Xung đột ở Iran khiến EU tính lại 'cắt khí đốt Nga' giữa khủng hoảng năng lượng

Căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran đẩy giá khí đốt châu Âu tăng 75% chỉ trong một tuần, khiến EU đối mặt nguy cơ khủng hoảng năng lượng và buộc xem xét lại lộ trình cắt khí đốt Nga. Ảnh: THX/TTXVN

Thị trường năng lượng chao đảo trước biến động địa chính trị

Theo Reuters ngày 3/3, các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel vào Iran, cùng các đòn đáp trả bằng thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa từ phía Tehran, đã tác động trực tiếp đến dòng chảy năng lượng quốc tế. Tại châu Âu, giá khí đốt đã ghi nhận mức tăng đột biến 75% chỉ trong vòng một tuần, xác lập mức cao nhất trong nhiều năm qua.

Sự gián đoạn tại vùng Vịnh - khu vực xuất khẩu năng lượng trọng yếu - là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Đáng chú ý, Qatar, quốc gia cung ứng khoảng 20% nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thế giới, đã phải tạm ngừng sản xuất vào đầu tuần này.

Mối đe dọa càng trở nên nghiêm trọng khi một quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố sẽ nổ súng vào bất kỳ tàu nào tìm cách đi qua eo biển Hormuz. Đây được coi là "điểm nghẽn" năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi lưu thông khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày (tương đương 1/5 lượng tiêu thụ toàn cầu) và toàn bộ lượng LNG xuất khẩu từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Kể từ hôm 28/2, hoạt động vận chuyển qua eo biển này gần như đã rơi vào trạng thái đình trệ.

Tác động dài hạn lên giá năng lượng sẽ phụ thuộc vào thời gian kéo dài của cuộc xung đột và ảnh hưởng đến hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz. Một cuộc xung đột ngắn hạn sẽ tạo ra rủi ro địa chính trị gia tăng trên thị trường dầu khí. Một sự gián đoạn kéo dài - có thể trong vài tuần - sẽ bắt đầu làm giảm lượng dự trữ, hạn chế hoạt động hậu cần và thắt chặt cán cân dầu khí toàn cầu, với những tác động lớn hơn nhiều đến giá cả.

Cuộc tranh luận về khí đốt Nga hồi sinh

Trước bối cảnh an ninh năng lượng bị đe dọa, Bộ trưởng Năng lượng Na Uy Terje Aasland nhận định rằng cuộc tranh luận về việc nhập khẩu khí đốt từ Nga có thể sẽ bị khơi lại trong nội bộ EU. Dù trước đó các nước thành viên EU đã thông qua kế hoạch chấm dứt hoàn toàn sự phụ thuộc vào khí đốt Nga vào cuối năm 2027, nhưng thực tế mới đang đặt ra những thách thức khắc nghiệt.

"EU đã nói rất rõ ràng rằng họ muốn tự giải phóng khỏi sự phụ thuộc vào dầu khí của Nga, nhưng những sự kiện trong vài ngày qua cũng rất khó khăn", ông Aasland phát biểu tại hội nghị ở Oslo. Hiện tại, Na Uy đang là nhà cung cấp khí đốt lớn nhất cho châu Âu, đáp ứng khoảng 30% nhu cầu khí đốt và 20% lượng dầu mỏ của lục địa này.

Những lỗ hổng trong hệ thống dự trữ của châu Âu

Theo phân tích từ trang tin Bruegel.org, điểm yếu lớn nhất của châu Âu hiện nay là sự phụ thuộc vào LNG. Khi nguồn cung từ eo biển Hormuz bị cắt đứt, châu Âu buộc phải cạnh tranh gay gắt với các khách hàng từ châu Á trên thị trường giao ngay, tương tự kịch bản cuộc khủng hoảng 2021-2023.

Tình hình càng thêm khó khăn khi mức dự trữ khí đốt của EU đầu năm 2026 đang ở mức thấp kỷ lục: Tháng 2/2026 đạt khoảng 46 tỷ mét khối (bcm) so với 60 bcm vào tháng 2/2025 và 77 bcm vào tháng 2/2024.

Sự khan hiếm này không chỉ đẩy giá năng lượng tăng cao mà còn đe dọa trực tiếp đến biên lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng tại châu Âu.

Trước nguy cơ đối đầu kéo dài, các chuyên gia năng lượng cho rằng EU cần duy trì và tăng cường các biện pháp phòng ngừa thay vì nới lỏng chúng. Các hành động khẩn cấp được đề xuất bao gồm:

Thứ nhất, giám sát thị trường LNG: Theo dõi chặt chẽ sự chuyển hướng hàng hóa sang châu Á để đảm bảo an ninh nguồn cung.

Thứ hai, chiến lược giảm cầu: Xây dựng kế hoạch tiết giảm nhu cầu khí đốt trên toàn liên minh.

Thứ ba, phối hợp nạp dự trữ: Thực hiện việc nạp lại các kho chứa một cách đồng bộ khi mùa xuân bắt đầu để chuẩn bị cho mùa đông tới.

Đối với châu Âu, cuộc xung đột mới giữa Mỹ và Israel với Iran là lời nhắc nhở rằng trong một thị trường khí đốt ngày càng thắt chặt và toàn cầu hóa, sự phân mảnh sẽ gây ra những tổn thất lớn. Các biện pháp phòng ngừa được thiết lập trong suốt cuộc khủng hoảng năng lượng, bao gồm sự phối hợp cấp EU về việc bổ sung khí đốt dự trữ và những nỗ lực chung nhằm tăng cường an ninh nguồn cung, cần được duy trì chứ không phải bị phá bỏ.

Bruegel.org nhấn mạnh tình hình trên cũng củng cố một điểm cơ bản hơn: sự dễ bị tổn thương của châu Âu trước các cú sốc địa chính trị vẫn bắt nguồn từ sự phụ thuộc liên tục vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu được giao dịch trên các thị trường toàn cầu đầy biến động - ngay cả khi châu Âu đã chuyển sự phụ thuộc từ Nga sang các nhà cung cấp khác, đặc biệt là Mỹ.

Thay vì làm chậm quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp, những căng thẳng mới cho thấy việc triển khai các nguồn năng lượng sạch, sản xuất trong khối cần được đẩy nhanh. Chỉ bằng cách giảm sự phụ thuộc về cấu trúc vào nhập khẩu dầu mỏ và LNG, châu Âu mới có thể bảo vệ nền kinh tế của mình một cách bền vững khỏi các cú sốc bên ngoài tái diễn.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc