Xuất nhập khẩu 2026: Thương mại hàng hóa - dịch vụ đang có độ 'vênh' lớn

Thương mại dịch vụ vẫn bị âm

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu năm 2026 do Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức chiều 29/1, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ dự báo, xuất nhập khẩu của thế giới trong năm 2026 có khả năng tăng thấp hơn đáng kể so với năm 2025.

“Khối lượng thương mại toàn cầu năm nay chỉ tăng 6% từ mức 4% của năm 2025, khi nhiều quốc gia “ngấm đòn” thuế quan, chiến tranh thương mại, cạnh tranh và bảo hộ thương mại cũng như lực cầu vẫn còn rất yếu, khiến lưu lượng hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đứng trước nhiều thách thức. Chỉ hi vọng sang năm 2027 thị trường xuất khẩu mới phục hồi dần trở lại”, TS. Cấn Văn Lực nhìn nhận.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ

Một khía cạnh lâu nay ít chú ý được TS. Cấn Văn Lực đưa ra, đó là xuất nhập khẩu hàng hóa trong khoảng 10 năm qua về cơ bản tăng trưởng tích cực ở mức 2 con số, nhưng đối với lĩnh vực xuất nhập khẩu dịch vụ lại rất bất định và thay đổi rất nhanh, hiện xuất khẩu dịch vụ vẫn ở mức âm.

“Xuất khẩu dịch vụ của Việt Nam bị âm đã kéo theo cán cân thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ bị thấp hơn so với cán cân thương mại thông thường. Năm 2025 thặng dư thương mại hàng hóa đạt 20 tỷ USD, nhưng thương mại dịch vụ bị âm 10 tỷ USD, do đó cán cân thương mại cả hàng hóa và dịch vụ thực tế năm 2025 chỉ thặng dư dòng 10 tỷ USD, vì thế đóng góp cho nền kinh tế là không đáng kể, nên ngành Công Thương cần thúc đẩy tăng trưởng thương mại dịch vụ”, TS. Cấn Văn Lực lưu ý.

Đánh giá về tình hình thực tế của hoạt động xuất nhập khẩu, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, bước sang giai đoạn phát triển mới, khi quy mô xuất nhập khẩu của Việt Nam đã đạt ngưỡng cao chưa từng có (năm 2025 tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 930,6 tỷ USD), lại bộc lộ ngày càng rõ những hạn chế mang tính cơ cấu.

“Thực tiễn cho thấy, tăng trưởng xuất khẩu theo chiều rộng đã không còn đủ dư địa, trong khi các “cú sốc” từ thị trường, chính sách và chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng khó lường. Trong bối cảnh này, yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu từ “lượng” sang “chất”, từ mở rộng quy mô sang nâng cao giá trị gia tăng và năng lực nội tại không còn là lựa chọn, trở thành đòi hỏi tất yếu đối với nền kinh tế”, ông Hải nhìn nhận.

Bên cạnh đó theo ông Hải, sự mất cân đối về thị trường và sản phẩm hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực, như Hoa Kỳ và Trung Quốc, khiến hoạt động xuất khẩu dễ bị tổn thương trước các biến động về chính sách và thương mại quốc tế.

Điều này chính là đòi hỏi cấp thiết đặt ra cho giai đoạn tới, đó là chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu theo chiều sâu, dựa trên công nghệ, khoa học, đổi mới sáng tạo; phát triển công nghiệp nền tảng; chủ động nguồn nguyên liệu và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Song song với đó là việc đẩy mạnh đàm phán cũng như nâng cấp các FTA hiện có.

Một hướng đi quan trọng khác được ông Hải nhấn mạnh, đó là phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, gắn với đổi mới công tác xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường, phát thải. Đồng thời, bài toán logistics và chi phí cũng cần được giải quyết căn cơ, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

“Hàng hóa Việt Nam đã xuất khẩu tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, sự chủ động của cộng đồng DN cùng với các giải pháp chính sách đồng bộ sẽ là yếu tố then chốt để xuất nhập khẩu tiếp tục đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới”, ông Hải đề cập.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nêu giải pháp thúc đẩy xuất nhập khẩu

6 nhóm giải pháp trọng tâm

Thương mại toàn cầu hiện nay đang tiếp tục biến động nhanh và khó lường do tác động của căng thẳng địa chính trị, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, điều chỉnh chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững và tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu.

Trong khi đó, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức nội tại, như mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu của nhiều ngành hàng, năng lực xây dựng thương hiệu và khả năng đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế còn hạn chế, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, trên cơ sở các ý kiến tại hội nghị, Bộ Công Thương xác định tập trung triển khai 6 nhóm giải pháp trọng tâm trong thời gian tới. Bao gồm phát triển sản xuất, tạo thêm mặt hàng xuất khẩu mới, nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa, chuyển mạnh từ gia công sang sản xuất, xuất khẩu.

Bộ Công Thương cùng với các DN tiếp tục nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và chủ động ứng phó với các rào cản thương mại, biện pháp phòng vệ thương mại. Đồng thời tăng cường kết nối DN trong nước với khu vực FDI và các DN lớn toàn cầu, phát triển cụm liên kết ngành và chuỗi cung ứng khép kín.

“Cục Xuất nhập khẩu sẽ theo dõi sát điều chỉnh chính sách thương mại của các nước lớn, đổi mới công tác thông tin thị trường, xúc tiến thương mại và ứng dụng chuyển đổi số. Bộ sát cánh cùng các DN khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển các thị trường mới. Đặc biệt, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu trong thời gian tới”, ông Sơn nêu rõ.

Nguyễn Quỳnh/VOV.VN