Xuất nhập khẩu Việt Nam quý 1/2026: Tăng tốc lên gần 300 tỷ USD, nhập siêu trở lại trong chu kỳ phục hồi sản xuất

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chịu nhiều sức ép từ xung đột địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng chi phí logistics, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 vẫn ghi nhận những con số tăng trưởng ấn tượng.

ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG TỪ CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN

Theo số liệu từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tính đến ngày 15/4/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của cả nước đã đạt 297,06 tỷ USD, tăng tới 24,5% so với cùng kỳ năm trước. Quy mô này đưa Việt Nam tiến sát mốc 300 tỷ USD chỉ sau hơn ba tháng rưỡi, cho thấy mức độ mở rộng mạnh mẽ của thương mại quốc tế và sự phục hồi rõ nét của hoạt động sản xuất trong nước.

Trong tổng thể đó, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 144,6 tỷ USD, tăng 20,3%, trong khi nhập khẩu lên tới 152,5 tỷ USD, tăng mạnh hơn với mức 28,8%. Sự chênh lệch về tốc độ tăng trưởng giữa hai chiều đã khiến cán cân thương mại đảo chiều, ghi nhận mức nhập siêu khoảng 7,9 tỷ USD. Đáng chú ý, riêng nửa đầu tháng 4, mức nhập siêu đã lên tới 4,25 tỷ USD, phản ánh xu hướng gia tăng nhanh của nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất.

Nếu nhìn bề nổi, việc nhập siêu quay trở lại có thể gợi lên những lo ngại về cân đối vĩ mô. Tuy nhiên, khi phân tích sâu hơn cơ cấu nhập khẩu, có thể thấy hơn 90% kim ngạch tập trung vào nhóm hàng tư liệu sản xuất như máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu. Điều này cho thấy nền kinh tế đang bước vào một chu kỳ mở rộng, trong đó doanh nghiệp tăng cường nhập khẩu đầu vào để phục vụ sản xuất, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu trong các quý tiếp theo.

Số liệu của quý 1/2026 càng củng cố nhận định này khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 249,5 tỷ USD, tăng hơn 23% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt gần 123 tỷ USD, tăng hơn 19%, còn nhập khẩu đạt trên 126 tỷ USD, tăng khoảng 27%, khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD đảo chiều so với mức xuất siêu của cùng kỳ năm trước.

Một trong những điểm nổi bật nhất trong bức tranh xuất khẩu của Việt Nam là sự áp đảo của nhóm hàng công nghiệp chế biến, chiếm tới 89,9% tổng kim ngạch xuất khẩu trong quý 1/2026. Đây tiếp tục là “đầu tàu” kéo tăng trưởng ngoại thương, phản ánh vai trò ngày càng sâu của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các mặt hàng công nghệ cao và điện tử tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng. Xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 30,7 tỷ USD, tăng tới 45,5% so với cùng kỳ. Điện thoại và linh kiện đạt 16,7 tỷ USD, tăng 19,3%, trong khi máy móc, thiết bị và phụ tùng đạt khoảng 15 tỷ USD, tăng 21,2%. Những con số này cho thấy Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm sản xuất và lắp ráp điện tử quan trọng trong khu vực, đặc biệt dưới sự dẫn dắt của khu vực doanh nghiệp FDI - vốn chiếm tới khoảng 80% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Ở nhóm hàng tiêu dùng truyền thống, dệt may là ngành chịu nhiều tác động từ biến động nhu cầu toàn cầu vẫn duy trì được đà tăng trưởng dương với kim ngạch xuất khẩu quý 1 đạt trên 8,8 tỷ USD, tăng 1,9%. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp trong ngành đã có đơn hàng kéo dài đến hết quý 3/2026, cho thấy khả năng thích ứng và phục hồi tương đối tốt trong bối cảnh khó khăn.

Trong khi đó, nông sản nổi lên như một điểm sáng đáng chú ý, đặc biệt là nhóm rau quả. Xuất khẩu rau quả đạt 1,54 tỷ USD trong quý 1, tăng mạnh 32,1% so với cùng kỳ năm trước. Thị trường tiêu thụ tiếp tục được mở rộng, trong đó Trung Quốc chiếm khoảng 54% tổng kim ngạch, tiếp theo là Hoa Kỳ với 8% và Hàn Quốc với 4,3%. Đáng chú ý, xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc tăng tới 76,2%, còn sang Hoa Kỳ tăng 21,4%, cho thấy xu hướng đa dạng hóa thị trường đang diễn ra tích cực. Với đà tăng trưởng này, ngành rau quả được kỳ vọng có thể hướng tới mục tiêu 10 tỷ USD trong năm 2026.

PHÂN HÓA RÕ NÉT VÀ ÁP LỰC TỪ CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU

Xét theo thị trường, Trung Quốc tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam với tổng kim ngạch song phương trong quý 1/2026 đạt 66,9 tỷ USD, tăng 30% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, cán cân thương mại nghiêng mạnh về phía Trung Quốc khi Việt Nam nhập siêu tới 33,2 tỷ USD. Điều này phản ánh rõ vai trò của Trung Quốc như một nguồn cung nguyên vật liệu và linh kiện đầu vào chủ yếu cho sản xuất trong nước.

Ở chiều xuất khẩu, Việt Nam đạt 16,8 tỷ USD sang thị trường này, với các mặt hàng chủ lực gồm máy vi tính và linh kiện (4,4 tỷ USD), điện thoại và linh kiện (3,5 tỷ USD), máy móc thiết bị (1,4 tỷ USD) và máy ảnh, máy quay phim (1,1 tỷ USD). Nhóm nông sản cũng ghi nhận tăng trưởng mạnh, với rau quả đạt 778 triệu USD, thủy sản 707 triệu USD và cà phê tăng tới 80%.

Ở chiều nhập khẩu, Việt Nam chi tới 50,1 tỷ USD để nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc, tăng hơn 31%. Ba nhóm hàng điện tử gồm máy vi tính, linh kiện, máy móc thiết bị và điện thoại chiếm tới 56% tổng kim ngạch nhập khẩu, cho thấy mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ thị trường này.

Tại thị trường Hoa Kỳ, bức tranh lại có phần kém tích cực hơn khi xuất khẩu trong quý I/2026 giảm gần 10%, còn khoảng 39 tỷ USD. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự suy yếu của nhu cầu tiêu dùng và tác động của xung đột Trung Đông khiến chi phí logistics tăng cao. Các ngành chịu ảnh hưởng mạnh nhất là dệt may, gỗ và giày dép - những mặt hàng phụ thuộc lớn vào sức mua của người tiêu dùng Mỹ. Trong khi đó, các mặt hàng công nghệ như điện tử và máy móc vẫn duy trì kim ngạch cao, lần lượt đạt khoảng 12,4 tỷ USD và 6,2 tỷ USD.

Đối với khu vực ASEAN, thương mại với Thái Lan ghi nhận sự tăng trưởng đáng kể nhưng Việt Nam vẫn trong tình trạng nhập siêu gần 1 tỷ USD. Xuất khẩu sang Thái Lan đạt khoảng 2,665 tỷ USD, tăng 29,2%, trong khi nhập khẩu đạt 3,65 tỷ USD, tăng 17,7%. Điểm đáng chú ý là cơ cấu thương mại đang chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng các mặt hàng công nghệ, cả ở chiều xuất khẩu và nhập khẩu.

Ngược lại, thương mại với Lào lại ghi nhận sự sụt giảm mạnh, với kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt 157 triệu USD, giảm tới 54,6%, trong khi nhập khẩu đạt 485 triệu USD, giảm 23%. Sự suy giảm này phản ánh quy mô nhỏ và tính chất đặc thù của thị trường, đồng thời cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các đối tác thương mại của Việt Nam

Nhìn tổng thể, bức tranh xuất nhập khẩu của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 là sự đan xen giữa những gam màu sáng và những thách thức hiện hữu. Tăng trưởng mạnh về quy mô và tốc độ cho thấy nền kinh tế đang phục hồi rõ nét và tận dụng tốt các cơ hội từ thương mại quốc tế. Tuy nhiên, sự quay trở lại của nhập siêu, mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực FDI và vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, cùng với những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp trong nước. Trong bối cảnh đó, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường và phát triển công nghiệp hỗ trợ sẽ là những yếu tố then chốt để đảm bảo tăng trưởng xuất nhập khẩu bền vững trong thời gian tới.