Hormuz ngày càng nguy hiểm, vì sao gần 19 triệu thùng dầu vẫn rời Trung Đông một ngày?

Quang cảnh eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo các chuyên gia hàng hải và các tổ chức theo dõi hoạt động vận tải biển, xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh đã phục hồi đáng kể trong những ngày gần đây, bất chấp sự gia tăng các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền xung quanh eo biển Hormuz.

Thông tin của công ty thông tin hàng hải Kpler cho thấy dòng dầu xuất khẩu trong tháng 9 từ vùng Vịnh, không tính Iran, đã phục hồi lên hơn 81% mức trước chiến tranh, trong khi xuất khẩu dầu thô từ khu vực Trung Đông nói chung đã vượt mức trước chiến tranh trong 14 ngày của tháng 9.

Tuy nhiên, sự phục hồi diễn ra trong bối cảnh các vụ tấn công tàu chở dầu gia tăng và các công ty vận tải biển phải đối mặt với chi phí vận chuyển, bảo hiểm và an ninh cao hơn.

Trong tuyên bố đưa ra hôm 6/10, Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho biết 12 thành viên thủy thủ đoàn trên một tàu chở dầu treo cờ Panama đã bị thương trong một vụ tấn công bằng một vật thể chưa xác định khi con tàu đi qua eo biển Hormuz.

Trước khi cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu ngày 28/2, eo biển Hormuz thường có khoảng 125 tàu thương mại cỡ lớn đi qua mỗi ngày và lượng hàng vận chuyển qua tuyến đường này chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.

Để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển Hormuz, trong khi Washington duy trì phong tỏa các cảng của Iran.

Vậy điều gì thực sự đang diễn ra ở eo biển Hormuz và chúng ta biết gì về các vụ tấn công tàu thuyền gần đây?

Tình hình an ninh tại eo biển Hormuz tiếp tục xấu đi ngay cả khi lượng dầu được vận chuyển ra khỏi khu vực ngày càng tăng.

Theo hãng dịch vụ thông tin vận tải biển Marisks, ít nhất bảy vụ việc liên quan đến tàu chở dầu đã được báo cáo trong tuần qua.

Ngày 1/10, tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) MT Kazimah III treo cờ Kuwait đã bốc cháy sau khi bị tấn công trong lúc đi qua eo biển. Sau vụ việc, năm nhân viên đã được giải cứu an toàn.

Ngày 4/10, tàu chở dầu Aframax Lipsi treo cờ Liberia bị tấn công tại khu vực phía đông bắc Jazirat Umm al-Fayarin của Oman, khiến phòng máy bị hư hại nhưng không có thương vong nào được báo cáo.

Theo Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), kể từ ngày 2/10, mỗi ngày có ít nhất một vụ tấn công được ghi nhận tại eo biển Hormuz hoặc Vịnh Aden, nơi lực lượng Houthi thân Iran đang nhắm mục tiêu vào các hoạt động vận tải biển có liên quan đến Saudi Arabia.

UKMTO cho rằng các mối đe dọa tiếp tục xuất hiện hôm 5/10, khi một tàu chở dầu đang đi vào eo biển Hormuz gần Oman nhận được liên lạc từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và được lệnh quay đầu nếu không muốn đối mặt với nguy cơ bị tấn công.

Tàu thuyền tại eo biển Hormuz gần thị trấn Khasab, phía Bắc Oman ngày 20/6/2026. Ảnh: IRNA/TTXVN phát

Bao nhiêu dầu đang đi qua eo biển Hormuz?

Bất chấp những vụ tấn công này, xuất khẩu dầu từ khu vực đã tăng mạnh.

Theo số liệu sơ bộ của Kpler, mức trung bình động bảy ngày đối với xuất khẩu dầu thô của Trung Đông đạt 18,3 triệu thùng/ngày vào ngày 30/9, so với mức trung bình khoảng 18 triệu thùng/ngày trong 12 tháng trước chiến tranh.

Trong khi đó, ước tính riêng của Vortexa cho thấy mức trung bình động 14 ngày đối với xuất khẩu dầu thô và condensate của Trung Đông đã đạt 18,6 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ lượng dầu đó thực sự được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Theo ước tính của Kpler, khoảng 40% lượng dầu xuất khẩu hiện nay đi theo các tuyến tránh eo biển Hormuz, trong khi phần lớn lượng dầu thô thực sự đi qua tuyến đường thuỷ chiến lược này được chuyển từ tàu này sang tàu khác ngoài khơi.

Một phần nhờ xuất khẩu dầu tăng, giá dầu tiếp tục giảm.

Sự phục hồi của nguồn cung dầu xuất khẩu từ Trung Đông diễn ra trong lúc giá dầu thế giới tiếp tục giảm. Theo dữ liệu của Oilprice.com ngày 6/10, giá dầu Brent - chuẩn tham chiếu toàn cầu - giảm 0,75% xuống 99,57 USD/thùng, trong khi dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ giảm 1,2% xuống 88,37 USD/thùng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần nhận công về sự gia tăng rõ rệt của dòng dầu, tuyên bố rằng Washington kiểm soát eo biển và các lực lượng Mỹ đang thành công trong việc bảo vệ các tàu đi qua eo biển Hormuz.

Trong khi đó, Iran bác bỏ những tuyên bố rằng lượng dầu đi qua tuyến đường thủy quan trọng này đã tăng, cho rằng khối lượng dầu đi qua là "không đáng kể" và Tehran vẫn duy trì quyền kiểm soát thực tế đối với eo biển Hormuz.

Các số liệu trên vì thế không đồng nghĩa hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đã trở lại bình thường. Dòng dầu đang được duy trì bằng một cấu trúc hậu cần khác trước chiến tranh: một phần được chuyển sang các tuyến đường ống tránh Hormuz, trong khi lượng dầu đi qua eo biển ngày càng phụ thuộc vào các chuyến tàu trung chuyển và hoạt động sang mạn ngoài khơi. Nói cách khác, xuất khẩu dầu có thể phục hồi nhanh hơn nhiều so với mức độ bình thường hóa của hoạt động hàng hải tại Hormuz.

Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững. Việc ngày càng nhiều dầu phải đi theo các tuyến tránh, sử dụng tàu trung chuyển hoặc được sang mạn ngoài khơi làm tăng số công đoạn, thời gian vận chuyển, chi phí và nhu cầu về tàu. Nếu các vụ tấn công tiếp tục gia tăng hoặc phạm vi hoạt động an toàn của tàu thương mại bị thu hẹp, hệ thống hậu cần đang duy trì dòng dầu có thể chịu sức ép ngày càng lớn.

Vì vậy, vấn đề tại Hormuz hiện không chỉ là eo biển này"đóng hay mở" hay bên nào kiểm soát tuyến đường thủy này. Điều quan trọng hơn đối với thị trường năng lượng là liệu các nước vùng Vịnh có thể tiếp tục duy trì hàng triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày qua một mạng lưới vận chuyển ngày càng phức tạp, tốn kém và đối mặt với rủi ro an ninh ngày càng lớn hay không.