Y Hoan Nia - người giữ nhịp cồng chiêng từ 2 dòng văn hóa

Anh Y Hoan Nia (ngoài cùng, bên trái) cùng đội nghệ nhân cồng chiêng thôn Phú Lợi thường xuyên tham gia các lễ hội, hội thi văn hóa

Lớn lên trong 2 không gian văn hóa

Sinh năm 1976, anh Y Hoan Nia may mắn được lớn lên trong một gia đình có mẹ là người Ê đê, cha là người M’nông. Từ thuở nhỏ, anh đã theo mẹ dự các lễ hội của người Ê đê, rồi lại theo cha hòa mình vào những dịp lễ hội truyền thống của người M’nông. 2 không gian văn hóa song hành ấy đã nuôi dưỡng trong anh tình yêu đặc biệt với cồng chiêng và những giá trị bản địa.

Với người Ê đê, cồng chiêng gắn liền với đời sống cộng đồng, hiện diện trong các nghi lễ như: mừng lúa mới, cưới hỏi, cúng bến nước. Âm chiêng Ê đê thường ngân vang, nhịp điệu rõ ràng, mang sắc thái rộn ràng, thể hiện tinh thần cộng đồng mạnh mẽ. Trong khi đó, cồng chiêng của người M’nông lại có chiều sâu trầm lắng, mang âm hưởng thiêng liêng, gắn với tín ngưỡng đa thần và các nghi lễ vòng đời. Chính sự khác biệt ấy đã tạo nên 2 “ngôn ngữ” âm thanh riêng biệt, nhưng cùng hướng đến sự gắn kết cộng đồng và tôn vinh giá trị tinh thần.

Không chỉ cồng chiêng, Y Hoan còn am hiểu nhiều loại nhạc cụ truyền thống như kèn bầu, loại nhạc cụ phổ biến trong cả 2 dân tộc, thường được sử dụng trong các dịp lễ hội, giao lưu. Nhờ niềm đam mê và sự trải nghiệm từ nhỏ, anh có thể phân biệt rõ đặc trưng của từng loại chiêng, từng cách diễn tấu, cũng như những khác biệt trong ẩm thực, tập quán sinh hoạt.

Ẩm thực Ê đê thường mang hương vị đậm đà, sử dụng nhiều gia vị, các món nướng và canh thụt; trong khi đó, ẩm thực M’nông lại thiên về sự mộc mạc, giản dị với các món ăn từ rừng như: rau, cá suối, thịt nướng ống tre. Dù khác nhau về cách chế biến, cả hai đều phản ánh sự gắn bó mật thiết với thiên nhiên và đời sống cộng đồng. Chính sự giao thoa ấy khiến anh luôn tự hào. Anh không chỉ hiểu mà còn cảm nhận sâu sắc cái hay, cái đẹp của mỗi nền văn hóa, để rồi từ đó, biết trân trọng và gìn giữ.

Người “giữ lửa” giữa dòng chảy

Không chỉ dừng lại ở việc hiểu biết, anh Y Hoan Nia còn là một nghệ nhân tích cực trong các phong trào văn hóa tại địa phương. Anh từng đảm nhiệm vai trò Trưởng thôn Phú Lợi suốt 2 nhiệm kỳ, luôn đi đầu trong việc vận động người dân giữ gìn bản sắc văn hóa.

Hiện nay, xã Quảng Phú có khoảng 200 người thuộc 2 cộng đồng Ê đê và M’nông biết đánh cồng chiêng. Trong những buổi sinh hoạt cộng đồng hay dịp lễ hội, tiếng chiêng do anh Y Hoan Nia diễn tấu luôn mang một màu sắc đặc biệt, vừa có sự rộn ràng của Ê đê, vừa có chiều sâu của M’nông. Đó là thứ âm hưởng giao thoa, kết tinh từ chính hành trình sống và trải nghiệm của anh.

Không ít lần, anh được mời tham gia hỗ trợ, hướng dẫn đánh chiêng cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Với anh, việc truyền dạy không chỉ là kỹ năng, mà còn là cách để thế hệ sau hiểu và yêu văn hóa dân tộc mình. “Biết đánh chiêng thôi chưa đủ, phải hiểu chiêng nói gì, vì sao lại đánh như vậy”, anh thường chia sẻ với lớp trẻ.

Ông Nguyễn Chí Thanh - chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Quảng Phú cho biết: “Anh Y Hoan Nia là một trong những cá nhân tiêu biểu trong việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tại địa phương. Không chỉ am hiểu sâu sắc cồng chiêng của cả 2 dân tộc Ê đê và M’nông, anh còn tích cực truyền dạy, góp phần lan tỏa tình yêu văn hóa đến cộng đồng”.

Trong bối cảnh đời sống hiện đại ngày càng thay đổi, những giá trị truyền thống đôi khi đứng trước nguy cơ mai một, thì những người như anh Y Hoan Nia trở nên đặc biệt quý giá. Giữa đại ngàn, nơi những âm thanh cồng chiêng vẫn còn vang vọng, anh Y Hoan Nia như một nhịp nối lặng thầm nhưng bền bỉ, giữ cho bản sắc không bị phai mờ và để những giá trị đẹp đẽ ấy tiếp tục được ngân xa.