Xung đột tại Trung Đông: Iran siết chặt điều kiện chấm dứt xung đột

Quang cảnh eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN phát

Người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebi ngày 22/9 cho biết Tehran đã siết chặt các điều kiện chấm dứt chiến tranh với Mỹ sau khi thỏa thuận hồi tháng 6 nhằm chấm dứt các hành động thù địch đổ vỡ. Ông Mohebi cho rằng Mỹ đã phá vỡ thỏa thuận và thực hiện thêm một “hành động sai trái”, vì vậy Iran đã nâng mức yêu cầu. Ông cảnh báo nếu Washington tiếp tục theo hướng này, Mỹ sẽ tự làm tình hình trở nên khó khăn hơn, đồng thời khẳng định Mỹ “không có lựa chọn nào khác” ngoài việc chấp nhận các điều kiện của Iran.

Trong một diễn biến khác cùng ngày, một quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran sẵn sàng mở lại eo biển Hormuz trong vòng 7 ngày nếu Mỹ giảm sức ép quân sự và dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran. Quan chức này rằng phái đoàn Iran tại Đại hội đồng Liên hợp quốc được trao đầy đủ thẩm quyền để nối lại hoạt động ngoại giao với Washington. Đề xuất đã được chuyển tới Mỹ thông qua các bên trung gian.

Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington để ngỏ khả năng gặp các quan chức Iran bên lề kỳ họp Đại hội đồng LHQ, song hiện chưa có cuộc gặp nào được lên lịch. Ông Rubio cho rằng một cuộc tiếp xúc chỉ có ý nghĩa nếu có thể tạo ra kết quả tích cực, trong đó mục tiêu của Mỹ là bảo đảm Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã lên đường tới New York dự kỳ họp Đại hội đồng LHQ và dự kiến phát biểu ngày 23/9. Việc hai bên cùng có đại diện cấp cao tại New York đang tạo thêm khả năng cho các nỗ lực ngoại giao, dù Tehran trước đó loại trừ khả năng ông Pezeshkian gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề kỳ họp.

Pháp cũng thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Sau cuộc gặp Tổng thống Trump tại New York, Tổng thống Emmanuel Macron cho biết hai bên đã thảo luận một số giải pháp để cho phép nhiều tàu container và tàu chở dầu qua eo biển này mà không nhất thiết phải đạt được một thỏa thuận toàn diện. Paris đồng thời đề nghị Ấn Độ phối hợp bảo đảm tự do hàng hải tại Hormuz và Bab al-Mandeb.

Hoạt động hàng hải qua Hormuz tiếp tục ở mức rất thấp. Theo dữ liệu sơ bộ của Kpler ngày 22/9, chỉ có 2 tàu hàng hóa đi qua eo biển này trong ngày 21/9, giảm từ 10 tàu một ngày trước đó và thấp hơn rất nhiều so với khoảng 125 tàu thương mại lớn mỗi ngày trước khi xung đột Iran bắt đầu. 2 tàu chở hàng cũng bị tấn công riêng rẽ khi qua khu vực, song chưa xác định được bên chịu trách nhiệm.

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới, từng đảm nhiệm khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu mỗi ngày. Việc khôi phục hoạt động hàng hải qua tuyến đường này vì vậy đang trở thành một trong những vấn đề trọng tâm trong các nỗ lực giảm căng thẳng và hạn chế tác động của xung đột đối với thị trường năng lượng toàn cầu.