Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD: từ tăng quy mô đến nâng giá trị nội địa

Thị trường xuất, nhập khẩu hàng hoá chủ yếu mười tháng năm 2026. Nguồn: Cục Thống kê

Nguồn: Cục Thống kê

Thương mại hàng hóa xác lập dấu mốc mới

Theo số liệu Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố ngày 3/11, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 10 tháng năm 2026 sơ bộ đạt 1.010 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu tiên thương mại hàng hóa Việt Nam vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD, phản ánh sự mở rộng mạnh mẽ của hoạt động sản xuất, xuất khẩu và nhu cầu nhập khẩu đầu vào của nền kinh tế.

Trong đó, xuất khẩu đạt 499,2 tỷ USD, tăng 27,5%; nhập khẩu đạt 511,3 tỷ USD, tăng 37,4%. Riêng tháng 10, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 122 tỷ USD, tăng 47,4% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, xuất khẩu tăng 8,7% trong khi nhập khẩu giảm 1,4% so với tháng trước, giúp cán cân thương mại xuất siêu 7,31 tỷ USD, cao hơn đáng kể mức xuất siêu 1,3 tỷ USD của tháng 9.

Động lực xuất khẩu tiếp tục đến từ công nghiệp chế biến, chế tạo, với kim ngạch 452,7 tỷ USD, chiếm 90,7% tổng xuất khẩu. Cả nước có 37 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong đó 8 mặt hàng vượt 10 tỷ USD, đóng góp 73,4% tổng kim ngạch. Cơ cấu này khẳng định vai trò chủ lực của công nghiệp chế biến, chế tạo, đồng thời cho thấy xuất khẩu vẫn tập trung vào một số ngành hàng lớn.

Đánh giá về dấu mốc trên, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn cho rằng, kết quả này phản ánh quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng và mức độ hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào thương mại quốc tế. Thành tựu đạt được nhờ sự phục hồi, tăng trưởng của sản xuất trong nước, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo; khả năng tận dụng nhu cầu thị trường quốc tế và khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Trong 10 tháng, khu vực này đạt kim ngạch 405,3 tỷ USD, tăng 33%, chiếm 81,2% tổng xuất khẩu. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước chỉ đạt 93,9 tỷ USD, tăng 8,2%, chiếm 18,8%. Chênh lệch lớn về quy mô và tốc độ tăng trưởng giữa hai khu vực cho thấy doanh nghiệp trong nước vẫn chưa khai thác tương xứng cơ hội từ thị trường quốc tế. Đây cũng là vấn đề cần quan tâm khi đánh giá chất lượng tăng trưởng thương mại, thay vì chỉ nhìn vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Tăng quy mô phải đi đôi với nâng giá trị nội địa

Dù đạt dấu mốc lịch sử, cán cân thương mại hàng hóa 10 tháng vẫn nhập siêu hơn 12 tỷ USD, trái ngược mức xuất siêu 19,4 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân trực tiếp là nhập khẩu tăng 37,4%, cao hơn đáng kể mức tăng 27,5% của xuất khẩu. Tuy nhiên, diễn biến hai tháng gần đây cho thấy tín hiệu cải thiện, khi xuất siêu tháng 10 đã giúp thu hẹp gần 38% mức nhập siêu luỹ kế đến hết tháng 9.

Đáng chú ý, phần lớn hàng hóa nhập khẩu phục vụ sản xuất. Nhóm tư liệu sản xuất đạt 481,03 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu; trong đó máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 58,5%, nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,6%.

Vì vậy, nhập siêu cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với nhu cầu đầu vào của nền kinh tế. Việc gia tăng nhập khẩu máy móc, linh kiện và nguyên liệu có thể gắn với mở rộng năng lực sản xuất, đáp ứng đơn hàng xuất khẩu và đầu tư cho tăng trưởng. Tuy nhiên, tỷ trọng nhập khẩu đầu vào lớn cũng đặt ra yêu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực cung ứng trong nước và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Sự khác biệt giữa hai khu vực kinh tế càng làm rõ yêu cầu này. Trong khi doanh nghiệp trong nước nhập siêu 37,83 tỷ USD, khu vực FDI xuất siêu 25,76 tỷ USD. Thực tế đó cho thấy cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn đa quốc gia, nâng tỷ lệ nội địa hóa và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn cũng lưu ý, phía sau quy mô thương mại ấn tượng vẫn là yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng giá trị tạo ra trong nước, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Dấu mốc xuất nhập khẩu 1.000 tỷ USD khẳng định vị thế ngày càng lớn của Việt Nam trong thương mại quốc tế. Song, để thành tựu này tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững, điều quan trọng là chuyển sự gia tăng về kim ngạch thành giá trị gia tăng nội địa, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam và củng cố tính tự chủ của nền kinh tế.