Xuất khẩu dầu 'vòng' qua eo biển Hormuz có thể duy trì được bao lâu?

Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Theo chuyên gia phân tích Tamas Varga tại PVM Oil Associates, nguồn cung dầu thô từ Trung Đông ngày càng dồi dào nhờ hai yếu tố chính: Saudi Arabia sử dụng hiệu quả đường ống Đông - Tây và hoạt động chuyển dầu từ tàu sang tàu xung quanh eo biển Hormuz.

Đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia vận chuyển dầu từ các mỏ ở miền Đông nước này tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ, qua đó cho phép một phần dầu thô xuất khẩu không phải đi qua eo biển Hormuz.

Trong khi đó, kênh Al Jazeera của Qatar ngày 6/10 cho biết hoạt động chuyển dầu từ tàu sang tàu được thực hiện bằng cách sử dụng những tàu trung chuyển nhỏ hơn để đưa dầu qua Hormuz trước khi chuyển hàng sang các tàu chở dầu lớn đang chờ bên ngoài eo biển.

Một số tàu trung chuyển tắt thiết bị phát đáp trong quá trình hoạt động, khiến hành trình của chúng khó được theo dõi bằng các hệ thống giám sát tàu thông thường.

Theo ông Varga, dòng dầu hiện nay có thể tiếp tục được duy trì chừng nào các tuyến đường và phương thức vận chuyển này vẫn hoạt động an toàn. Tuy nhiên, chính những mắt xích đang giúp dầu thô tránh được tình trạng gián đoạn tại Hormuz cũng có thể trở thành điểm dễ tổn thương nếu xung đột tiếp tục leo thang.

Đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia từng phải tạm thời ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công bằng UAV, trong đó có những vụ việc được cho là do các lực lượng thân Iran tại Iraq thực hiện hồi tháng 9.

Theo ông Varga, dòng dầu có thể tiếp tục được duy trì nếu các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền, tuyến vận tải biển hoặc hệ thống đường ống không tái diễn trên quy mô lớn. Tuy nhiên, nguy cơ này có thể xuất hiện trở lại bất cứ lúc nào nếu căng thẳng địa chính trị bùng phát.

Một giới hạn khác đang xuất hiện ngay trong ngành vận tải biển. Theo ông Chris Beauchamp, Trưởng bộ phận phân tích thị trường tại IG Group, hệ thống tàu trung chuyển tại vùng Vịnh đang phát huy hiệu quả trong việc đưa dầu ra ngoài khu vực, nhưng mô hình này đòi hỏi số lượng tàu rất lớn.

Nhu cầu đó đang đẩy chi phí vận tải lên cao và làm giảm số tàu chở dầu sẵn có tại những khu vực khác. Trong khi đó, các khách hàng châu Á ngày càng phải tìm kiếm dầu thô từ những nguồn cung xa hơn.

Theo ông Beauchamp, vấn đề vì thế đang chuyển từ câu chuyện đơn thuần về nguồn cung dầu sang khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống vận tải biển. Không giống sản lượng dầu có thể được điều chỉnh trong một số trường hợp, năng lực đội tàu không thể nhanh chóng mở rộng bởi tàu chở dầu mới cần thời gian để được đóng và đưa vào hoạt động.

Những hạn chế này cũng góp phần duy trì sức ép đối với thị trường năng lượng. Theo ông Varga, giá dầu vẫn dao động ngay dưới 100 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 72 USD/thùng trước khi chiến tranh bùng nổ, trong bối cảnh chi phí vận tải và bảo hiểm gia tăng.

Tuần trước, các thành viên Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) thông báo sẽ giải phóng tới 100 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, trong đó có cả dầu diesel, nhằm góp phần kiểm soát giá năng lượng.

Việc tiếp tục giải phóng dầu thô và diesel từ các kho dự trữ chiến lược có thể giúp giảm sức ép đối với giá. Tuy nhiên, trong bối cảnh lượng tồn kho toàn cầu đã ở mức thấp, bất kỳ sự xấu đi đáng kể nào của tình hình an ninh Trung Đông cũng có thể nhanh chóng tạo sức ép tăng giá trở lại.

Theo ông Varga, chỉ một thỏa thuận hòa bình bền vững và đáng tin cậy giữa Mỹ và Iran, đi kèm việc eo biển Hormuz được mở cửa trở lại lâu dài và vô điều kiện, mới có thể đưa hệ thống vận chuyển năng lượng trở lại trạng thái trước xung đột.

Ngay cả trong kịch bản đó, hậu quả của cuộc khủng hoảng có thể chưa kết thúc. Ngày 5/10, Giám đốc điều hành Saudi Aramco Amin Nasser cảnh báo rằng tác động của tình trạng gián đoạn có thể kéo dài rất lâu sau khi eo biển Hormuz được mở cửa trở lại.

Phát biểu tại Hội nghị Thông tin Năng lượng ở London, ông Nasser cho biết gần 3 tỷ thùng nguồn cung dầu đã bị mất kể từ khi xung đột bắt đầu vào cuối tháng 2. Theo ông, việc vừa khôi phục lượng dầu tồn kho đã suy giảm vừa đáp ứng nhu cầu thị trường có thể mất tới hai năm.

“Hệ thống đã bắt đầu chịu sức ép”, ông Nasser cảnh báo.