Xuất nhập khẩu tăng tốc, nâng vị thế doanh nghiệp nội

PV: Tốc độ nhập khẩu 9 tháng năm tăng tới 36,7%, vượt nhanh hơn xuất khẩu, theo ông lý do là gì? Đây là dấu hiệu tích cực từ việc mở rộng sản xuất hay phản ánh sự phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu?

Ông Nguyễn Anh Sơn

Ông Nguyễn Anh Sơn: Trong 9 tháng năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu ghi nhận đà tăng trưởng bứt phá với tổng kim ngạch đạt khoảng 888 tỷ USD (tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm 2025). Trong đó: Xuất khẩu đạt 434,3 tỷ USD (tăng 24,5%), nhập khẩu đạt 453,7 tỷ USD (tăng 36,7%).

Việc tốc độ nhập khẩu vượt xuất khẩu trước hết là tín hiệu phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất đang tăng rất mạnh, nhất là ở nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng tăng 12,3% - mức tăng kỷ lục của chu kỳ 9 tháng tính từ năm 2019 đến nay. Nhằm đáp ứng cho các đơn hàng xuất khẩu tăng cao, doanh nghiệp buộc phải đẩy mạnh nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu và linh phụ kiện. Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận, nền sản xuất trong nước vẫn chưa thể tự chủ được nguồn cung ở nhiều nhóm đầu vào quan trọng như năng lượng, hóa chất, dẫn đến trị giá nhập khẩu bị đẩy lên cao khi giá thế giới biến động. Thêm vào đó, nhiều ngành hàng then chốt như điện tử, máy tính, máy móc thiết bị vẫn dừng lại ở khâu lắp ráp, gia công là chủ yếu. Do đó, xuất khẩu càng tăng thì nhu cầu nhập khẩu tương ứng lại càng lớn.

Về lâu dài, bài toán cốt lõi là phải nâng cao năng lực sản xuất nội địa, phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, đa dạng hóa nguồn cung để từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa và giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu đối với những nhóm nguyên liệu, linh kiện mà Việt Nam có khả năng sản xuất.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

PV: Với 94% kim ngạch nhập khẩu tập trung vào nhóm tư liệu sản xuất, Bộ Công thương dự báo bức tranh sản xuất công nghiệp quý IV/2026 ra sao và những ngành nào còn dư địa tăng trưởng mạnh, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Việc phần lớn hàng hóa nhập khẩu rơi vào nhóm tư liệu sản xuất phục vụ trực tiếp cho chế biến, gia công và đầu tư là đặc trưng rõ nét của một nền kinh tế đang hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bước sang quý IV/2026, sản xuất công nghiệp hứa hẹn tiếp tục duy trì đà phục hồi tích cực khi các doanh nghiệp bước vào giai đoạn tăng tốc cao điểm để hoàn thành kế hoạch năm và cung ứng cho nhu cầu mua sắm lớn dịp cuối năm.

Các ngành còn dư địa bứt phá lớn gồm: Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có thế mạnh xuất khẩu như điện tử, máy tính, máy móc thiết bị, linh kiện và phụ tùng; ngành truyền thống như dệt may, da giày, chế biến nông sản và thủy sản.

Dù vậy, triển vọng chung vẫn chịu sự tác động lớn từ biến động kinh tế thế giới, sức mua tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm, chi phí đầu vào và rào cản chính sách thương mại. Bộ Công thương sẽ bám sát diễn biến thị trường để hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng đầu ra và giữ vững nhịp độ sản xuất.

PV: Khối FDI hiện đóng góp tới hơn 80% tổng kim ngạch xuất khẩu. Bộ Công thương có những giải pháp căn cơ nào để hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị gia tăng trong nước?

Ông Nguyễn Anh Sơn: 9 tháng năm 2026, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục là đầu tàu xuất khẩu khi đạt 350,4 tỷ USD (tăng 29,4%), trong khi khối doanh nghiệp trong nước đạt 83,9 tỷ USD (tăng 7,5%). Khu vực FDI mang lại đóng góp quan trọng trong việc thu hút vốn, chuyển giao công nghệ và đưa Việt Nam tiến sâu vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Tuy nhiên, để nền kinh tế giữ lại giá trị gia tăng cao hơn, việc tăng cường năng lực cho doanh nghiệp nội địa và thắt chặt liên kết giữa doanh nghiệp Việt với các tập đoàn FDI, các tập đoàn đa quốc gia là yêu cầu cấp thiết.

Thời gian qua, Bộ Công thương đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực quản trị chất lượng cho doanh nghiệp trong nước và làm cầu nối kết nối cung - cầu.

Đặc biệt, sau buổi làm việc của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc với Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam và các doanh nghiệp lớn ngành bán dẫn vào ngày 8/9/2026, các nhiệm vụ trọng tâm đã được giao cụ thể.

Theo đó, Bộ Công thương rà soát, hoàn thiện chính sách triển khai Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ. Bộ Khoa học và Công nghệ đẩy nhanh các chương trình phát triển công nghệ lõi (thiết kế vi mạch, vật liệu bán dẫn, đóng gói - kiểm thử), gắn kết quả nghiên cứu khoa học với danh mục linh kiện, sản phẩm có khả năng nội địa hóa cao.

PV: Tháng 9 vừa qua ghi nhận cán cân thương mại trở lại xuất siêu. Đây có phải là dấu hiệu đảo chiều bền vững và Bộ Công thương dự báo kết quả cả năm 2026 như thế nào?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Việc xuất siêu 1,27 tỷ USD trong tháng 9 (sau khi đã kéo giảm thâm hụt xuống chỉ còn 0,13 tỷ USD trong tháng 8) là tín hiệu rất tích cực. Điều này chứng minh đà tăng trưởng xuất khẩu và năng lực đáp ứng đơn hàng của các doanh nghiệp đang cải thiện rõ rệt.

Tuy nhiên, kết quả này mới diễn ra trong thời gian ngắn nên cần tiếp tục theo dõi sát. Tính chung 9 tháng năm 2026, Việt Nam vẫn đang nhập siêu khoảng 19,4 tỷ USD. Nếu đà xuất siêu được duy trì liên tục trong các tháng cuối năm, bức tranh cán cân thương mại cả năm sẽ chuyển biến khả quan hơn rất nhiều.

Nhờ nhu cầu thị trường thế giới tăng vào mùa lễ hội và lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA), xuất nhập khẩu cuối năm dự báo tiếp tục khởi sắc.

PV: Trong quý IV/2026, đâu sẽ là động lực tăng trưởng lớn nhất được ngành Công thương tập trung để đóng góp vào mục tiêu chung của Chính phủ, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Để đạt được các mục tiêu được giao trong năm 2026, các động lực tăng trưởng sẽ được ngành Công thương tập trung đồng thời đẩy mạnh trong quý IV/2026, bao gồm sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và thị trường trong nước. Mỗi lĩnh vực đều giữ vai trò quan trọng, trong đó công nghiệp làm nền tảng, xuất khẩu làm động lực và thị trường trong nước làm bệ đỡ.

Sản xuất công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo, tiếp tục là nền tảng quan trọng, vừa tạo ra năng lực cung ứng cho nền kinh tế, vừa trực tiếp thúc đẩy xuất khẩu và tạo việc làm, thu nhập cho người lao động. Trong quý IV/2026 cần tiếp tục phấn đấu, đạt mục tiêu tăng khoảng 12 - 14% theo Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026.

Cùng với sản xuất công nghiệp, xuất khẩu tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và có lợi thế từ mạng lưới các hiệp định thương mại tự do. Mục tiêu trong quý IV/2026 là tiếp tục duy trì kim ngạch xuất khẩu, đồng thời cải thiện cán cân thương mại hàng hoá.

Bên cạnh đó, thị trường trong nước với quy mô dân số lớn tiếp tục là động lực quan trọng cần được khai thác thông qua phát triển thương mại điện tử, kết nối cung cầu, kích thích tiêu dùng, đồng thời kiểm soát chi phí và giá cả để cải thiện sức mua thực tế.

PV: Xin cảm ơn ông!