Xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ đối mặt 'cú đúp' áp lực chi phí và rào cản kỹ thuật

Xuất khẩu thủy sản đang gặp nhiều áp lực.

Tuy nhiên, do tác động của thuế chống bán phá giá, nên kim ngạch xuất khẩu mặt hàng tôm sang Hoa Kỳ trong 2 tháng đầu năm 2026 giảm mạnh 22% so với cùng kỳ năm trước. Bên cạnh đó, xuất khẩu nhiều mặt hàng chủ lực khác cũng giảm như cá ngừ đạt hơn 42 triệu USD, giảm 15,1% do ảnh hưởng của quy định MMPA (Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển của Hoa Kỳ); cá tra đạt khoảng 37,9 triệu USD, giảm 5,3%.

CÚ SỐC CHI PHÍ LAN SANG THỊ TRƯỜNG THỦY SẢN

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), những biến động địa chính trị trên thế giới, đặc biệt là căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đang tạo ra nhiều tác động dây chuyền đối với thương mại toàn cầu, trong đó có thị trường thủy sản. Tâm lý tiêu dùng tại Hoa Kỳ - thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất thế giới cũng có dấu hiệu thận trọng hơn, khiến nhu cầu có thể biến động nếu căng thẳng kéo dài.

Rủi ro an ninh tại khu vực eo biển Hormuz đã khiến lưu lượng tàu qua eo biển giảm, buộc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hành trình hoặc áp dụng phụ phí rủi ro. Điều này góp phần đẩy chi phí vận tải biển tăng trở lại, với giá cước container toàn cầu hiện khoảng 1.958 USD cho container 40 feet. Không chỉ vận tải biển, vận tải hàng không - kênh quan trọng đối với các sản phẩm thủy sản tươi cũng chịu ảnh hưởng. Các hãng phân tích logistics quốc tế ước tính xung đột đã làm giảm khoảng 12% công suất vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không trên toàn cầu.

“Chi phí logistics vốn chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành xuất khẩu thủy sản. Khi giá nhiên liệu, bảo hiểm và vận chuyển tăng, chi phí container lạnh, vận tải hàng không và bảo quản chuỗi lạnh cũng tăng theo, gây thêm áp lực cho các doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu như Hoa Kỳ”, bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP nhấn mạnh.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP.

Hoa Kỳ hiện là thị trường tiêu thụ thủy sản lớn nhất thế giới và phụ thuộc lớn vào nguồn cung nhập khẩu. Theo bà Lê Hằng, khoảng 80% thủy sản tiêu thụ tại nước này là hàng nhập khẩu, với mức tiêu thụ bình quân hơn 19 pao mỗi người mỗi năm, tương đương khoảng 6,3 tỷ pao thủy sản ăn được được nhập khẩu hàng năm.

Mức độ phụ thuộc nhập khẩu cao khiến thị trường thủy sản Hoa Kỳ đặc biệt nhạy cảm với các biến động chi phí từ bên ngoài. Dữ liệu bán lẻ đầu năm 2026 cho thấy giá thủy sản đang tăng nhanh hơn so với lượng tiêu thụ.

Trong các nhóm thủy sản phổ biến, tôm là mặt hàng thể hiện rõ nhất sự nhạy cảm với biến động giá. Tháng 1/2026, giá tôm tươi tăng 17,3% nhưng lượng tiêu thụ giảm 18,4%; tôm đông lạnh tăng giá 16% trong khi lượng tiêu thụ giảm 10,7%. Điều này cho thấy khi giá bán lẻ tăng mạnh, người tiêu dùng Hoa Kỳ có xu hướng cắt giảm tiêu thụ tôm nhanh hơn so với nhiều loại thủy sản khác.

HOA KỲ TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT THỦY SẢN NHẬP KHẨU

Từ đầu tháng 3/2026, các cơ quan quản lý của Hoa Kỳ tiếp tục tăng cường kiểm soát thủy sản nhập khẩu, đặc biệt liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và các quy định về môi trường. Xu hướng này cho thấy các rào cản kỹ thuật đối với thủy sản vào thị trường Hoa Kỳ ngày càng chặt chẽ, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Một trong những công cụ kiểm soát quan trọng là hệ thống Cảnh báo nhập khẩu của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Hệ thống này áp dụng đối với các doanh nghiệp không tuân thủ quy định về hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP) hoặc các lô hàng có nguy cơ nhiễm vi sinh vật gây bệnh.

Các cảnh báo thường đi kèm cơ chế tạm giữ lô hàng ngay tại cửa khẩu mà không cần kiểm tra thực tế. Khi doanh nghiệp bị đưa vào danh sách cảnh báo, các lô hàng tiếp theo có thể bị giữ lại cho đến khi doanh nghiệp chứng minh sản phẩm đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của FDA. Điều này làm tăng chi phí và rủi ro xuất khẩu do thời gian thông quan kéo dài và phát sinh chi phí lưu kho. Trong các mặt hàng thủy sản, tôm tiếp tục là sản phẩm bị từ chối nhập khẩu nhiều nhất vào thị trường Hoa Kỳ, chủ yếu do phát hiện dư lượng kháng sinh bị cấm.

Bên cạnh yêu cầu về an toàn thực phẩm, Hoa Kỳ cũng tăng cường kiểm soát truy xuất nguồn gốc thủy sản thông qua Chương trình Giám sát nhập khẩu thủy sản (SIMP) do Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ quản lý. Theo chương trình này, nhà nhập khẩu phải cung cấp thông tin chi tiết về nguồn gốc khai thác hoặc nuôi trồng, tàu khai thác, khu vực đánh bắt và chuỗi vận chuyển sản phẩm.

Ngoài ra, các quy định về bảo vệ môi trường và sinh thái biển cũng đang được Hoa Kỳ siết chặt, đặc biệt là các yêu cầu trong Luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA). Theo quy định này, các quốc gia xuất khẩu thủy sản khai thác vào Hoa Kỳ phải chứng minh hoạt động đánh bắt đáp ứng tiêu chuẩn bảo vệ động vật biển tương đương với quy định của Hoa Kỳ. Nếu không đáp ứng yêu cầu, Hoa Kỳ có thể áp dụng các biện pháp hạn chế hoặc cấm nhập khẩu đối với một số sản phẩm thủy sản khai thác như cá ngừ, mực và một số loài cá biển.

Trong bối cảnh các biện pháp kiểm soát ngày càng chặt chẽ, VASEP khuyến cáo doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cần chủ động rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt trong việc kiểm soát dư lượng kháng sinh, tuân thủ hệ thống HACCP và bảo đảm truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Việc nâng cao năng lực tuân thủ sẽ giúp giảm rủi ro khi xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ và tăng khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam.

Chu Khôi