Xung quanh dự án tu bổ di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt tháp Chăm Dương Long bị chậm tiến độ: Không đánh đổi giá trị di sản để lấy tiến độ thi công

Thời hạn thực hiện hợp đồng chỉ còn 35 ngày với khối lượng thi công thực tế tại dự án tu bổ, tôn tạo tháp Chăm Dương Long mới đạt khoảng 15%. Vậy đâu là nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm trễ trong tu bổ khiến lãnh đạo tỉnh Gia Lai ra “tối hậu thư”?

Khi tiến hành hạ giải, thực tế phát sinh nhiều điểm khác biệt so với thiết kế ban đầu và có liên quan trực tiếp đến các yếu tố gốc của di tích

Phát sinh trong quá trình hạ giải, thẩm định

Lý giải nguyên nhân chậm trễ tiến độ của dự án, bà Đỗ Thị Diệu Hạnh, Giám đốc Sở VHTTDL Gia Lai cho biết: Khi tiến hành hạ giải, thực tế phát sinh nhiều điểm khác biệt so với thiết kế ban đầu và có liên quan trực tiếp đến các yếu tố gốc của di tích, cho nên hiện nay dự án đang dừng thi công. Dù hội đồng thẩm định đã được thành lập, quá trình này buộc phải kéo theo việc điều chỉnh lại các hạng mục cho phù hợp, dẫn đến nhà thầu phải chờ đợi các thủ tục điều chỉnh hoàn tất rồi mới có thể tiếp tục thi công.

 Theo quyết định phê duyệt của UBND tỉnh Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai), dự án tu bổ, tôn tạo di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt Tháp Chăm Dương Long có nguồn vốn hơn 93 tỉ đồng (vốn ngân sách Trung ương và tỉnh); chủ đầu tư là Sở VHTTDL; tiến độ thực hiện dự án năm 2022 - 2025; địa điểm xây dựng xã Tây Bình và xã Bình Hòa, huyện Tây Sơn, Bình Định. Sau sáp nhập tỉnh, dự án được điều chỉnh nội dung tiến độ thực hiện từ 2022 - 2027 và địa điểm xây dựng là xã Bình An, Gia Lai.

“Những phát sinh trong quá trình hạ giải chính là nguyên nhân chính kéo theo sự chậm trễ chung của toàn bộ dự án, chứ không phải do sự chủ quan từ phía chủ đầu tư hay đơn vị thi công”, bà Hạnh nhấn mạnh. Theo bà Hạnh, mặc dù nguồn vốn cho dự án đã được bố trí nhưng do chưa thể nghiệm thu khối lượng hoàn thành để giải ngân, nhà thầu buộc phải chờ hồ sơ điều chỉnh được thẩm tra và phê duyệt hoàn tất trước khi tiếp tục thi công.

Hiện tại, hồ sơ điều chỉnh đã được Sở VHTTDL gửi lên Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL) và đang được thẩm định, phê duyệt. Theo dự kiến, sẽ hoàn thành vào cuối tuần này để làm cơ sở cho nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công các hạng mục tiếp theo. Bên cạnh đó, bà Hạnh cũng cho biết, thực tế các công trình văn hóa hiện nay rất kén đơn vị tư vấn. Nói rõ hơn là các đơn vị tư vấn dân dụng thông thường không muốn nhận vì các công trình kiến trúc nghệ thuật có độ phức tạp cao, đòi hỏi đơn vị tư vấn phải đủ điều kiện, năng lực và có kinh nghiệm thực hiện. Do đó, việc lựa chọn tư vấn hiện tại phụ thuộc hoàn toàn vào các đơn vị có chuyên môn sâu.

Với câu hỏi, dự án chỉ còn đếm ngược để nghiệm thu hoàn thành, nhưng thời gian còn lại quá ít, vậy chủ đầu tư (Sở VHTTDL Gia Lai) sẽ tính phương án như thế nào? Bà Đỗ Thị Diệu Hạnh cho biết, “đến thời điểm đó chưa xong, Sở sẽ có văn bản gửi UBND tỉnh xin được gia hạn. Vì theo quyết định điều chỉnh, tiến độ thực hiện dự án kéo dài đến năm 2027”.

Dự án tu bổ, tôn tạo di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt tháp Chăm Dương Long khởi công ngày 31.12.2025 và thời gian hoàn thành 320 ngày

Tuyệt đối không đánh đổi giá trị di sản

Tháp Chăm Dương Long là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt, có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật và khoa học; là tài sản văn hóa quý giá của quốc gia, không thể thay thế. Vì vậy, phải bảo tồn bằng trách nhiệm cao nhất, có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn di sản và phát triển du lịch văn hóa của tỉnh.

Việc tu bổ, tôn tạo di tích không chỉ là hoạt động đầu tư xây dựng mà trước hết là nhiệm vụ bảo tồn di sản, đòi hỏi yêu cầu đặc biệt nghiêm ngặt về cơ sở khoa học, năng lực chuyên môn, giải pháp kỹ thuật và trách nhiệm quản lý. Tuy nhiên trong đợt kiểm tra thực tế mới đây, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai phát hiện “bức tranh” thi công tại dự án này vô cùng đáng ngại. Cụ thể, dù thời gian thực hiện hợp đồng chỉ còn lại vỏn vẹn 35 ngày, thế nhưng khối lượng thi công thực tế mới chỉ đạt khoảng 15% giá trị hợp đồng.

Trong khi đó, số tiền tạm ứng cho nhà thầu đã hơn 16,8 tỉ đồng. Hàng loạt khâu từ quản lý, điều hành, tổ chức thi công, xử lý hồ sơ thiết kế đến quản lý chất lượng và thu hồi tạm ứng đều bộc lộ nhiều hạn chế, tiềm ẩn rủi ro lớn uy hiếp sự an toàn của di tích. Trước thực trạng trên, UBND tỉnh Gia Lai kiên quyết chỉ đạo, khẳng định bảo vệ giá trị nguyên gốc của di tích là yêu cầu cao nhất. Tuyệt đối không đánh đổi giá trị di sản để lấy tiến độ thi công, khối lượng hoặc giải ngân vốn. Mọi hoạt động can thiệp vào di tích phải có đầy đủ cơ sở khoa học, pháp lý, bảo đảm giữ gìn tối đa yếu tố gốc cấu thành di tích, tính xác thực, tính toàn vẹn và giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật của di sản.

Đặc biệt, thể hiện nguyên tắc “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền) phải được quán triệt triệt để nhằm quy trách nhiệm cụ thể đến từng cá nhân, tổ chức. UBND tỉnh Gia Lai giao Sở VHTTDL (với tư cách là chủ đầu tư) phải khẩn trương thực hiện việc rà soát toàn bộ năng lực nhà thầu, làm rõ nguyên nhân và xử lý triệt để các tập thể, cá nhân để xảy ra tình trạng chậm trễ kéo dài; tuyệt đối không thi công các hạng mục khi chưa đủ cơ sở khoa học hoặc chưa đảm bảo an toàn. Nếu phát hiện nguy cơ tổn hại di tích, phải cho dừng ngay lập tức.

Đáng chú ý, giao Sở VHTTDL chủ động phối hợp với Bộ VHTTDL, Cục Di sản văn hóa và các cơ quan chuyên môn để hoàn thiện thủ tục đối với hồ sơ điều chỉnh, bổ sung thiết kế đã trình; lập tức khắc phục các tồn tại về giàn giáo, mái che, hệ thống chống sét, thoát nước nhằm bảo vệ tuyệt đối các cấu kiện và hiện vật gốc trong mùa mưa bão. Bên cạnh đó, các Sở, ngành liên quan như Sở Xây dựng, Sở Tài chính và UBND xã Bình An cũng được giao nhiệm vụ phối hợp chặt chẽ theo đúng thẩm quyền hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, kiểm soát dòng tiền đầu tư công; đồng thời phối hợp với chủ đầu tư và các cơ quan liên quan bảo vệ di tích, cảnh quan, môi trường, an ninh trật tự và điều kiện phục vụ thi công.

 UBND tỉnh Gia Lai kiên quyết chỉ đạo, khẳng định bảo vệ giá trị nguyên gốc của di tích là yêu cầu cao nhất. Tuyệt đối không đánh đổi giá trị di sản để lấy tiến độ thi công, khối lượng hoặc giải ngân vốn. Mọi hoạt động can thiệp vào di tích phải có đầy đủ cơ sở khoa học, pháp lý, bảo đảm giữ gìn tối đa yếu tố gốc cấu thành di tích, tính xác thực, tính toàn vẹn và giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật của di sản.