Xuất khẩu tăng mạnh, doanh nghiệp hưởng lợi chưa đồng đều

Nhóm hàng công nghệ và doanh nghiệp FDI dẫn dắt

Theo Cục Thống kê, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 9 đạt 59,48 tỷ USD, tăng 8,5% so với tháng trước và 39,1% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đưa xuất khẩu 9 tháng lên 434,3 tỷ USD, tăng 24,5%. Cán cân thương mại tháng 9 chuyển sang xuất siêu 1,27 tỷ USD, nhưng lũy kế 9 tháng vẫn nhập siêu 19,42 tỷ USD.

Đằng sau mức tăng chung, đóng góp của từng ngành có sự khác biệt lớn. Báo cáo cập nhật vĩ mô của Công ty Chứng khoán ACBS cho biết điện tử, máy móc và điện thoại đóng góp 77,7% cho phần tăng kim ngạch xuất khẩu 9 tháng. Riêng điện tử đóng góp 71,5% phần tăng xuất khẩu tháng 9, cho thấy vai trò ngày càng lớn của nhóm hàng này.

Theo Công ty Chứng khoán Vietcap, xuất khẩu máy tính và linh kiện điện tử 9 tháng đạt 123,7 tỷ USD, tăng 59,6%; máy móc, thiết bị đạt 55 tỷ USD, tăng 27,9%; điện thoại và linh kiện đạt 51,8 tỷ USD, tăng 18,8%. Trong khi đó, ACBS ghi nhận xuất khẩu dệt may và giày dép chỉ tăng lần lượt 1,9% và 1,4%.

Ảnh chụp từ báo cáo.

Mức tăng xuất khẩu chung vì vậy chưa phản ánh đầy đủ tình hình kinh doanh của các ngành sử dụng nhiều lao động. Khi nhóm hàng công nghệ mở rộng nhanh, doanh nghiệp dệt may, da giày vẫn phải cạnh tranh để giữ khách hàng, bảo đảm đơn hàng và kiểm soát chi phí.

Sự phân hóa còn thể hiện giữa các khu vực doanh nghiệp. Trong 9 tháng, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, xuất khẩu 350,41 tỷ USD, tăng 29,4%, chiếm 80,7% tổng kim ngạch. Khu vực kinh tế trong nước đạt 83,89 tỷ USD, tăng 7,5%, chiếm 19,3%. Tốc độ tăng của doanh nghiệp trong nước thấp hơn đáng kể so với khu vực FDI, đặt ra yêu cầu tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Về thị trường, Vietcap ghi nhận Mỹ tiếp tục là điểm đến lớn nhất, với kim ngạch 140 tỷ USD, tăng 24,2%. Xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 65,9 tỷ USD, tăng 32,9%; sang Liên minh châu Âu đạt 50,8 tỷ USD, tăng 21,7%. Tuy nhiên, sự phục hồi tại các thị trường này không diễn ra đồng đều giữa các mặt hàng.

Trong ngành thủy sản, báo cáo chiến lược tháng 10 của Công ty Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) ghi nhận kim ngạch 9 tháng đạt 9,1 tỷ USD. Xuất khẩu sang Trung Quốc và Hồng Kông tăng 33%, ASEAN tăng 21%, trong khi Mỹ chỉ tăng 0,9%. Sự khác biệt này cho thấy, doanh nghiệp cần lựa chọn thị trường theo nhu cầu của từng nhóm sản phẩm, thay vì dựa vào diễn biến xuất khẩu chung.

Cùng với mở rộng thị trường, dòng vốn đầu tư đang bổ sung năng lực sản xuất. Báo cáo của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam ghi nhận nhiều dự án lớn trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử và hạ tầng logistics. Tổng vốn nước ngoài đăng ký trong 9 tháng đạt 50,36 tỷ USD; vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1%. Theo ACBS, chế biến, chế tạo nhận 17,4 tỷ USD vốn thực hiện, chiếm 82,6%.

Dòng vốn đã triển khai hỗ trợ sản xuất hiện tại, còn các dự án đăng ký mới sẽ tạo thêm năng lực theo tiến độ xây dựng và vận hành. ACBS nhận định, doanh nghiệp cung ứng nội địa và người lao động có thể hưởng lợi nhiều hơn khi các dự án tăng mua hàng hóa, dịch vụ trong nước.

Ảnh chụp từ báo cáo.

Giữ đơn hàng, kiểm soát chi phí cuối năm

Trong khi xuất khẩu tăng nhanh, nhập khẩu đầu vào cũng mở rộng. Theo Vietcap, nhập khẩu máy tính và linh kiện điện tử 9 tháng đạt 188,9 tỷ USD, tăng 71,7%, khiến riêng nhóm này nhập siêu 65,3 tỷ USD, gấp 2 lần cùng kỳ năm trước. Nhập siêu sản phẩm xăng dầu đạt 8,3 tỷ USD, gấp 1,8 lần.

Vietcap phân tích mức thâm hụt tăng chủ yếu phản ánh nhu cầu đầu vào sản xuất, hoạt động nhập khẩu sớm linh kiện trước kỳ vọng giá tăng và giá trị nhập khẩu nhiên liệu cao hơn. Nguồn hàng nhập khẩu hỗ trợ sản xuất, nhưng đồng thời làm tăng nhu cầu vốn và yêu cầu quản lý tồn kho khi doanh nghiệp phải mua nguyên liệu trước, thu tiền sau khi giao hàng.

Ở phía đầu ra, khảo sát của S&P Global ghi nhận chỉ số Nhà quản trị mua hàng ngành sản xuất Việt Nam tháng 9 đạt 51,9 điểm, giảm từ 53,3 điểm của tháng 8. Sản lượng và tổng đơn hàng tiếp tục tăng nhưng chậm lại; đơn hàng xuất khẩu mới giảm tháng thứ 2 liên tiếp. Việc làm cũng giảm nhẹ tháng thứ 2, với nguyên nhân được doanh nghiệp phản ánh gồm người lao động nghỉ việc và hoạt động tái cơ cấu.

Kim ngạch đã thực hiện phản ánh các lô hàng được giao, còn đơn hàng mới quyết định khối lượng công việc tiếp theo. Vì vậy, doanh nghiệp vẫn cần theo dõi khả năng duy trì sản xuất sau mùa giao hàng cao điểm, nhất là khi nhu cầu bên ngoài chưa phục hồi đồng đều.

Tại hội thảo thị trường tháng 9 của Tập đoàn Dệt May Việt Nam, ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Vinatex, cho biết ngành may cơ bản có đơn hàng đến hết quý IV, một số đơn vị có đơn cho đầu năm 2027; tuy nhiên, biên lợi nhuận chịu sức ép vì cạnh tranh giá, đơn hàng nhỏ và yêu cầu giao nhanh.

Các dự án thu hút vốn đầu tư FDI. Ảnh chụp từ báo cáo

Ông Cao Hữu Hiếu cũng cho biết, rủi ro từ biến động giá bông, xơ, chi phí logistics, nguyên phụ liệu và yêu cầu xuất xứ khiến doanh nghiệp phải cân nhắc hiệu quả từng hợp đồng, thay vì chỉ tập trung tăng khối lượng đơn hàng.

Áp lực chi phí còn lan sang vận tải và dịch vụ phục vụ xuất khẩu. SHS nhận định các cảng nước sâu phía Nam duy trì công suất cao, nhưng vận tải container chịu sức ép dư cung tàu, còn cảng phía Bắc cạnh tranh gay gắt. Giá nhiên liệu và lãi vay cao tiếp tục ảnh hưởng đến biên lợi nhuận doanh nghiệp logistics, dù mùa cao điểm hỗ trợ sản lượng hàng hóa.

Vietcap nâng dự báo tăng trưởng xuất khẩu cả năm lên 25,5%, nhập khẩu lên 35%, đồng thời dự báo nhập siêu khoảng 18 tỷ USD. Đơn vị này kỳ vọng xuất khẩu duy trì đà tăng trong quý IV, nhưng lưu ý đơn hàng mới suy yếu là rủi ro đối với dự báo. ACBS cũng cảnh báo sự tập trung vào điện tử và máy móc làm tăng mức độ nhạy cảm nếu các biện pháp hạn chế thương mại mở rộng sang nhóm công nghệ.

Trong điều kiện đó, kiểm soát dòng tiền trở nên quan trọng hơn. ACBS nhận định chi phí huy động còn cao hạn chế dư địa giảm lãi suất cho vay; Maybank Investment Bank dự báo lãi suất trong nước duy trì cao trong quý IV. Doanh nghiệp cần cân đối tiến độ mua nguyên liệu, giao hàng và thu hồi công nợ để hạn chế vốn bị giữ lâu trong sản xuất.

Tiến sĩ Lê Tiến Trường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vinatex, nhấn mạnh trọng tâm của ngành may cần chuyển từ bảo đảm đủ đơn hàng sang cải thiện biên lợi nhuận. Ông yêu cầu các đơn vị rà soát cơ cấu khách hàng, mặt hàng và phương thức kinh doanh, đồng thời nâng hiệu quả sử dụng vốn. Với doanh nghiệp xuất khẩu, chất lượng đơn hàng và khả năng thu hồi dòng tiền sẽ quyết định mức hưởng lợi thực tế từ đà tăng kim ngạch cuối năm.