Xuất khẩu thủy sản năm 2026: Đối mặt nhiều thách thức

Tôm vẫn là sản phẩm dẫn dắt trong kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Ảnh: Quang Vinh.

Tôm vẫn là sản phẩm dẫn dắt

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 11,35 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Tôm tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt. Cả năm 2025, xuất khẩu tôm đạt 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2024, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch, trong đó tôm hùm đang tăng mạnh đóng góp cho ngành tôm, với kim ngạch 817 triệu USD, gấp hơn 2 lần so với năm trước. Cá tra đứng thứ hai với kim ngạch 2,19 tỷ USD, tăng 8%, trải qua một năm “may mắn” hơn so với các ngành hàng khác về mặt thị trường vì thuế chống bán phá giá tại Hoa Kỳ thuận lợi hơn.

Theo bà Kim Thu - chuyên gia thị trường tôm của Vasep, sức bật của năm 2025 đến từ 3 động lực chính: Một là, nhu cầu dự trữ thực phẩm toàn cầu tăng cao do lo ngại bất ổn chính trị; hai là, sự chủ động và linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp trong việc sớm nhận diện rủi ro để điều chỉnh kế hoạch giao hàng, đẩy mạnh xuất khẩu trước các thời điểm bất lợi về chính sách; ba là, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (CPTPP, EU, RCEP) để bứt phá tại các thị trường tiềm năng, bù đắp cho những khó khăn tại thị trường truyền thống.

Bước sang năm 2026, ngành thủy sản đặt mục tiêu tổng sản lượng thủy sản đạt khoảng trên 10 triệu tấn, tăng 0,6% so với năm 2025. Ông Phạm Quang Toản - Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, năm 2026, ngành đặt mục tiêu tổng sản lượng thủy sản đạt trên 10 triệu tấn, tăng 0,6% so với năm 2025; trong đó khai thác khoảng 3,75 triệu tấn, giảm 2,1%; nuôi trồng 6,25 triệu tấn, tăng 2,2% so với năm 2025. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 11,5 tỷ USD.

Giới chuyên gia nhận định, để hoàn thành mục tiêu này không dễ, nhất là trong bối cảnh ngành thủy sản tiếp tục đối mặt nhiều thách thức đan xen. Thị trường thế giới phục hồi chậm, xung đột địa chính trị và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng khiến nhu cầu tiêu thụ thiếu ổn định. Chi phí đầu vào, logistics... vẫn cao, trong khi các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, môi trường ngày càng khắt khe. Cạnh tranh từ các quốc gia sản xuất lớn như Ecuador, Ấn Độ tiếp tục gây sức ép lên giá và thị phần, buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc và nâng cao giá trị gia tăng.

“Các chính sách thuế quan, thương mại và rào cản kỹ thuật của Hoa Kỳ có thể tiếp tục khiến các nhà xuất khẩu trên thế giới thận trọng và tính đến phương án chuyển dịch thị trường. Xu hướng này đồng thời tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn tại các thị trường khác như EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông” - bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Vasep nhận định.

Chuẩn bị từ sớm, từ xa

Nhận định về xu hướng thị trường năm 2026, ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Vasep cho rằng, thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với sản phẩm thủy sản: sản phẩm khai thác phải hợp pháp, sản phẩm nuôi trồng phải có mã số vùng nuôi... Tuy nhiên, việc cấp mã số vùng nuôi hiện vẫn chịu tác động của công tác quy hoạch và phân cấp, phân quyền. Ông Trần Đình Luân - Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, năm 2026, mục tiêu tăng trưởng đặt ra trong bối cảnh nhiều thách thức, song quan điểm xuyên suốt của ngành là phải nhận diện sớm từng khó khăn để xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp. Ngoài ra, với các nghị quyết lớn được ban hành, Cục Thủy sản và Kiểm ngư tiếp tục xây dựng kế hoạch, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong Bộ Nông nghiệp và Môi trường để bảo đảm hoàn thành các nhiệm vụ được giao theo đúng tiến độ.

“Chuẩn bị từ sớm, từ xa để chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ xuất khẩu, Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ phối hợp cùng địa phương tổ chức các hội nghị bàn giải pháp ngay từ đầu vụ với những đối tượng nuôi chủ lực và đối tượng nuôi mới tiềm năng, nhằm bảo đảm tốc độ tăng trưởng của ngành” - ông Luân cho biết.

Về giải pháp cụ thể, theo ông Luân, ngành sẽ theo dõi sát diễn biến thời tiết, môi trường và thị trường, kịp thời chỉ đạo sản xuất. Trọng tâm là phát triển các đối tượng nuôi chủ lực như tôm sú, tôm thẻ chân trắng, cá tra theo vùng sản xuất tập trung, gắn với quy hoạch không gian và hạ tầng đồng bộ; đẩy mạnh nuôi biển công nghiệp, nuôi xa bờ; phát triển theo mô hình kinh tế xanh... Trong lĩnh vực khai thác, ngành tiếp tục rà soát, phân loại hệ thống cảng cá, khu neo đậu theo quy mô, chức năng và mức độ đáp ứng yêu cầu quản lý tàu cá, truy xuất nguồn gốc và chống khai thác IUU...

Lê Bảo