Y tế cơ sở trước thách thức già hóa dân số: Cần một hệ thống chăm sóc sức khỏe liên tục

Toàn cảnh hội nghị khoa học tại Bệnh viện đa khoa Ba Vì (Hà Nội), sáng 31/10/2026

Thay đổi cách tiếp cận trước làn sóng già hóa dân số

Già hóa dân số đang làm gia tăng nhu cầu chăm sóc sức khỏe dài hạn, đặc biệt đối với người mắc các bệnh không lây nhiễm và người cao tuổi có nhiều bệnh lý đi kèm. Thực tế này đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động của y tế cơ sở, từ cách tiếp cận thiên về khám, chữa bệnh sang quản lý sức khỏe toàn diện, liên tục và chủ động ngay tại cộng đồng.

Không phải cứ được kê đơn và cấp thuốc đầy đủ là người bệnh mạn tính đã được kiểm soát tốt. Với những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hiệu quả điều trị còn phụ thuộc rất lớn vào việc tự theo dõi sức khỏe, tuân thủ hướng dẫn và duy trì liên hệ với nhân viên y tế trong suốt quá trình sống chung với bệnh.

Thực tế này được phản ánh qua nghiên cứu trên 235 người bệnh đái tháo đường típ 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa Ba Vì năm 2026. Kết quả cho thấy chỉ 20,9% người bệnh tuân thủ đầy đủ cả ba nội dung gồm dùng thuốc, tự theo dõi đường huyết tại nhà và tái khám định kỳ. Trong khi tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc đạt 73,2%, tỷ lệ tự theo dõi đường huyết chỉ đạt 23%.

Đáng chú ý, 56,6% số người tham gia nghiên cứu từ 60 tuổi trở lên và 60,4% đã mắc bệnh từ 5 năm trở lên. Không ít người đồng thời mắc các bệnh lý khác như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, khiến việc điều trị và theo dõi sức khỏe trở nên phức tạp hơn.

Theo bác sĩ chuyên khoa II Đinh Thị Mai Yến, Phụ trách Khoa Tim mạch-Lão học (Bệnh viện đa khoa Ba Vì), những rào cản trong quá trình tuân thủ điều trị không chỉ xuất phát từ nhận thức của người bệnh mà còn liên quan đến điều kiện thực tế và thói quen sinh hoạt. Trong nhóm không thực hiện đúng việc tự theo dõi đường huyết, có 54,7% cho biết không có máy đo hoặc que thử; 35,9% cho rằng đường huyết đã ổn định nên không cần theo dõi thường xuyên. Đối với những người không tái khám đúng hẹn, 68% cho biết bận việc gia đình hoặc cá nhân.

Bác sĩ chuyên khoa II Đinh Thị Mai Yến, Phụ trách Khoa Tim mạch-Lão học, Bệnh viện đa khoa Ba Vì chia sẻ tại hội nghị

Những con số trên cho thấy khoảng cách giữa chỉ định điều trị và thực hành chăm sóc sức khỏe hằng ngày vẫn còn đáng kể. Khi người bệnh trở về nhà, việc kiểm soát bệnh không thể chỉ trông chờ vào những lần đến bệnh viện. Họ cần được hướng dẫn, nhắc nhở, hỗ trợ tự chăm sóc và theo dõi thường xuyên, trong đó gia đình và hệ thống y tế tại địa phương giữ vai trò quan trọng.

Nhu cầu chăm sóc sức khoẻ ngày càng đa dạng

Câu chuyện từ những người bệnh đái tháo đường tại Ba Vì cũng phản ánh một thách thức lớn hơn đối với toàn ngành y tế: sự thay đổi nhanh chóng về cơ cấu dân số và mô hình bệnh tật.

Việt Nam bắt đầu bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh trên thế giới. Tuổi thọ tăng lên là thành quả đáng ghi nhận, nhưng đồng thời cũng kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng, phức tạp và kéo dài.

Theo số liệu năm 2023 được Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Phan Hướng Dương, Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương chia sẻ, các bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 79% tổng số trường hợp tử vong tại Việt Nam. Trong đó, các bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và đái tháo đường đang tạo ra gánh nặng đáng kể đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Chủ tọa hội nghị khoa học

Điều này cho thấy mô hình cung ứng dịch vụ y tế cần có sự chuyển dịch phù hợp. Nếu trước đây hoạt động khám, chữa bệnh chủ yếu tập trung xử lý các tình trạng cấp tính, thì hiện nay yêu cầu đặt ra là phải phát hiện sớm nguy cơ, kiểm soát bệnh từ giai đoạn đầu và duy trì quản lý sức khỏe trong thời gian dài.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Phan Hướng Dương nhấn mạnh, đối với người cao tuổi, việc chăm sóc sức khỏe càng phức tạp khi nhiều bệnh lý có thể cùng tồn tại, tác động qua lại và ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng điều trị. Do đó, bên cạnh điều trị từng bệnh cụ thể, cần chú trọng kiểm soát các yếu tố nguy cơ và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp với từng người bệnh.

Cùng quan điểm này, Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Kính, Phó Chủ tịch Thường trực Tổng hội Y học Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cho rằng, tuổi thọ ngày càng tăng đồng nghĩa với việc bác sĩ sẽ gặp nhiều hơn những trường hợp người bệnh đồng thời mắc các bệnh lý tim mạch, nội tiết và chuyển hóa.

Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận điều trị từng bệnh riêng lẻ cần được thay thế bằng đánh giá tổng thể, phối hợp đa chuyên khoa và cá thể hóa điều trị. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ thầy thuốc ở các cơ sở y tế địa phương, nơi trực tiếp tiếp nhận và theo dõi sức khỏe thường xuyên cho người dân.

Muốn làm được điều này, y tế cơ sở không thể chỉ dừng lại ở nhiệm vụ tiếp nhận, khám và điều trị những bệnh lý thông thường. Các cơ sở cần từng bước nâng cao năng lực chuyên môn, phát triển hoạt động dự phòng, quản lý bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và theo dõi sức khỏe liên tục. Cùng với đó là tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và kết nối chuyên môn với các bệnh viện tuyến trên.

Kết nối chuyên môn để nâng cao chất lượng điều trị tại địa phương

Một trong những hướng đi đang được triển khai tại Bệnh viện đa khoa Ba Vì là tăng cường hợp tác với các bệnh viện tuyến Trung ương, qua đó đưa kiến thức chuyên môn và những tiến bộ trong điều trị đến gần hơn với người bệnh.

Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Bá Hiền, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Ba Vì cho biết, trong quá trình xây dựng và phát triển, bệnh viện luôn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của ngành y tế và các bệnh viện tuyến trên. Trên cơ sở đó, đơn vị từng bước đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồng thời chú trọng phát triển nguồn nhân lực.

Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Bá Hiền, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Ba Vì (Hà Nội) phát biểu tại hội nghị

Nhiều cán bộ y tế được tạo điều kiện tham gia đào tạo sau đại học, cập nhật kiến thức chuyên môn, tiếp cận kỹ thuật mới và nghiên cứu khoa học. Theo ông Phạm Bá Hiền, sự đồng hành của các giáo sư, chuyên gia đầu ngành, bệnh viện và cơ sở đào tạo không chỉ góp phần nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ y, bác sĩ mà còn tạo điều kiện để các tiến bộ y học được ứng dụng vào thực tiễn khám, chữa bệnh tại địa phương.

Trong lĩnh vực quản lý bệnh mạn tính, sự phối hợp giữa Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện đa khoa Ba Vì trong quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một ví dụ cụ thể.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thu Phương, Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, COPD là bệnh lý cần được theo dõi và điều trị lâu dài. Trong đó, phát hiện sớm và xử trí kịp thời các đợt cấp có ý nghĩa quan trọng đối với việc hạn chế diễn biến nặng và giảm nguy cơ nhập viện. Tuy nhiên, trên 50% các đợt cấp không được người bệnh nhận diện và báo cáo kịp thời. Một số người tự xử trí tại nhà, chậm đến cơ sở y tế, khiến bệnh có nguy cơ tiến triển nặng hơn.

Vì vậy, quản lý COPD không chỉ dừng ở việc kê đơn thuốc mà cần kết hợp hướng dẫn người bệnh nhận biết các dấu hiệu bất thường, thực hiện phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe và chủ động liên hệ với bác sĩ khi xuất hiện nguy cơ đợt cấp.

Theo Phó Giáo sư Phan Thu Phương, trong nhiều năm qua, Bệnh viện Bạch Mai đã phối hợp với Bệnh viện đa khoa Ba Vì trong cập nhật kiến thức, hướng dẫn điều trị và triển khai các biện pháp quản lý COPD. Mặc dù còn những khó khăn, đội ngũ y, bác sĩ tại Ba Vì đã nỗ lực duy trì hoạt động quản lý người bệnh, quan tâm cả điều trị bằng thuốc và các biện pháp không dùng thuốc.

Để hoạt động phối hợp ngày càng đi vào chiều sâu, chuyên gia đề xuất tiếp tục phát triển kết nối giữa chương trình phòng, chống COPD của Bệnh viện Bạch Mai với Bệnh viện đa khoa Ba Vì, đồng thời nghiên cứu ứng dụng công nghệ số trong theo dõi người bệnh từ xa.

Bệnh viện Bạch Mai sẵn sàng chia sẻ bộ câu hỏi hỗ trợ nhận diện sớm dấu hiệu đợt cấp để Bệnh viện đa khoa Ba Vì nghiên cứu triển khai khi có sự thống nhất của Ban Giám đốc. Thông qua công cụ này, người bệnh có thể nhận biết những thay đổi bất thường về sức khỏe, kết nối với bác sĩ để được tư vấn và can thiệp đúng thời điểm, góp phần hạn chế nguy cơ nhập viện và giảm gánh nặng điều trị.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số trong y tế: công nghệ không chỉ phục vụ công tác quản lý hay lưu trữ dữ liệu mà cần trực tiếp hỗ trợ người bệnh tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe thuận tiện, kịp thời và liên tục hơn.

Phát triển y tế cơ sở từ nền tảng khoa học và đổi mới chuyên môn

Những yêu cầu đặt ra đối với y tế cơ sở cũng là nội dung xuyên suốt được thảo luận tại Hội nghị khoa học hướng tới kỷ niệm 60 năm thành lập Bệnh viện đa khoa Ba Vì (19/11/1966-19/11/2026), tổ chức sáng 31/10 với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, bác sĩ đến từ các bệnh viện tuyến Trung ương, cơ sở đào tạo và bệnh viện trên địa bàn Hà Nội.

Không chỉ tập trung trao đổi về những tiến bộ trong điều trị, hội nghị còn tạo diễn đàn để các nhà khoa học và đội ngũ thầy thuốc nhìn nhận những vấn đề thực tiễn trong hoạt động khám, chữa bệnh tại địa phương.

Bệnh viện đa khoa Ba Vì giới thiệu nhiều nghiên cứu gắn với thực tiễn chuyên môn, trong đó có đánh giá tình trạng tuân thủ điều trị ở người bệnh đái tháo đường típ 2, kết quả phẫu thuật Phaco và ứng dụng công nghệ thông tin trong hội chẩn, đọc phim chẩn đoán hình ảnh từ xa với Bệnh viện đa khoa Xanh Pôn.

Phát biểu tại hội nghị, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương ghi nhận những nỗ lực của các thế hệ cán bộ, y, bác sĩ Bệnh viện đa khoa Ba Vì trong suốt 60 năm xây dựng và phát triển. Từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn, bệnh viện đã từng bước nâng cao năng lực chuyên môn, đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng tăng của người dân.

Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương mong muốn bệnh viện tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân

Đánh giá cao việc đơn vị tổ chức hội nghị khoa học với sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, ông Vũ Cao Cương mong muốn bệnh viện tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tăng cường kết nối và hợp tác với các bệnh viện, chuyên gia đầu ngành nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Tại phiên toàn thể, các chuyên gia tập trung phân tích sự thay đổi mô hình bệnh tật trong bối cảnh già hóa dân số, sự gia tăng các bệnh không lây nhiễm và yêu cầu chuyển từ tập trung điều trị sang chủ động phòng bệnh, quản lý sức khỏe lâu dài. Vai trò của chuyển đổi số, cá thể hóa điều trị và lấy người bệnh làm trung tâm cũng được nhấn mạnh.

Hai phiên chuyên đề nội khoa và ngoại khoa tiếp tục cập nhật những phương pháp điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tăng huyết áp, đái tháo đường, cùng các kỹ thuật mới trong nội soi, phẫu thuật và can thiệp.

Từ những nghiên cứu thực tiễn tại bệnh viện đến kinh nghiệm phối hợp chuyên môn giữa các tusyến, có thể thấy nâng cao năng lực y tế cơ sở không chỉ là đầu tư thêm trang thiết bị hay triển khai thêm kỹ thuật mới. Quan trọng hơn là xây dựng được msột phương thức chăm sóc sức khỏe có tính liên tục, trong đó người bệnh được phát hiện nguy cơ sớm, quản lý bệnh lâu dài, hướng dẫn tự chăm sóc và tiếp cận hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết.

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, đây chính là yêu cầu đặt ra đối với hệ thống y tế: không chỉ điều trị hiệu quả khi người dân mắc bệnh, mà còn đồng hành cùng họ trong suốt quá trình bảo vệ và duy trì sức khỏe, ngay từ nơi sinh sống.