Y tế thế kỷ 21 đối mặt 3 thách thức: ICU xanh, ung thư phổi và Zona

Chia sẻ tại Hội nghị khoa học thường niên Bệnh viện Chợ Rẫy năm 2026 vào sáng 16.4, PGS-TS-BS Phạm Thị Ngọc Thảo – nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy – cho biết, trong bối cảnh y học hiện đại không ngừng tiến bộ, hệ thống y tế toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển mình sâu sắc. Khi đó, mục tiêu điều trị không còn dừng lại ở việc cứu sống bệnh nhân mà còn hướng đến tính bền vững, dự phòng sớm và quản lý nguy cơ đa bệnh lý.

Ba trụ cột nổi bật đang định hình diện mạo y tế thế kỷ 21 gồm: xu hướng “ICU xanh” trong hồi sức tích cực, những thách thức trong sàng lọc ung thư phổi và mối liên hệ ngày càng rõ rệt giữa bệnh Zona với bệnh lý tim mạch.

“ICU xanh” – khi hồi sức tích cực không còn là gánh nặng môi trường

Ngành y tế từ lâu được xem là lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn và phát thải đáng kể, đặc biệt tại các đơn vị hồi sức tích cực (ICU) – nơi máy móc hoạt động liên tục 24/7. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, khái niệm “ICU xanh” đã nổi lên như một chiến lược tất yếu.

Chuyên gia cảnh báo 3 vấn đề y tế lớn: ICU xanh, sàng lọc ung thư phổi và Zona làm gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch - Ảnh: minh họa

Theo PGS-TS-BS Phạm Thị Ngọc Thảo, phát triển ICU xanh không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu cấp bách của y học hiện đại. Bà nhấn mạnh hệ thống hồi sức cần được tổ chức lại theo hướng tối ưu hóa nguồn lực, giảm phát thải nhưng vẫn đảm bảo chất lượng điều trị.

Thực tế tại nhiều quốc gia phát triển cho thấy, mô hình ICU xanh có thể triển khai hiệu quả thông qua việc kiểm soát chặt chẽ chất thải y tế, sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng và xây dựng các nhóm chuyên trách theo dõi lượng phát thải carbon. Quan trọng hơn, đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là sự thay đổi tư duy trong quản trị bệnh viện.

Bà Thảo cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp cận mô hình này nếu có lộ trình phù hợp. “ICU xanh không làm giảm chất lượng điều trị, ngược lại còn giúp tối ưu quy trình, giảm lãng phí và nâng cao hiệu quả chăm sóc bệnh nhân”, bà nói.

Sàng lọc ung thư phổi: Lợi ích lớn nhưng không ít rào cản

Ung thư phổi vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các bệnh ung thư trên toàn cầu. Điểm nghẽn lớn nhất là phần lớn bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị.

Sự xuất hiện của phương pháp chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) đã mở ra hy vọng mới khi có thể phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm. Nhiều nghiên cứu lớn chứng minh phương pháp này giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong ở nhóm nguy cơ cao.

Tuy nhiên, việc triển khai sàng lọc đại trà lại đặt ra hàng loạt thách thức. Các chuyên gia cảnh báo LDCT có thể dẫn đến tình trạng dương tính giả, gây lo lắng không cần thiết cho người bệnh. Ngoài ra, nguy cơ chẩn đoán quá mức – phát hiện các tổn thương không nguy hiểm nhưng vẫn bị can thiệp – cũng là vấn đề đáng lưu ý.

Bên cạnh yếu tố chuyên môn, rào cản hệ thống cũng không nhỏ. Tỷ lệ người dân chủ động tham gia sàng lọc còn thấp, trong khi sự chênh lệch về khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giữa các khu vực vẫn tồn tại.

Theo PGS-TS-BS Phạm Thị Ngọc Thảo, để chương trình sàng lọc ung thư phổi thực sự hiệu quả, cần một cách tiếp cận toàn diện. Bà cho rằng việc kết hợp công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo trong phân tích hình ảnh, cùng với xây dựng các mô hình đánh giá nguy cơ cá nhân hóa sẽ là hướng đi quan trọng.

Đồng thời, hệ thống y tế cần chuẩn hóa quy trình, tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng để người dân hiểu đúng về lợi ích cũng như giới hạn của sàng lọc.

Zona thần kinh và “cú đánh kép” lên bệnh tim mạch

Một trong những phát hiện đáng chú ý của y học hiện đại là mối liên hệ chặt chẽ giữa bệnh Zona thần kinh và các bệnh lý tim mạch. Đây được xem là mối nguy thầm lặng nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được nhận diện sớm.

Zona không chỉ gây tổn thương da và đau kéo dài mà còn có thể làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Các nghiên cứu cho thấy bệnh nhân mắc Zona có nguy cơ nhồi máu cơ tim và suy tim cao hơn đáng kể, đặc biệt ở những người đã có bệnh nền tim mạch.

Mối quan hệ này mang tính hai chiều: người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ bị Zona cao hơn, trong khi chính Zona lại làm trầm trọng thêm tình trạng tim mạch. Điều này tạo ra một vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm.

PGS-TS-BS Phạm Thị Ngọc Thảo cảnh báo việc quản lý bệnh nhân mạn tính hiện nay không thể tách rời từng bệnh riêng lẻ. Theo bà, cần nhìn nhận sức khỏe như một hệ sinh thái, nơi các bệnh lý có thể tương tác và làm nặng lẫn nhau.

Trong bối cảnh đó, vắc xin phòng Zona được xem là một giải pháp dự phòng quan trọng. Việc tiêm chủng không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần hạn chế các biến chứng tim mạch nguy hiểm.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý người dân cần được tư vấn đầy đủ trước khi tiêm, đặc biệt với những người có bệnh nền hoặc tiền sử dị ứng.

Xu hướng chung của y học hiện đại

Ba câu chuyện tưởng chừng riêng biệt – ICU xanh, sàng lọc ung thư phổi và mối liên hệ giữa Zona với tim mạch – thực chất phản ánh một xu hướng chung của y học hiện đại: chuyển từ tư duy điều trị sang dự phòng và phát triển bền vững.

Theo PGS-TS-BS Phạm Thị Ngọc Thảo, thách thức lớn nhất của hệ thống y tế hiện nay không chỉ là chữa bệnh mà còn là quản lý rủi ro và tối ưu nguồn lực. Bà nhấn mạnh y tế tương lai cần hội tụ ba yếu tố: công nghệ, nhân văn và bền vững.

Điều này đòi hỏi sự thay đổi từ cấp quản lý đến thực hành lâm sàng, từ nhận thức của nhân viên y tế đến hành vi của người dân. Khi đó, các giải pháp như ICU xanh hay sàng lọc sớm mới thực sự phát huy hiệu quả.

Y tế thế kỷ 21 đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc toàn diện, nơi các yếu tố môi trường, công nghệ và dịch tễ học đan xen chặt chẽ. Từ việc giảm phát thải trong phòng hồi sức, tối ưu hóa sàng lọc ung thư đến nhận diện các nguy cơ bệnh lý chồng chéo, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: bảo vệ sức khỏe con người một cách toàn diện và bền vững.