Xung đột Mỹ - Iran: Kịch bản nào đẩy giá dầu lên 120-150 USD/thùng?

Số liệu về dòng chảy dầu tại vùng Vịnh đang cho thấy hai bức tranh trái ngược. Theo dữ liệu Kpler được Wall Street Journal trích dẫn, lượng dầu lưu thông trong toàn khu vực vùng Vịnh đạt hơn 24 triệu thùng/ngày trong tuần kết thúc ngày 18/10, cao hơn mức 23,3 triệu thùng/ngày trước xung đột. Tuy nhiên, số liệu riêng về lượng dầu thực sự đi qua eo biển Hormuz của Kpler chỉ đạt khoảng 7,3 triệu thùng/ngày trong tuần kết thúc ngày 28/10.

Sự khác biệt không nằm ở việc số liệu nào đúng hay sai, mà chủ yếu do phạm vi và phương pháp thống kê khác nhau.

Vì sao số liệu về dòng chảy dầu qua Hormuz khác nhau?

Có hai cách đo lường chính. Lưu lượng qua eo biển Hormuz: Chỉ tính những chuyến tàu thực sự đi qua eo biển. Lưu lượng dầu toàn khu vực vùng Vịnh: Bao gồm cả dầu được vận chuyển qua các đường ống tránh Hormuz, xuất khẩu qua Biển Đỏ và hoạt động chuyển dầu giữa các tàu trên biển.

Diễn biến đàm phán giữa Washington và Tehran sẽ quyết định phần lớn triển vọng giá dầu trong thời gian tới. (Ảnh minh họa)

Ngoài ra, số liệu còn khác nhau do phạm vi sản phẩm được tính toán. Một số nguồn chỉ thống kê dầu thô, trong khi những nguồn khác bao gồm cả condensate và các sản phẩm dầu tinh chế. Việc tàu tắt thiết bị phát tín hiệu định vị cũng khiến một số chuyến hàng không được ghi nhận đầy đủ.

Theo IEA, lượng dầu xuất khẩu qua các đường ống tránh eo biển Hormuz đạt khoảng 5,6 triệu thùng/ngày, tăng gần 970.000 thùng/ngày. Các hoạt động chuyển dầu giữa tàu với tàu cũng góp phần duy trì nguồn cung. Do đó, số liệu cho thấy tổng lượng dầu lưu thông trong khu vực vẫn cao không đồng nghĩa với việc hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đã trở lại bình thường.

Một số ý kiến cho rằng báo cáo của Wall Street Journal mang tính tuyên truyền, nhằm ảnh hưởng đến dư luận trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa các con số chủ yếu xuất phát từ cách xác định phạm vi thống kê. Số liệu của Wall Street Journal có cơ sở nếu xét trên toàn khu vực vùng Vịnh, nhưng không phản ánh chính xác lượng dầu thực tế đi qua Hormuz.

Đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê-út có thực sự hoạt động bình thường?

Đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê-út là tuyến vận chuyển quan trọng nhất giúp nước này xuất khẩu dầu mà không cần đi qua eo biển Hormuz. Với công suất thiết kế khoảng 7 triệu thùng/ngày, đường ống đưa dầu từ phía Đông Ả Rập Xê-út đến cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.

Tuy nhiên, sản lượng thực tế hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi. Ngày 10/9, các trạm bơm bị tấn công. Trước đó, đường ống vận chuyển khoảng 5,5 triệu thùng/ngày, trong đó khoảng 4,5 triệu thùng/ngày được xuất khẩu qua Yanbu. Ngày 11/9, hoạt động bốc dầu tại Yanbu bị đình chỉ. Ngày 6/10, Bộ trưởng Năng lượng Ả Rập Xê-út cho biết đường ống đã hoạt động ở mức khoảng 5,8 triệu thùng/ngày. Argus cũng đưa tin thiệt hại không lớn và dòng chảy đã phục hồi. Ngày 24-25/10, lực lượng Houthi tuyên bố tấn công các trạm bơm, khu vực Yanbu và nhà máy lọc dầu Rabigh. Ả Rập Xê-út không xác nhận hoạt động vận chuyển bị gián đoạn.

Hiện có hai cách đánh giá khác nhau: số liệu chính thức của Ả Rập Xê-út cho thấy công suất vận hành khoảng 5,8 triệu thùng/ngày, trong khi ước tính dựa trên lượng dầu bốc xếp tại Yanbu chỉ khoảng 2,2 triệu thùng/ngày, tương đương 40% mức trước các cuộc tấn công. Có thể xác nhận các cuộc tấn công đã xảy ra và hoạt động xuất khẩu từng bị đình chỉ, nhưng sản lượng vận chuyển thực tế hiện nay vẫn chưa rõ ràng.

Đây là vấn đề quan trọng vì đường ống Đông - Tây đóng vai trò như tuyến dự phòng chính trong trường hợp eo biển Hormuz bị phong tỏa. Nếu công suất thực tế thấp hơn công bố, rủi ro thiếu hụt nguồn cung dầu toàn cầu có thể lớn hơn những gì thị trường đang phản ánh.

Điều gì có thể đẩy giá dầu lên 120-150 USD/thùng?

Ngày 4/11, giá dầu Brent dao động quanh 97-103 USD/thùng, trong khi dầu WTI ở mức khoảng 95 USD/thùng. Theo Goldman Sachs, dự báo giá Brent tháng 12 đã được nâng lên 105 USD/thùng và dầu WTI lên 94 USD/thùng. Trong kịch bản tiêu cực, nếu sản lượng dầu tại vùng Vịnh duy trì thấp hơn mức trung bình năm 2025 khoảng 3,5 triệu thùng/ngày, dầu Brent có thể đạt 140 USD/thùng và bình quân khoảng 130 USD/thùng trong năm 2027.

Mức 150 USD/thùng chưa phải kịch bản cơ sở của các tổ chức được đề cập, mà chỉ có thể xuất hiện trong trường hợp xung đột leo thang nghiêm trọng.

Để giá dầu tăng lên vùng 120-150 USD/thùng, cần hội tụ một số yếu tố: Sản lượng dầu tại vùng Vịnh tiếp tục suy giảm trong thời gian dài; Các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu và cơ sở hạ tầng xuất khẩu diễn ra liên tục; Công suất dự phòng của các nhà khai thác dầu ở mức thấp; Rủi ro địa chính trị duy trì ở mức cao, khiến thị trường phải cộng thêm phần bù rủi ro vào giá dầu.

Ngược lại, giá dầu có thể hạ nhiệt nếu nhu cầu tiêu thụ suy yếu do giá cao, nguồn cung ngoài Vùng Vịnh tăng lên và xung đột kết thúc trước khi gây ra thiệt hại lâu dài cho hạ tầng năng lượng. Các cuộc khủng hoảng trước đây cho thấy giá dầu có thể nhanh chóng giảm khi nguồn cung được khôi phục hoặc rủi ro gián đoạn được kiểm soát.

Giá năng lượng tăng không chỉ ảnh hưởng đến thị trường dầu khí mà còn có thể lan rộng sang lạm phát và chính sách tiền tệ.

Các nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cảnh báo cú sốc năng lượng có thể tạo ra hiệu ứng lạm phát vòng hai nếu kỳ vọng lạm phát tăng lên. Trong trường hợp đó, Fed có thể phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn. Tuy nhiên, nếu giá dầu chỉ tăng tạm thời do gián đoạn nguồn cung, việc nâng lãi suất có thể không cần thiết. Đây chính là bài toán khó đối với Fed trong cuộc họp tháng 12, khi thị trường đang định giá khoảng 78-80% khả năng tăng lãi suất.

Đàm phán Mỹ - Iran và nguy cơ tái diễn tấn công quân sự

Diễn biến đàm phán giữa Washington và Tehran sẽ quyết định phần lớn triển vọng giá dầu trong thời gian tới.

Một bản ghi nhớ được ký ngày 18/6 từng đề cập đến việc ngừng các hoạt động quân sự và bảo đảm tự do hàng hải, nhưng quá trình thực thi đã đình trệ. Theo Reuters ngày 3/11, hai bên vẫn còn nhiều bất đồng và Tổng thống Mỹ không loại trừ khả năng tiếp tục hành động quân sự sau bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Một số yêu cầu được cho là phía Iran đưa ra gồm nới lỏng trừng phạt, khôi phục các cơ chế miễn trừ liên quan đến xuất khẩu dầu, giảm sự hiện diện quân sự của Mỹ và công nhận các tuyến hàng hải giữa Iran và Oman.

Các chuyên gia có những đánh giá khác nhau về nguy cơ Mỹ tiếp tục tấn công Iran. Một số cho rằng khả năng không kích trở lại khá cao, trong khi những người khác nhận định các hoạt động điều chuyển lực lượng có thể chỉ nhằm mục đích phòng thủ trước nguy cơ đáp trả từ Iran hoặc Houthi.

Trong khi đó, chiến thắng của đảng Dân chủ tại cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể khiến việc cấp ngân sách cho các chiến dịch quân sự kéo dài trở nên khó khăn hơn, dù chưa đủ để ngăn Tổng thống triển khai các hành động quân sự trong ngắn hạn.

Về lợi ích địa chính trị, Nga có thể hưởng lợi thương mại từ giá dầu cao, nhưng đồng thời phản đối nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang. Trung Quốc ưu tiên nguồn cung năng lượng ổn định, giá hợp lý và giảm căng thẳng mà không phải can dự quân sự. Iran muốn gia tăng ảnh hưởng tại Hormuz, được nới lỏng trừng phạt và giảm sự hiện diện của Mỹ trong khu vực.

Những yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới

Triển vọng giá dầu sẽ phụ thuộc chủ yếu vào năm tín hiệu dưới đây.

Lưu lượng tàu thực tế qua eo biển Hormuz: Cần theo dõi số liệu vận chuyển trực tiếp thay vì tổng lượng dầu lưu thông toàn vùng Vịnh.

Hoạt động xuất khẩu qua Yanbu: Xác định đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê-út đã thực sự phục hồi hay chưa.

Đàm phán Mỹ - Iran: Đặc biệt là nguy cơ Mỹ tái triển khai các cuộc tấn công quân sự.

Cuộc họp tháng 12 của Fed: Quyết định chính sách lãi suất trước áp lực lạm phát từ giá năng lượng.

Diễn biến giá dầu Brent: So sánh với các kịch bản dự báo, từ 78 USD/thùng của JPMorgan đến 105-140 USD/thùng của Goldman Sachs.

Tóm lại, sự trái ngược trong số liệu dòng chảy dầu qua Hormuz chủ yếu bắt nguồn từ khác biệt về phương pháp thống kê, chứ không đồng nghĩa nguồn cung đã hoàn toàn bình thường hoặc sụp đổ. Trong khi đó, tình trạng hoạt động thực tế của đường ống Đông - Tây Ả Rập Xê-út vẫn là một ẩn số quan trọng.

Giá dầu có thể tiến lên 120-140 USD/thùng nếu nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn và xung đột leo thang. Ngược lại, nếu lưu lượng vận tải phục hồi và đàm phán đạt tiến triển, giá dầu có khả năng nhanh chóng hạ nhiệt. Mốc 150 USD/thùng hiện vẫn là kịch bản cực đoan, không phải dự báo cơ sở.