Xưởng chế tác trang sức 29.000 năm tuổi, hé lộ cuộc sống người tiền sử

Di chỉ Bùi Lý Cương nằm ở phía Đông núi Tung Sơn, gần khu vực hợp lưu của các dòng sông. Địa hình nơi đây gồm núi, đồi và đồng bằng, tạo điều kiện thuận lợi cho con người thời tiền sử khai thác tài nguyên thiên nhiên.

Được phát hiện năm 1977, địa điểm này trở thành nơi đặt tên cho văn hóa Bùi Lý Cương, một nền văn hóa khảo cổ quan trọng trong thời kỳ đồ đá mới ở Trung Quốc. Di chỉ cũng được ghi nhận trong danh sách những phát hiện khảo cổ tiêu biểu của thế kỷ XX và 100 phát hiện khảo cổ lớn trong lịch sử khảo cổ học Trung Quốc.

Từ năm 2018 đến 2025, Viện Khảo cổ học thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc phối hợp với Viện Nghiên cứu văn vật khảo cổ Trịnh Châu tiến hành khai quật, nghiên cứu khu vực này.

Kết quả cho thấy các lớp trầm tích có nơi dày hơn 8 m, chứa đựng dấu tích hoạt động của con người qua nhiều giai đoạn lịch sử. Đặc biệt, nhiều hiện vật được bảo tồn ngay tại vị trí chôn vùi ban đầu, giúp các nhà khoa học tái hiện tương đối chính xác quá trình sinh hoạt và chế tác công cụ của cư dân cổ đại.

Những phát hiện tại khu di chỉ Bùi Lý Cương, Trung Quốc, hé lộ kỹ thuật chế tác công cụ, trang sức và đời sống tinh thần của người tiền sử. Ảnh: @Viện Nghiên cứu Khảo cổ và Di vật thành phố Trịnh Châu (Trung Quốc) / Hãng thông tấn quốc gia Tân Hoa Xã (Xinhua) / China Daily.

Dựa trên kết quả xác định niên đại và đặc điểm hiện vật, các nhà khảo cổ chia dấu tích thời kỳ đồ đá cũ muộn tại Bùi Lý Cương thành ba giai đoạn.

Giai đoạn sớm nhất kéo dài từ khoảng 36.000 đến 29.000 năm trước.

Trong thời kỳ này, con người chủ yếu sử dụng đá thạch anh để chế tạo công cụ. Kỹ thuật gia công còn tương đối đơn giản, phần lớn là đập tách những mảnh đá nhỏ từ lõi đá. Các công cụ phổ biến nhất là dụng cụ nạo, có thể được sử dụng để xử lý da động vật, thịt hoặc nguyên liệu thực vật.

Đáng chú ý, những lõi đá thường không được chuẩn bị kỹ trước khi chế tác. Điều này cho thấy phương pháp sản xuất công cụ vẫn mang đặc trưng của thời kỳ đồ đá cũ muộn. Tuy nhiên, sự hiện diện của nhiều hiện vật tại cùng địa điểm chứng minh khu vực này từng là nơi diễn ra các hoạt động sinh tồn của người tiền sử.

Giai đoạn thứ hai, từ khoảng 29.000 đến 22.000 năm trước, đánh dấu bước tiến đáng kể trong kỹ thuật chế tác công cụ và đời sống tinh thần. Các nhà khảo cổ phát hiện sự xuất hiện của công nghệ chế tác công cụ đá cực nhỏ, với những lõi đá dạng trụ và dạng nón. Thay vì đập đá một cách đơn giản, cư dân thời kỳ này đã biết chuẩn bị lõi đá để tách ra những mảnh đá dài, mỏng và tương đối đồng đều.

Họ cũng sử dụng kết hợp thạch anh và đá lửa, cho thấy khả năng lựa chọn nguyên liệu phù hợp với từng mục đích chế tác. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu phát hiện những khu vực chuyên sản xuất công cụ đá và gia công hạt trang sức từ vỏ trứng đà điểu. Một số mảnh vỏ trứng có dấu vết nhuộm màu, phản ánh khả năng con người đã quan tâm đến hình thức trang trí cá nhân.

Gần các bếp lửa, các nhà khảo cổ còn tìm thấy mảnh vỏ trứng bị cháy đen và xương động vật hóa than. Những bằng chứng này cho thấy hoạt động chế tác, sử dụng lửa và xử lý thực phẩm có thể đã diễn ra trong cùng không gian sinh hoạt.

Sự xuất hiện của trang sức mang ý nghĩa đặc biệt, bởi những vật dụng này không trực tiếp phục vụ nhu cầu săn bắt hay kiếm ăn. Chúng có thể phản ánh nhận thức thẩm mỹ, hành vi biểu tượng và những hình thức thể hiện bản thân trong cộng đồng người tiền sử.

Một phát hiện đáng chú ý khác là sự xuất hiện của bàn nghiền đá thô sơ trong giai đoạn 29.000–22.000 năm trước. Theo các nhà nghiên cứu, loại công cụ này có thể liên quan đến sự phát triển của những bàn nghiền và chày nghiền phổ biến trong văn hóa Bùi Lý Cương về sau.

Sự hiện diện của công cụ nghiền gợi mở khả năng cư dân cổ đại đã biết xử lý một số nguyên liệu tự nhiên bằng phương pháp nghiền hoặc giã. Tuy nhiên, muốn xác định chính xác loại thực phẩm được chế biến, giới khoa học cần thêm bằng chứng từ dấu vết sử dụng và phân tích cặn bám trên công cụ.

Những phát hiện tại Bùi Lý Cương không chỉ cung cấp thông tin về kỹ thuật chế tác công cụ mà còn mở ra góc nhìn mới về đời sống tinh thần của con người thời tiền sử. Việc sản xuất hạt trang sức từ vỏ trứng đà điểu cho thấy con người đã dành thời gian và công sức tạo ra những vật dụng không đơn thuần phục vụ nhu cầu sinh tồn.

Trong khi đó, các khu vực chế tác công cụ, bếp lửa và bàn nghiền phản ánh sự đa dạng của hoạt động thường ngày. Các nhà khảo cổ kỳ vọng những nghiên cứu tiếp theo sẽ giúp làm rõ hơn mối liên hệ giữa sự phát triển công nghệ, tổ chức cộng đồng và quá trình hình thành những nền văn hóa tiền sử tại Trung Quốc.