Xung đột Trung Đông và nguy cơ 'cú sốc' năng lượng mới

Xung đột Trung Đông gây gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu

Theo Financial Times, xung đột leo thang tại tình hình Trung Đông đang làm gia tăng nguy cơ xuất hiện một “cú sốc" năng lượng mới đối với kinh tế thế giới. Những diễn biến mới tại khu vực này, đặc biệt là tình trạng gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược của thị trường dầu mỏ thế giới, đang khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu đối mặt với sức ép chưa từng có trong nhiều năm.

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất của thị trường năng lượng. Tuyến đường này kết nối các quốc gia xuất khẩu dầu lớn tại Vùng Vịnh với các thị trường tiêu thụ trên toàn cầu, vận chuyển khoảng một phần ba lượng dầu thô giao dịch bằng đường biển. Khi xung đột quân sự khiến hoạt động vận tải tại khu vực bị gián đoạn, dòng chảy năng lượng lập tức suy giảm mạnh.

Các tuyến vận chuyển dầu và khí đốt qua eo biển Hormuz. Ảnh minh họa

Theo các ước tính thị trường, ngay cả khi tính đến những nỗ lực chuyển hướng vận tải của một số nước vùng Vịnh, lượng dầu đi qua eo biển Hormuz vẫn giảm ít nhất 10 triệu thùng mỗi ngày. Con số này tương đương gần 10% nhu cầu dầu toàn cầu và cao hơn đáng kể so với nhiều cú gián đoạn nguồn cung từng xảy ra trong lịch sử thị trường năng lượng.

Tác động không chỉ dừng lại ở dầu thô. Dòng chảy các sản phẩm dầu mỏ và khí dầu mỏ hóa lỏng qua khu vực này cũng giảm khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày. Trong khi đó, nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị “kẹt” trên thị trường tương đương gần 85 triệu tấn mỗi năm, chiếm gần 20% tổng nguồn cung LNG toàn cầu.

Những gián đoạn này nhanh chóng đẩy thị trường dầu mỏ vào trạng thái biến động mạnh. Giá dầu Brent trong một phiên giao dịch đã dao động trong biên độ tới 35 USD/thùng, có thời điểm tăng gần 120 USD/thùng khi thị trường lo ngại eo biển Hormuz có thể bị đóng cửa trong thời gian dài.

Trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng lan rộng, nhiều chính phủ đã bắt đầu triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm ổn định thị trường. Các nền kinh tế thuộc Nhóm G7 đang thảo luận về khả năng tiếp tục xả dầu từ kho dự trữ chiến lược để hạ nhiệt giá năng lượng. Đồng thời, nhiều quốc gia châu Á cũng áp dụng các biện pháp tiết kiệm năng lượng và kiểm soát nguồn cung nhiên liệu trong nước.

Các động thái này cho thấy mức độ lo ngại ngày càng tăng về khả năng thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào một cú sốc nguồn cung. Với mỗi ngày eo biển Hormuz bị gián đoạn, lượng năng lượng bị rút khỏi thị trường lại càng tăng, khiến giá dầu tiếp tục biến động mạnh.

Ngay cả khi các kho dự trữ chiến lược được sử dụng để bù đắp nguồn cung trong ngắn hạn, khả năng thay thế hoàn toàn lượng dầu bị mất vẫn rất hạn chế. Các kho dự trữ chỉ mang tính tạm thời và khó có thể bù đắp cho nguồn cung thực tế nếu tình trạng gián đoạn kéo dài.

An ninh năng lượng trở thành ưu tiên của nhiều quốc gia

Bên cạnh tác động trước mắt đối với giá dầu, xung đột Trung Đông còn đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của an ninh năng lượng toàn cầu. Ngay cả khi căng thẳng quân sự được kiểm soát, nhiều chuyên gia cho rằng thị trường năng lượng khó có thể nhanh chóng quay trở lại trạng thái ổn định như trước.

Việc eo biển Hormuz bị gián đoạn đã cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của thế giới vào tuyến vận tải này. Trong nhiều năm qua, Iran nhiều lần cảnh báo khả năng gây gián đoạn hoạt động vận chuyển tại khu vực, nhưng cuộc khủng hoảng hiện nay đã khiến rủi ro này trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết.

Ngay cả khi dòng chảy dầu được khôi phục, các quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn sẽ phải tính toán lại chiến lược của mình. Những rủi ro địa chính trị tại Trung Đông buộc nhiều chính phủ phải đặt vấn đề an ninh nguồn cung lên vị trí ưu tiên cao hơn trong chính sách năng lượng.

Các nền kinh tế châu Á được xem là nhóm chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất từ các gián đoạn tại eo biển Hormuz. Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc hiện nhận gần 70% lượng dầu thô Trung Đông vận chuyển qua tuyến đường này. Lượng dầu này đáp ứng gần một nửa nhu cầu dầu thô của bốn nền kinh tế lớn tại châu Á.

Sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung năng lượng từ Trung Đông khiến các quốc gia trong khu vực buộc phải tìm cách giảm thiểu rủi ro. Một số nước đã bắt đầu tăng cường dự trữ năng lượng và điều chỉnh chính sách nhằm bảo đảm nguồn cung cho thị trường nội địa.

Trung Quốc trong nhiều năm qua đã triển khai chiến lược đa dạng hóa nguồn nhập khẩu dầu nhằm giảm phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp nào. Mục tiêu của nước này là không để một nguồn cung đơn lẻ chiếm quá 20% tổng lượng dầu nhập khẩu. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng xây dựng các kho dự trữ dầu quy mô lớn để tạo “vùng đệm” trước những cú sốc nguồn cung.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc giảm phụ thuộc vào Trung Đông không hề dễ dàng. Hiện gần một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc vẫn đến từ khu vực này. Khi căng thẳng leo thang, giới chức Bắc Kinh đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu trong nước tạm dừng xuất khẩu xăng, diesel và nhiên liệu máy bay nhằm bảo đảm nguồn cung cho thị trường nội địa.

Một số quốc gia khác trong khu vực cũng triển khai các biện pháp tương tự. Chính phủ Ấn Độ đang yêu cầu các nhà máy lọc dầu quốc doanh ưu tiên cung ứng nhiên liệu cho thị trường trong nước, trong khi một số nền kinh tế Đông Nam Á cũng tăng cường kiểm soát nguồn cung năng lượng.

Diễn biến hiện nay cho thấy an ninh năng lượng đang trở lại vị trí trung tâm trong chương trình nghị sự của nhiều chính phủ. Xu hướng này từng xuất hiện rõ rệt sau cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022 và nay tiếp tục được củng cố bởi những bất ổn mới tại Trung Đông.

Lê An