Xuất khẩu trực tuyến: Nhiều trở ngại

Dư địa lớn

Tại chương trình “Doanh nhân trẻ vươn ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử” do Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) phối hợp với Amazon khởi động sáng 19/10 tại Hà Nội, các diễn giả cho rằng xuất khẩu trực tuyến đang mở ra dư địa tăng trưởng lớn.

Theo TS Lê Hoàng Oanh - Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), thương mại điện tử xuyên biên giới (TMĐTXBG) không còn chỉ là kênh bổ trợ mà đã trở thành phương thức xuất khẩu quan trọng, song hành với kênh truyền thống. Kết hợp hai phương thức giúp doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, chủ động hơn trước biến động và từng bước xây dựng thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế.

Hành vi tiêu dùng trên môi trường số, đặc biệt ở thế hệ trẻ, đang thay đổi mạnh mẽ. Người tiêu dùng ngày càng có xu hướng khám phá, lựa chọn sản phẩm thông qua nội dung số, tạo cơ hội cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế.

Việt Nam có lợi thế nhờ tốc độ tăng trưởng TMĐT thuộc nhóm đầu thế giới, mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do (FTA) cùng năng lực sản xuất, chế biến ngày càng được nâng cao. Nhiều sản phẩm có chất lượng, mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam phù hợp để quảng bá trên nền tảng số.

Tuy nhiên, theo bà Oanh, tỷ trọng xuất nhập khẩu qua TMĐTXBG hiện mới chiếm khoảng 0,5% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực khai thác thị trường của doanh nghiệp.

TS Lê Hoàng Oanh - Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương).

Thực tế, nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp trẻ, vẫn thiếu thông tin về nhu cầu và tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu, gặp khó khăn trong logistics, thanh toán xuyên biên giới, tuyển dụng nhân lực chất lượng cao và xây dựng thương hiệu.

Bà Trần Thủy Tiên - chuyên viên Phòng TMĐTXBG, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, cho biết khảo sát cho thấy 7/10 doanh nghiệp nhỏ và vừa coi quy định xuất nhập khẩu là rào cản chính. Mỗi thị trường có yêu cầu riêng về nhãn mác, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc; quy định có thể thay đổi thường xuyên, khiến sản phẩm đã lên sàn, thậm chí có đơn hàng, vẫn có nguy cơ bị gỡ xuống do chưa đáp ứng yêu cầu mới.

Có 7/10 doanh nghiệp cho rằng chi phí logistics xuyên biên giới quá cao, trong khi khoảng một nửa gặp khó khăn với thủ tục hải quan. Các thủ tục hiện nay chủ yếu được thiết kế cho những lô hàng xuất khẩu truyền thống, chưa thực sự phù hợp với mô hình TMĐT, vốn phát sinh nhiều đơn hàng nhỏ lẻ.

Bên cạnh đó, 6/10 doanh nghiệp gặp rào cản về năng lực ứng dụng số và 6/10 gặp khó khăn về ngôn ngữ. Nếu thiếu nhân lực có khả năng vận hành nền tảng, phân tích dữ liệu, giao tiếp với khách hàng quốc tế và điều chỉnh sản phẩm theo nhu cầu từng thị trường, doanh nghiệp khó chuyển tiềm năng thành kết quả kinh doanh thực tế.

Chuyển từ bán hàng ra nước ngoài sang quốc tế hóa doanh nghiệp

Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), cho biết Quyết định số 626/QĐ-TTg ngày 4/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình thúc đẩy doanh nghiệp đi ra toàn cầu (Go Global) giai đoạn 2026–2030.

Chương trình xuất phát từ yêu cầu mở rộng không gian kinh tế, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết 68 và hình thành cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam có năng lực kinh doanh quốc tế.

Theo đó, cách tiếp cận xúc tiến thương mại cần thay đổi, không chỉ tập trung đưa hàng hóa ra nước ngoài mà phải giúp doanh nghiệp xây dựng chỗ đứng ổn định, lâu dài tại các thị trường mục tiêu.

“Bản chất của Chương trình 626 là chuyển từ việc ‘đẩy hàng đi’ sang chủ động ‘quốc tế hóa doanh nghiệp’, coi thị trường toàn cầu là không gian phát triển chung của Việt Nam”, ông Phú cho biết.

Theo định hướng này, doanh nghiệp không chỉ bán hàng mà còn cần tính đến việc xây dựng cơ sở, kho bãi và hệ thống dịch vụ sau bán hàng tại thị trường nước ngoài. Kết quả hỗ trợ cần được đánh giá bằng hợp đồng dài hạn, kênh phân phối, doanh thu và sự hiện diện thực tế của doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng ở các hoạt động đào tạo hay xúc tiến đơn lẻ.

Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương).

Chương trình cũng đặt trọng tâm vào đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào một thị trường lớn, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, giảm phát thải, minh bạch xuất xứ và huy động sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, ngân hàng, nền tảng thương mại điện tử, cơ quan thương vụ cùng cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Ở góc độ nền tảng, bà Vũ Thị Minh Tú - Giám đốc Chính sách công Việt Nam của Amazon chia sẻ, chương trình “Doanh nhân trẻ vươn ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử” do Amazon hợp tác cùng VECOM triển khai nhằm nâng cao năng lực cho doanh nghiệp, doanh nhân trẻ tiếp cận khách hàng toàn cầu. Đây cũng là nỗ lực góp phần thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và cụ thể hóa Quyết định 626/QĐ-TTg về Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026–2030. Thông qua việc kết nối các chuyên gia giàu kinh nghiệm, chương trình giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về chuỗi giá trị xuất khẩu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tự tin chuẩn bị cho hành trình vươn ra thị trường quốc tế.

Bà bày tỏ tin tưởng doanh nhân trẻ sẽ đóng vai trò quan trọng trong mục tiêu phát triển Việt Nam thành trung tâm xuất khẩu thương mại điện tử hàng đầu Đông Nam Á.

Để hỗ trợ doanh nghiệp khai thác cơ hội, Bộ Công Thương đang triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026–2030 theo Quyết định số 1568/QĐ-BCT, đồng thời xây dựng đề án thúc đẩy xuất khẩu qua TMĐTXBG với mục tiêu đạt 5,5 tỷ USD.

Các giải pháp trọng tâm gồm hoàn thiện thể chế, mở rộng hợp tác quốc tế, phát triển hạ tầng logistics và nâng cao năng lực doanh nghiệp. Cục TMĐT và Kinh tế số đặt mục tiêu đào tạo 1 triệu người về kỹ năng TMĐT cơ bản, đồng thời hỗ trợ chuyên sâu cho các nhóm doanh nghiệp tiềm năng.

Từ kinh nghiệm hỗ trợ nhà bán hàng tại nhiều thị trường, ông Đỗ Hữu Hưng - Phó Chủ tịch VECOM, Tổng Giám đốc ACCESSTRADE, khuyến nghị doanh nghiệp cần bắt đầu từ việc lựa chọn sản phẩm có lợi thế cạnh tranh thực sự. Sản phẩm thành công tại Việt Nam chưa chắc phù hợp với thị trường Mỹ hay các quốc gia khác, do đó doanh nghiệp phải liên tục nghiên cứu, điều chỉnh mẫu mã, bao bì, tên gọi và chủng loại.

Ông cũng khuyến nghị doanh nghiệp tận dụng AI để nghiên cứu thị trường, tìm hiểu phản hồi của khách hàng và xác định thị trường ngách thay vì tiếp cận quá rộng. Đồng thời, cần xây dựng mô hình vận hành tinh gọn, tận dụng hệ sinh thái logistics, thanh toán và tiếp thị của các đối tác để tối ưu chi phí.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần kết hợp tư duy toàn cầu với khả năng thích ứng tại từng thị trường, từ sản phẩm, nội dung truyền thông đến kênh tiếp cận và dịch vụ sau bán hàng.

TS Lê Hoàng Oanh nhấn mạnh xuất khẩu qua TMĐT phải được xác định là hướng đi lâu dài, đòi hỏi kế hoạch và đầu tư bài bản, đồng thời duy trì chất lượng sản phẩm gắn với nhu cầu và tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Doanh nghiệp cũng cần chú trọng xây dựng thương hiệu, đào tạo nhân lực, làm chủ dữ liệu khách hàng, lựa chọn mô hình kinh doanh và đối tác phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với phương châm “Nhà nước kiến tạo, nền tảng đồng hành và doanh nghiệp vươn ra toàn cầu”, việc kết hợp chính sách hỗ trợ, hệ sinh thái nền tảng và sự chủ động của doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ giúp hàng Việt mở rộng thị trường, nâng cao giá trị và từng bước xây dựng vị thế bền vững trên thị trường quốc tế.