Xuất khẩu thủy sản tháng 1 tăng 13%

Chế biến cá tra fillet đông lạnh xuất khẩu. Ảnh: Nhựt An - TTXVN

Mức tăng này cho thấy nhịp độ đơn hàng đầu năm được các doanh nghiệp nỗ lực duy trì trong bối cảnh thương mại thủy sản tiếp tục chịu sức ép từ các rào cản kỹ thuật và yếu tố thuế quan tại một số thị trường lớn.

Theo đó, tăng trưởng trong tháng đầu năm chủ yếu đến từ thị trường châu Á gồm Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và từ nhóm sản phẩm cá tra, mực – bạch tuộc. Trong khi đó, thị trường Hoa Kỳ ghi nhận sự sụt giảm đáng kể, đặc biệt ở nhóm cá ngừ, do tác động từ quy định của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) và những vướng mắc trong việc thực thi Thông tư 74/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quy định chứng nhận thủy sản, sản phẩm thủy sản xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ liên quan đến cấp chứng nhận phân tích (COA).

Trung Quốc (bao gồm Hong Kong) tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 1/2026 với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng tới 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ Tết Nguyên đán.

Về sản phẩm, tôm hùm là mặt hàng đóng góp đáng kể cho mức tăng trưởng này, khi phân khúc tôm cao cấp được tiêu thụ mạnh trong dịp lễ. Nhiều doanh nghiệp đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Trung Quốc trong tháng 1, tận dụng nhu cầu tăng cao trước kỳ nghỉ.

Bên cạnh Trung Quốc, xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc trong tháng 1 cũng tăng trưởng khả quan. Trong đó, kim ngạch xuất sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3%, tiếp tục là thị trường ổn định, có nhu cầu cao đối với tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc. Xuất khẩu sang ASEAN đạt khoảng 69 triệu USD, tăng mạnh 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại các thị trường như Thái Lan, Philippines, Singapore. Hàn Quốc cũng nhập khẩu hơn 67 triệu USD thủy sản Việt Nam trong tháng đầu năm, tăng 9,1%; chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực, bạch tuộc và cá tra.

Ngược lại, kim ngạch xuất khẩu sang EU tháng 1 chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3%, do nhu cầu còn yếu và tồn kho từ cuối năm trước, đặc biệt ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Xuất khẩu sang Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống còn khoảng 21 triệu USD, sau giai đoạn nhập khẩu mạnh cuối năm 2025.

Đáng chú ý, xuất khẩu thủy sản vào Hoa Kỳ tháng 1 đã giảm gần 10% so với cùng kỳ năm trước; chỉ đạt hơn 96 triệu USD. Sự sụt giảm này tập trung rõ ở nhóm cá ngừ. Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Vasep lý giải, việc xuất khẩu sang Hoa Kỳ sụt giảm đã được lường trước, nguyên nhân chính là tác động từ quy định MMPA. Bên cạnh đó, việc thực thi Thông tư 74/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường liên quan đến cấp COA đang phát sinh nhiều bất cập, khiến quá trình xác nhận hồ sơ bị đình trệ, làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu cá ngừ và các hải sản khác sang Hoa Kỳ ngay từ đầu năm.

Về cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng xuất khẩu. Sự tăng trưởng chủ yếu đến từ Trung Quốc và Nhật Bản. Riêng với thị trường Hoa Kỳ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm giảm rủi ro trước thời điểm công bố kết quả thuế chống bán phá giá tôm vào ngày 17/2. Nhờ đó, kim ngạch tôm chưa giảm sâu trong tháng đầu năm, nhưng điều này đồng nghĩa với việc áp lực sẽ dồn sang các tháng tiếp theo.

Cá tra là điểm sáng nổi bật với kim ngạch đạt hơn 177 triệu USD, tăng mạnh 33,2%. Nhu cầu tốt từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản đã giúp mặt hàng này trở thành nhóm tăng trưởng cao nhất trong tháng 1.

Xuất khẩu mực, bạch tuộc cũng đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%, nhờ thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc tiêu thụ tốt. Ngược lại, cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14%; nhóm cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn khoảng 31 triệu USD; trong khi nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD, do tiêu thụ chậm tại EU.

Theo bà Lê Hằng, dù tháng 1 ghi nhận mức tăng trưởng khá tích cực, xuất khẩu thủy sản trong tháng 2/2026 được dự báo sẽ giảm so với tháng 1 và giảm nhẹ so với cùng kỳ do một số yếu tố như gián đoạn sản xuất và giao hàng trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, thuế chống bán phá giá tôm tại Hoa Kỳ dự kiến được công bố vào giữa tháng 2. Bên cạnh đó, những vướng mắc trong thực thi quy định MMPA và cấp chứng nhận COA tiếp tục ảnh hưởng đến xuất khẩu cá ngừ và các loài hải sản khác trong khi nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc sẽ giảm sau khi đã tích trữ mạnh trong tháng đầu năm.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Kim Hậu, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thủy đặc sản Seaspimex Việt Nam, cho rằng thị trường thủy sản năm 2026 tiếp tục đối mặt nhiều biến động, đặc biệt tại Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu (EU). Với thị trường Hoa Kỳ, doanh nghiệp đang chịu tác động kép từ chính sách thuế và các quy định bảo vệ động vật có vú biển (MMPA). Đây là hai rào cản lớn nhất, làm gia tăng chi phí tuân thủ và thu hẹp dư địa xuất khẩu đối với một số mặt hàng.

Bên cạnh đó, từ ngày 1/1/2026, Hoa Kỳ cũng yêu cầu chứng nhận COA đối với hàng hóa nhập cảng, cùng với các quy định chặt chẽ về xuất xứ, truy xuất nguồn gốc, khiến nhiều sản phẩm phải tạm dừng xuất khẩu hoặc chuyển hướng thị trường. Trong khi đó, “thẻ vàng” IUU tại EU vẫn là thách thức lớn, ảnh hưởng đến tiến độ và khả năng mở rộng xuất khẩu.

Trước bối cảnh này, bà Nguyễn Thị Kim Hậu nhấn mạnh giải pháp trọng tâm của doanh nghiệp là nâng chuẩn chất lượng, đáp ứng đầy đủ quy định trong nước và quốc tế; hoàn thiện hồ sơ, chứng nhận, đặc biệt là chứng nhận COA và truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp tiếp tục đa dạng hóa thị trường, chủ động chuyển hướng xuất khẩu sang khu vực khác để bù đắp lượng sụt giảm từ Hoa Kỳ. Song song đó, doanh nghiệp cũng đẩy mạnh khai thác thị trường trong nước hơn 100 triệu dân nhằm cân bằng tăng trưởng và giảm thiểu rủi ro./.

Xuân Anh/vnanet.vn