Xuất khẩu rau quả bứt phá, tháo 'điểm nghẽn' để tăng trưởng bền vững

Sầu riêng tạo lực kéo, rau quả hướng tới những kỷ lục mới

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu hàng rau quả tháng 8 năm 2026 ước đạt 1,24 tỷ USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu hàng rau quả 8 tháng đầu năm 2026 đạt 6,02 tỷ USD, tăng 24,9% so với cùng kỳ năm 2025.

Mặt hàng rau quả của Việt Nam chủ yếu được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc với thị phần chiếm 58,9% tổng giá trị xuất khẩu. Hai thị trường lớn tiếp theo là Mỹ và Hàn Quốc với thị phần lần lượt là 7,6% và 4,2%.

So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu hàng rau quả 7 tháng năm 2026 sang thị trường Trung Quốc tăng 33,1%, thị trường Mỹ tăng 14,4%, thị trường Hàn Quốc tăng 9,6%.

Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, giá trị xuất khẩu hàng rau quả tăng mạnh nhất ở thị trường Campuchia với mức tăng 2,5 lần và giảm mạnh nhất ở thị trường Tiểu vương quốc Arập Thống Nhất với mức giảm 38,7%.

Xuất khẩu trái cây có kim ngạch tăng mạnh trong 8 tháng năm 2026. Ảnh: PV

Hiện, tại các tỉnh Tây Nguyên như Đắk Lắk, Lâm Đồng, sầu riêng đang bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, tạo nguồn hàng lớn phục vụ xuất khẩu.

Cùng với sầu riêng, nhiều mặt hàng khác như dừa, hạt dẻ cười, chanh leo, mít, ớt, dứa, bưởi, hoa cúc... cũng góp phần mở rộng cơ cấu xuất khẩu rau quả.

Bên cạnh yếu tố mùa vụ, nhu cầu nhập khẩu rau quả tại Trung Quốc và các nước Đông Bắc Á thường tăng trong quý IV để phục vụ các dịp lễ, Tết. Đây là cơ hội đối với nhiều sản phẩm của Việt Nam như thanh long, dừa tươi, bưởi, xoài và chanh leo.

Đặc biệt, nhóm sản phẩm rau quả chế biến như sấy khô, cấp đông và nước ép tiếp tục có vai trò quan trọng, chiếm hơn 30% tổng kim ngạch. Nguồn nguyên liệu dồi dào trong nước tạo điều kiện để doanh nghiệp tăng công suất chế biến, kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường.

Rau quả đã trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu có tốc độ tăng trưởng mạnh. Ảnh: PV

Nhìn rộng hơn, ngành rau quả đang có bước tiến đáng kể trong vài năm qua. Theo Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Đức Nguyên, rau quả đã trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu có tốc độ tăng trưởng đáng chú ý.

Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và tính ổn định của nguồn hàng. Trung Quốc hiện vẫn là thị trường xuất khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 64-65% tổng kim ngạch.

Lợi thế về vị trí địa lý giúp Việt Nam có ưu thế đặc biệt với những mặt hàng tươi cần thời gian vận chuyển ngắn. Mỹ đứng thứ hai với khoảng 8,6%, tiếp đến là Hàn Quốc 5,3%, Nhật Bản 3,4%, Malaysia và Hà Lan cùng khoảng 2,88%, Đức hơn 1,7%.

Việc tập trung lớn vào thị trường Trung Quốc không hoàn toàn là điểm yếu, bởi dư địa tại thị trường này vẫn còn rất lớn. Khi khảo sát thị trường Bắc Kinh, ông cho biết nhiều loại trái cây Việt Nam vẫn chưa được người tiêu dùng biết đến rộng rãi; ngoài chuối và sầu riêng, phần lớn sản phẩm khác còn khá xa lạ.

Trong khi đó, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh đánh giá việc mở thêm thị trường xuất khẩu là kết quả của quá trình đàm phán kỹ thuật kéo dài nhiều năm. Việc này không chỉ mở rộng cơ hội cho nông sản Việt Nam tiếp cận thị trường tỷ dân mà còn khẳng định xu hướng xuất khẩu chính ngạch, minh bạch và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Không để sản xuất manh mún trở thành “điểm yếu” của ngành

Tuy vậy, phía sau tốc độ tăng trưởng cao vẫn tồn tại khó khăn như: Sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và thiếu chuẩn hóa. Hiện, diện tích sản xuất nông nghiệp đạt tiêu chuẩn VietGAP vẫn chiếm tỷ lệ thấp.

Khi mỗi hộ nông dân áp dụng một quy trình khác nhau, doanh nghiệp gặp khó trong việc kiểm soát chất lượng đồng đều của từng lô hàng xuất khẩu. Năng lực chế biến sâu còn hạn chế. Năm 2025, sản phẩm chế biến đóng góp khoảng 2 tỷ USD, tương đương 23% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Tuy nhiên, nếu tính trên tổng sản lượng rau quả sản xuất trong nước, tỷ lệ chế biến sâu mới khoảng 17-18%, thấp hơn nhiều so với những quốc gia có ngành công nghiệp chế biến phát triển.

Các địa phương tăng cường giám sát việc duy trì điều kiện vùng trồng, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, an toàn thực phẩm. Ảnh: PV

Để tháo gỡ khó khăn, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Đức Nguyên cho rằng, các doanh nghiệp tập trung chế biến sâu không chỉ giúp nâng giá trị sản phẩm mà còn là giải pháp quan trọng để điều tiết cung cầu.

Rau quả Việt Nam thường tập trung thu hoạch trong một số tháng, nếu phụ thuộc quá lớn vào xuất khẩu tươi sẽ dễ xảy ra tình trạng dư cung, giảm giá khi vào chính vụ. Vì vậy, phát triển các sản phẩm sấy, cấp đông, nước ép và các sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao sẽ giúp kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa thu hoạch và mở thêm thị trường.

Bên cạnh đó, các địa phương cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn nông dân và doanh nghiệp nắm rõ các quy định mới, đặc biệt là yêu cầu về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng, qua đó hạn chế nguy cơ hàng hóa bị ách tắc tại cửa khẩu.

Để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu rau quả, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn từ sản xuất đến thị trường. Trọng tâm là tổ chức lại sản xuất, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình canh tác, đồng thời quản lý chặt mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc.

Bộ yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát việc duy trì điều kiện vùng trồng, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật, nhất là đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực.

Cùng với đó, Bộ tiếp tục đẩy mạnh đàm phán kỹ thuật, mở cửa thêm thị trường, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Công tác hướng dẫn, tập huấn cho nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp về yêu cầu của từng thị trường cũng được tăng cường.

Đặc biệt, Bộ khuyến khích phát triển chế biến, bảo quản sau thu hoạch, gắn vùng nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu. Đây là giải pháp nâng giá trị gia tăng, kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa vụ và hướng tới tăng trưởng xuất khẩu rau quả ổn định, bền vững.