Xuất khẩu chính ngạch bưởi, chanh sang Trung Quốc theo Nghị định thư mới

Quang cảnh Hội nghị.

Sáng 14/5, tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tổ chức hội nghị công bố Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi tươi, chanh tươi xuất khẩu sang Trung Quốc, đồng thời phổ biến Nghị định số 38/2026/NĐ-CP về quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói.

Hội nghị có sự tham dự của đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (TT&BVTV), lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và hợp tác xã sản xuất nông sản.

Phát biểu tại hội nghị, ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ NN&MT cho biết việc ký kết Nghị định thư xuất khẩu bưởi và chanh là kết quả của quá trình đàm phán kéo dài nhằm đưa các mặt hàng trái cây chủ lực của Việt Nam vào thị trường Trung Quốc theo đường chính ngạch.

Theo ông Hoàng Trung, phía Trung Quốc đưa ra yêu cầu rất chặt chẽ về kiểm dịch thực vật, đặc biệt là việc kiểm soát nghiêm ngặt 8 đối tượng kiểm dịch. Một trong những yêu cầu mới là thực hiện “bao trái” trong quá trình canh tác để hạn chế sâu bệnh và nâng cao chất lượng sản phẩm.

“Đây là vấn đề mới đối với nhiều địa phương về mặt kỹ thuật. Trước đây chúng ta chưa làm bài bản, nay theo Nghị định thư thì phải tổ chức thực hiện như thế nào để đáp ứng yêu cầu của phía bạn. Nếu không làm đồng bộ thì rất khó đáp ứng điều kiện xuất khẩu”, Thứ trưởng Hoàng Trung cho biết.

Ngoài yêu cầu bao trái, việc giám sát và phòng trừ ruồi đục quả cũng được phía Trung Quốc quy định khá chi tiết thông qua hệ thống bẫy bả. Bộ NN&MT đề nghị Cục TT&BVTV sớm ban hành hướng dẫn kỹ thuật thống nhất về loại bẫy, cách lắp đặt và tần suất giám sát để các địa phương triển khai đồng bộ.

Theo lãnh đạo Bộ NN&MT, việc đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật không đơn thuần là câu chuyện thông quan hàng hóa mà còn liên quan trực tiếp đến uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Một nội dung đáng chú ý khác tại hội nghị là việc phổ biến Nghị định số 38/2026/NĐ-CP ngày 24/1/2026 của Chính phủ về quản lý mã số vùng trồng (MSVT) và mã số cơ sở đóng gói (CSĐG).

Ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục TT&BVTV cho biết, nghị định mới đã quy định rõ trình tự, thủ tục cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói cũng như các trường hợp tạm dừng, thu hồi hoặc phục hồi mã số.

Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, trong nhiều năm qua, việc quản lý mã số vùng trồng thường bị xem là thiếu hành lang pháp lý đủ mạnh, dẫn tới tình trạng triển khai thiếu đồng bộ giữa các địa phương.

“Nghị định 38 ra đời đã tạo cơ sở pháp lý để triển khai thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Nhưng bây giờ phân cấp rồi thì phải làm cho thống nhất. 34 tỉnh mà mỗi ông một phách thì doanh nghiệp không biết đường nào mà làm”, ông nói.

Ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ NN&MT phát biểu tại Hội nghị.

Thứ trưởng cũng đề nghị các địa phương giao nhiệm vụ cho đúng cơ quan chuyên môn, đặc biệt là các chi cục sát với lĩnh vực này để vừa giải quyết hồ sơ nhanh vừa đảm bảo đúng quy định. “Phân cấp, phân quyền đã rõ rồi nhưng phải làm sao thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Nếu hôm nay bảo đúng, mai bảo sai thì doanh nghiệp rất khó tồn tại”, ông nhấn mạnh.

Theo Bộ NN&MT, cả nước hiện có khoảng 106.000 ha bưởi với sản lượng hơn 1 triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, tỷ lệ diện tích được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc hiện còn khá thấp. Nhiều mã số trước đây chỉ phục vụ các thị trường khác và chưa cập nhật theo yêu cầu mới của phía Trung Quốc.

Trước thực trạng này, Thứ trưởng Hoàng Trung yêu cầu các Sở Nông nghiệp và Chi cục chuyên môn hoàn tất việc rà soát, cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đối với bưởi và chanh trước ngày 30/5/2026.

Sau khi tổng hợp, Cục TT&BVTV sẽ trao đổi với phía Tổng cục Hải quan Trung Quốc để phê duyệt và công bố chính thức. “Chỉ khi có tên trên hệ thống của Tổng cục Hải quan Trung Quốc thì mới đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch”, Thứ trưởng khẳng định.

Tại hội nghị, lãnh đạo Bộ NN&MT cũng thẳng thắn đề cập đến nhiều tồn tại trong công tác quản lý mã số vùng trồng thời gian qua, như mạo danh mã số, sử dụng mã số sai mục đích, gian lận hồ sơ xuất khẩu hoặc doanh nghiệp thu mua ngoài vùng nguyên liệu đã đăng ký.

Một số địa phương thậm chí còn gây khó khăn cho doanh nghiệp ngoài tỉnh khi tham gia liên kết phát triển vùng nguyên liệu.

Mã số vùng trồng được xem là điều kiện bắt buộc để bưởi, chanh Việt Nam xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc.

Theo ông Hoàng Trung, các địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào vùng trồng, không phân biệt địa giới hành chính, đồng thời tăng cường tập huấn cho nông dân về quy trình kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc.

Đối với doanh nghiệp, việc thu mua phải gắn với đúng vùng trồng đã được cấp mã số, tuyệt đối không tiếp tay cho các hành vi gian lận.

Liên quan đến công tác truy xuất nguồn gốc, ông Nguyễn Quang Hiếu cho biết, Cục TT&BVTV đang xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số về vùng trồng và cơ sở đóng gói trên phạm vi toàn quốc. Hệ thống này sẽ kết nối trực tiếp với các địa phương nhằm phục vụ công tác giám sát, truy xuất nguồn gốc và minh bạch hóa chuỗi xuất khẩu nông sản.

Theo Bộ NN&MT, truy xuất nguồn gốc hiện đã trở thành yêu cầu bắt buộc của nhiều thị trường nhập khẩu lớn, trong đó có Trung Quốc, EU và Mỹ.

Lãnh đạo Bộ cho rằng việc mở cửa thị trường chỉ là bước khởi đầu, còn duy trì ổn định và phát triển bền vững mới là bài toán lâu dài của ngành nông nghiệp.

Với Nghị định 38 cùng các Nghị định thư xuất khẩu mới, ngành nông nghiệp đang từng bước hoàn thiện chuỗi sản xuất - đóng gói - truy xuất nguồn gốc theo hướng chuyên nghiệp và minh bạch hơn, qua đó tạo nền tảng để bưởi và chanh Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu trong thời gian tới.