹ đất dự trữ tại khu vực phía Bắc cũng đang được đẩy mạnh nhằm tạo ra sự cân bằng không gian và mở rộng dư địa tăng trưởng mới cho toàn thành phố.

Ông Phạm Việt Phương - Phó Trưởng ban phụ trách, Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu kinh tế thành phố Đồng Nai, cho biết đến nay, toàn thành phố có 44 khu công nghiệp đang hoạt động, thu hút 1.952 dự án FDI đến từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ với tổng vốn đăng ký đạt 38,18 tỷ USD, cùng 847 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký gần 175.000 tỷ đồng.

Ông Phạm Việt Phương cho rằng Đồng Nai từ lâu đã nổi tiếng là "thủ phủ công nghiệp" của cả nước. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn mới, câu hỏi chiến lược đặt ra không chỉ là "thu hút được bao nhiêu vốn", mà Đồng Nai định vị mình ra sao trong chuỗi cung ứng hiện đại và xanh hóa.

Hướng đến trung tâm kinh tế hàng không hàng đầu khu vực

Nhà ga sân bay Long Thành đã cơ bản hoàn thành phần xây dựng. Ảnh: Công Phong/TTXVN

Sau hợp nhất với tỉnh Bình Phước, hiện nay thành phố Đồng Nai có diện tích tự nhiên khoảng 12.737 km², chiếm 3,84% diện tích tự nhiên cả nước và chiếm 45,4% diện tích tự nhiên của vùng Đông Nam Bộ.

"Đồng Nai là một trong số ít địa phương có đầy đủ năm phương thức giao thông, với mạng lưới cao tốc, các tuyến vành đai, hệ thống cảng sông, cảng biển và đặc biệt là Cảng hàng không quốc tế Long Thành dự kiến đi vào khai thác từ năm 2026. Hệ thống hạ tầng này tạo tiền đề cho sự xuất hiện của các không gian phát triển mới gắn trực tiếp với giao thông, nổi bật là khu vực xung quanh sân bay Long Thành và các hành lang cao tốc", UBND thành phố Đồng Nai cho biết, đồng thời khẳng định với những lợi thế đó, Đồng Nai có nhiều cơ hội thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics, dịch vụ hàng không, thương mại và du lịch trung chuyển – những lĩnh vực phụ thuộc mạnh vào khả năng kết nối nhanh với chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, sự phát triển của các khu đô thị, khu công nghiệp và trung tâm dịch vụ gắn với hạ tầng giao thông lớn giúp tạo ra các cực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và lan tỏa động lực phát triển sang các khu vực lân cận.

Nghị quyết số 16-NQ/TW khẳng định, đến năm 2035 thành phố Đồng Nai phấn đấu trở thành đô thị theo mô hình đô thị sân bay, đô thị ven sông, đô thị đa trung tâm, đô thị đa mục tiêu, xanh, thông minh với trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hàng không, vũ trụ, kinh tế hàng không tiêu chuẩn quốc tế; người dân có thu nhập cao; xã hội văn minh, an toàn, hạnh phúc.

Đến năm 2045 thành thành phố Đồng Nai trở thành trung tâm hàng không hiện đại của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, là trung tâm kinh tế tri thức, phát triển năng động; chỉ số phát triển con người (HDI) đạt mức cao; quản trị đô thị hiện đại; xã hội văn minh, an toàn, đáng sống, hạnh phúc. Đến năm 2065 thành phố Đồng Nai là thành phố kết nối toàn cầu, có chất lượng sống và hạnh phúc cao trên thế giới; thuộc nhóm các đô thị sân bay đa chức năng.

Trong giai đoạn phát triển mới, thành phố Đồng Nai xác định lấy Cảng hàng không quốc tế Long Thành cùng với các khu đô thị, dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao vùng phụ cận sân bay làm hạt nhân nòng cốt cho động lực tăng trưởng mới.

Trong đó, thành phố Đồng Nai đang triển khai đề án "Đô thị sân bay Long Thành" với quy mô 43.000ha gắn với hành lang phát triển sông Đồng Nai với tuyến đại lộ ven sông; triển khai đề án Khu kinh tế đặc biệt gắn với Cảng Hàng không Quốc tế Long Thành và cụm cảng biển phía Nam của thành phố, với kỳ vọng khu vực này sẽ trở thành trung tâm logistics, phân phối quốc tế và dịch vụ thương mại-tài chính, hàng không.

Bà Trương Thị Hương Bình – Giám đốc Sở Tài chính Đồng Nai, cho biết cùng với kinh tế hàng không, thành phố Đồng Nai đang rà soát, bổ sung mới và điều chỉnh các khu công nghiệp hoạt động theo mô hình truyền thống sang mô hình khu công nghiệp sinh thái (EIP), khu công nghiệp chuyên ngành về hàng không vũ trụ, ô tô; các khu công nghiệp công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; nghiên cứu phát triển các khu công nghiệp chuyên đề cho các quốc gia có số dự án có quy mô vốn lớn.

Các kỹ sư trao đổi trong quá trình hoàn thiện cầu thang cuốn tại nhà ga sân bay Long Thành. Ảnh: Công Phong/TTXVN

Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, với việc đầu tư các dự án hạ tầng giao thông chiến lược như cao tốc, đường vành đai, đường sắt, đặc biệt là dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành và cụm cảng biển, sẽ tạo động lực quan trọng giúp thành phố Đồng Nai từng bước hình thành trung tâm dịch vụ logistics quy mô lớn của Vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam. Đây là nền tảng then chốt để Đồng Nai tham gia sâu hơn vào các mạng lưới logistics và chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời mở rộng kết nối với các hành lang kinh tế quốc tế như Hành lang Kinh tế Trung Quốc – Bán đảo Đông Dương, Hành lang kinh tế phía Nam (SEC), Hành lang kinh tế Đông – Tây (EWEC), Hành lang kinh tế Ấn Độ – Tiểu vùng Mekong, cửa khẩu quốc tế Hoa Lư…

Sự kết hợp giữa hạ tầng giao thông quốc gia, cửa khẩu quốc tế và các đầu mối vận tải chiến lược cho phép Đồng Nai phát triển các hành lang vận tải đa phương thức nội tỉnh, liên vùng và xuyên biên giới, phát huy vai trò trung chuyển hàng hóa và logistics, đặc biệt là logistics hàng không và logistics gắn với thương mại quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của thành phố trong mạng lưới kinh tế khu vực và toàn cầu.

Với những lợi thế, tiềm năng và những động lực quan trọng đã và đang được triển khai, theo Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Văn Út, Nghị quyết số 16-NQ/TW đặt ra cho Đồng Nai từ nay đến giai đoạn 2035 đạt mức tăng trưởng trên 2 con số; quy mô nền kinh tế đến năm 2030 đạt 44 tỷ USD, và đến năm 2035 đạt 70 tỷ USD. Với điều kiện, vị trí, tiềm năng và lợi thế của Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cùng với Luật phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua, đây sẽ là động lực quan trọng, tạo đà tăng trưởng mạnh mẽ cho Đồng Nai trong giai đoạn phát triển mới.

"Ngày 24/8/2026, Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua với nhiều chính sách vượt trội, trong đó cho phép thành lập khu kinh tế đặc biệt. Đồng Nai dự kiến sẽ sớm trình cấp có thẩm quyền thành lập Khu kinh tế đặc biệt. Đây sẽ là vị trí chiến lược không chỉ đóng góp lớn cho phát triển kinh tế của thành phố Đồng Nai mà còn đóng góp tích cực cho quốc gia", ông Nguyễn Văn Út, cho biết đồng thời khẳng định cùng với sự đoàn kết, thống nhất đồng lòng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân, thành phố Đồng Nai quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết 16 của Bộ Chính trị, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước trong kỷ nguyên mới".