Xung đột Mỹ - Iran: Khi 'mẹ của các loại bom' đối đầu 'cha của các loại tên lửa'

Một quả bom GBU-43/B (MOAB) tại Trung tâm quân bị của lực lượng không quân Eglin ở Florida, Mỹ. EPA/TTXVN

Từ sức công phá của bom Mỹ

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đang xuất hiện một phép so sánh mới về sức mạnh quân sự, khi Washington đề cập khả năng sử dụng bom GBU-43/B, thường được gọi là “mẹ của các loại bom” (MOAB), trong khi Tehran nhấn mạnh năng lực tên lửa và khả năng đáp trả các cuộc tấn công. Đằng sau những tuyên bố cứng rắn là câu hỏi liệu ưu thế về sức công phá có đủ giúp Mỹ đạt được mục tiêu quân sự và chính trị mà không phải gánh chịu những tổn thất lớn hơn.

Hãng thông tấn Anadolu ngày 16/10 cho biết khi được hỏi trong cuộc phỏng vấn với Newsmax hôm 15/10 về những thông tin cho rằng chính quyền của ông đang cân nhắc sử dụng MOAB chống Iran, có thể là sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh đây là vũ khí thông thường. Ông khẳng định Washington không cần sử dụng vũ khí hạt nhân, nhưng vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục tấn công các cơ sở hạt nhân của Tehran.

Đáng chú ý, nhà lãnh đạo Mỹ đề cập một địa điểm ngầm bị nghi ngờ mang tên Pickaxe Mountain và tuyên bố Mỹ có thể tiến hành không kích nhằm phá hủy mục tiêu này. Ông đồng thời cho rằng chiến dịch không nhất thiết cần sự tham gia của bộ binh và mục tiêu cuối cùng của Washington là bảo đảm Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân.

MOAB là một trong những loại bom thông thường lớn nhất của Mỹ, có trọng lượng gần 10 tấn, chứa khoảng 8,5 tấn thuốc nổ mạnh và dài hơn 9 m. Do kích thước đặc biệt lớn, loại bom này thường được thả từ máy bay vận tải C-130. Mỹ từng sử dụng MOAB trong chiến dịch tấn công hệ thống hang động và đường hầm của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng ở tỉnh Khorasan tại Afghanistan năm 2017.

Tuy nhiên, sức công phá của một quả bom không thể đồng nhất với khả năng quyết định kết quả chiến tranh. Việc phá hủy một mục tiêu cụ thể, ngay cả khi đó là cơ sở ngầm quan trọng, chưa đồng nghĩa với vô hiệu hóa toàn bộ năng lực quân sự của đối phương hoặc buộc đối phương chấp nhận những điều kiện chính trị được đặt ra. Chính khoảng cách giữa hiệu quả tác chiến và kết quả chiến lược đang trở thành trọng tâm trong các thông điệp đáp trả của Iran.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tập trận bắn tên lửa và tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Ảnh: IRNA/TTXVN

…đến lời cảnh báo của Iran

Trong bài phân tích được hãng thông tấn WANA của Iran đăng tải mới đây, Chuẩn tướng quân đội Seyed Majid Ibn al-Reza đã trực tiếp gửi thông điệp tới Tổng thống Trump, nhấn mạnh rằng tên gọi và kích thước của các loại bom không phải là yếu tố quan trọng.

Tướng al-Reza tuyên bố: “Tên gọi và kích thước của những quả bom chẳng có ý nghĩa gì! Bom của các ông sẽ phát nổ ở một nơi khác: ngay trong vị thế toàn cầu, nền kinh tế Mỹ và thậm chí cả những tính toán bầu cử của các ông!”, đòng thời khẳng định năng lực tên lửa của Tehran đã làm thay đổi cục diện đối đầu.

Về phần mình, phát biểu ngày 18/10 trước hàng ngàn người tham gia chiến dịch “Hy sinh vì Iran” tại thành phố Sari, miền Bắc Iran, Chuẩn tướng Mohammad Reza Naqdi, cố vấn cấp cao cho Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định: “Chúng tôi đã chuẩn bị sẵn sàng ‘cha của các loại tên lửa’. Nếu kẻ thù có bất kỳ bước đi sai lầm nào, cuộc tấn công của chúng chắc chắn sẽ thất bại và không còn đường thoát thân”.

Tướng Naqdi còn nhấn mạnh rằng các lực lượng vũ trang Iran đã thể hiện năng lực tên lửa vượt trội cùng khả năng răn đe trước các mối đe dọa quân sự từ phía Mỹ, qua đó tạo điều kiện để họ đưa ra phản ứng quyết liệt trước bất kỳ hành động gây hấn nào.

Trong khi đó, Thiếu tướng Ali Abdollahi, Tổng tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Iran kiêm Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya, tiếp tục cảnh báo Tehran sẽ đáp trả ngay lập tức mọi hành động quân sự của Washington, bất kể cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3/11 diễn ra với kết quả nào. Tướng Abdollahi tuyên bố Lực lượng vũ trang Iran sẽ tấn công các lợi ích của Mỹ không giới hạn và bằng sức mạnh áp đảo.

Như vậy, thông điệp từ giới quân sự Iran không chỉ nhằm vào khả năng tiến hành một cuộc không kích mới, mà còn mở rộng sang những hậu quả đối với các lợi ích của Mỹ trong khu vực. Tehran đang tìm cách khẳng định rằng một chiến dịch quân sự dù có giới hạn về mục tiêu vẫn có nguy cơ kéo theo phản ứng đáp trả trên phạm vi rộng hơn.

Và khi sức mạnh quân sự đối mặt bài toán chi phí chiến tranh

Điểm đáng chú ý trong cuộc đối đầu hiện nay là cả Mỹ và Iran đều sử dụng khả năng gây tổn thất cho đối phương làm công cụ răn đe, nhưng theo những cách khác nhau. Washington nhấn mạnh năng lực tấn công chính xác và sức công phá của vũ khí, trong khi Tehran tìm cách chứng minh rằng bất kỳ đòn tấn công nào cũng có thể kéo theo những hậu quả vượt khỏi mục tiêu ban đầu.

Al Jazeera ngày 15/10 dẫn đánh giá của chuyên gia quân sự Elijah Magnier cho biết việc Mỹ từng sử dụng MOAB tại Afghanistan chỉ chứng minh khả năng tấn công các vị trí hang động và đường hầm, chứ không cho thấy nó có thể phá hủy mọi loại công trình ngầm. Do đó, dù MOAB mang theo lượng thuốc nổ lớn, nhưng việc sử dụng nó không đồng nghĩa với việc Mỹ có thể phá hủy các cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất của Iran. Ông cũng đặt vấn đề liệu một cuộc tấn công gây tiếng vang lớn có thực sự giúp Washington đạt được những mục tiêu chính trị và quân sự hay không.

Nhận định này cho thấy sự khác biệt giữa hiệu quả phá hủy và hiệu quả chiến lược. Một vũ khí có sức công phá lớn có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho một mục tiêu cụ thể, nhưng chưa chắc làm thay đổi được quyết định của giới lãnh đạo đối phương. Nếu Iran vẫn duy trì khả năng đáp trả sau cuộc tấn công, Washington có thể phải đối mặt với lựa chọn khó khăn giữa tiếp tục leo thang hoặc tìm kiếm một thỏa thuận chính trị.

Trong khi đó, nguy cơ xung đột lan rộng không chỉ xuất phát từ các cuộc tấn công trực tiếp giữa Mỹ và Iran. Sự hiện diện của các căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông, hoạt động vận tải năng lượng qua eo biển Hormuz và mối liên hệ an ninh giữa các quốc gia trong khu vực khiến bất kỳ vòng giao tranh mới nào cũng có thể tạo ra tác động dây chuyền.

Vì vậy, cuộc đối đầu giữa MOAB và những tuyên bố về sức mạnh tên lửa Iran trước hết phản ánh cuộc cạnh tranh về khả năng răn đe, chứ chưa phải một phép so sánh có thể xác định bên nào sẽ giành ưu thế trong chiến tranh.