Xuất khẩu gạo: cần giải pháp 'nuôi dưỡng' nguồn hàng qua giai đoạn khó

Ngành gạo đang có những tín hiệu tích cực về mặt thị trường ở phía trước. Ảnh: Trung Chánh

Áp lực nguồn cung lớn khi vụ lúa đông xuân 2025-2026 có diện tích xuống giống ở ĐBSCL xấp xỉ 1,3 triệu héc ta đang vào kỳ thu hoạch rộ. Điều này, khiến giá lúa giảm xuống mức thấp, chỉ còn 5.500-6.500 đồng/kg (tùy loại) thậm chí nhiều khu vực việc tiêu thụ lúa của nông dân diễn ra rất chậm.

Tuy nhiên, cơ hội để ngành lúa gạo “xoay chuyển” cục diện ở phía trước vẫn còn khi các thị trường nhập khẩu vẫn có nhu cầu, thậm chí đang có nhiều đơn hàng chờ thực hiện trong quí 2-2026.

Đang “khó”, nhưng có tín hiệu tốt

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) kiêm Chủ tịch HĐQT Intimex Group, cho biết một tín hiệu tích cực của thị trường lúa gạo là tình hình tại Philippines. Dù có những thông tin cho rằng nước này đang siết nhập khẩu nhưng trên thực tế, lượng gạo mua vào vẫn tăng mạnh. Điều này cho thấy thị trường vẫn còn nhiều cơ hội phát triển.

Theo ông Nam, việc Philippines đưa ra thông tin hạn chế nhập khẩu có thể nhằm mục đích “ép” Việt Nam bán giá thấp và sẽ tăng mua khi đạt mục tiêu. Ba tháng đầu năm nay, Philippines vẫn nhập của Việt Nam hơn 711.260 tấn, chiếm 55,86% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam và tăng 30% so với cùng kỳ.

Trong khi đó, với thị trường Trung Quốc, ba tháng đầu năm nay nhập khẩu gạo của Việt Nam tăng 143,7% so với cùng kỳ, đạt 178.165 tấn.

Ông Nguyễn Minh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng, đơn vị dẫn đầu của Việt Nam trong bán gạo sang Trung Quốc, cho rằng quốc gia này đẩy mạnh nhập khẩu gạo Việt Nam vì giá cạnh tranh. Hiện tại, Trung Quốc đã sử dụng khoảng 60% lượng quota nhập khẩu của năm 2026 và dự kiến lượng quota còn lại từ nay đến cuối năm là 500.000 tấn. Cơ hội để gạo Việt Nam bán sang Trung Quốc vẫn còn, nhất là các dòng sản phẩm gạo thơm ST24, ST25, nếp và gạo japonica.

Điểm sáng quan trọng nhất của ngành gạo Việt Nam, đó là một số đại sứ ở châu Phi đã liên hệ với VFA để tìm giải pháp nhập khẩu gạo trực tiếp từ Việt Nam thay vì thông qua Bờ Biển Ngà và Ghana. “Thị trường châu Phi còn rất rộng và quan trọng hơn, họ thích ăn gạo Việt Nam vì cơm mềm, thơm và dễ ăn hơn so với các loại gạo khác”, đại diện VFA cho biết.

Ngoài ra, cũng có những tín hiệu tích cực khác. Nhiều doanh nghiệp cho biết đã ký hợp đồng giao hàng cho tháng 4 và quý 2 năm 2026 nhưng hiện vẫn chưa mua đủ hàng hoặc đang trong quá trình thu mua. Điều này cho thấy, giá lúa nhiều khả năng sẽ ổn định và có xu hướng tăng tích cực trong thời gian tới.

Như vậy, với những tín hiệu thị trường như đã nêu cùng với sản lượng và sự khác biệt về chất lượng của gạo Việt Nam, cơ hội để mở rộng xuất khẩu vẫn lớn, đặc biệt là thị trường châu Phi. “Hiện nay, chúng tôi vẫn đi một lượng hàng qua châu Phi thông qua Dubai và đóng gói loại 5 kg”, ông Nam của VFA dẫn chứng.

Cần giải pháp "nuôi dưỡng" nguồn cung qua giai đoạn khó để tận dụng cơ hội. Ảnh: Trung Chánh

Cần kho chứa để không phải bán tháo

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, cho rằng chuyện lúa khó bán hoặc giảm giá khi vào vụ thu hoạch lặp lại hàng chục năm qua, trong khi Việt Nam mỗi năm vẫn xuất 7-8 triệu tấn gạo.

“Vậy làm sao để giải quyết vấn đề?”, ông Bình đặt câu hỏi và cho biết, để phá vỡ vòng lặp nêu trên phải tổ chức liên kết sản xuất và tiêu thụ. “Thực hiện liên kết đúng, tôi đảm bảo chấm dứt ngay tình trạng này, bởi nông dân sản xuất có nơi tiêu thụ rõ ràng, trong khi doanh nghiệp đã có thị trường bán gạo 7-8 triệu tấn mỗi năm”, ông khẳng định.

Ông Nguyễn Việt Anh, Tổng giám đốc Công ty TNHH Lương thực Phương Đông (ORICO)- đơn vị đã xuất khẩu 700.000 tấn gạo năm 2025, cho rằng về phía doanh nghiệp, giá gạo lên 700-800 đô la Mỹ/tấn hay giảm xuống 400-500 đô la Mỹ/tấn đều kinh doanh được.

Tuy nhiên, vấn đề cần giải quyết là làm sao để nông dân bán được lúa với giá tốt nhất, không bị động trước áp lực nguồn cung tăng, rớt giá mỗi khi bước vào giai đoạn thu hoạch rộ như vụ đông xuân 2025-2026 này.

Cách thức giải quyết tốt nhất, theo ông Việt Anh, nông dân cần “làm chủ” thời điểm bán lúa. Bởi lẽ, bán lúa cũng là làm kinh tế, nhưng không quyết định được thời điểm bán thì sẽ bị thị trường gây sức ép về giá.

Do đó, vấn đề cần giải quyết là phải có kho chứa đủ lớn để không bị áp lực thời gian ra hàng. Có thể nông dân/hợp tác xã tự đầu tư hoặc Nhà nước đầu tư để nông dân gửi lúa vào, thời điểm giá cao sẽ bán. “Khi chủ động được việc bán hàng thì mới không bị thị trường dập”, ông Việt Anh nói và cho rằng ngay cả ORICO cũng không phải lúc nào cũng bán mà phải tính toán rất kỹ mới có lợi nhuận.

Rõ ràng, khi hàng hóa trong nước không bị áp lực buộc phải bán, thì các bên liên quan trong chuỗi ngành gạo, kể cả đầu ra xuất khẩu, cũng không bị áp lực ra hàng. Khi đó, chuỗi ngành hàng lúa gạo Việt Nam sẽ có thời gian chờ thị trường “sáng cửa” để bán thay vì buộc phải bán bằng mọi giá, dẫn đến lợi nhuận không đạt như kỳ vọng. Đây là con đường nên xem xét, tính toán giải quyết cho cả những vụ mùa khác trong tương lai…