Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc: Hành trình 5 năm đưa Di sản thế giới thứ 9 của Việt Nam đến UNESCO

Sáng 16/5, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo xây dựng hồ sơ Di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc tổ chức hội nghị tổng kết công tác xây dựng hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Tham dự hội nghị có đồng chí Nguyễn Minh Vũ, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao; đồng chí Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trưởng Ban Chỉ đạo xây dựng hồ sơ Yên Tử; đại diện Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, lãnh đạo các địa phương cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước.

Về phía tỉnh Quảng Ninh có đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh; đồng chí Nguyễn Hồng Dương, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy; đồng chí Nghiêm Xuân Cường, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; đồng chí Nguyễn Thị Hạnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cùng đại diện các sở, ngành, địa phương liên quan.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, từ ngày 5/6/2020, tỉnh Quảng Ninh đã chủ trì phối hợp với Bắc Giang và Hải Dương, nay là Bắc Ninh và Hải Phòng, triển khai xây dựng hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Đây là hồ sơ di sản liên tỉnh đầu tiên của Việt Nam có quy mô lớn, trải dài trên 3 tỉnh, 7 huyện với 214 điểm di tích thuộc 6 khu di tích quốc gia đặc biệt.

Sau 5 năm triển khai, dù gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của dịch COVID-19 và đặc thù di sản phân bố rộng, nhiều dấu tích chỉ còn dưới dạng khảo cổ, hồ sơ vẫn được hoàn thiện công phu nhờ sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương cùng hàng trăm chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước.

Nhiều đề tài nghiên cứu, hội thảo quốc tế, khảo sát thực địa, khai quật khảo cổ cùng các nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, địa chất và đa dạng sinh học đã được triển khai nhằm làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể di sản.

Hồ sơ chính thức được hoàn thiện và nộp UNESCO ngày 26/1/2024 với hơn 5.000 trang tài liệu, kèm hệ thống bản đồ, ảnh tư liệu, video và kế hoạch quản lý di sản.

Sau quá trình thẩm định của ICOMOS cùng nhiều hoạt động vận động ngoại giao và học thuật ở tầm quốc tế, ngày 12/7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản thế giới tổ chức ở Paris, UNESCO đã chính thức ghi danh Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới.

Đáng chú ý, hồ sơ Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là một trong số ít hồ sơ nhận được sự đồng thuận của toàn bộ 21 quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới, với đánh giá cao về giá trị đặc biệt của di sản.

Di sản được UNESCO thông qua với 12 điểm, cụm di tích cùng 2 tiêu chí đề cử số 3 và số 6. Đây là Di sản thế giới thứ 9 của Việt Nam, đồng thời là Di sản thế giới liên tỉnh thứ 2 sau Vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà thuộc Quảng Ninh và Hải Phòng.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ nhấn mạnh, Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trở thành di sản thế giới thứ 9 của Việt Nam, đồng thời là di sản mới đầu tiên của nước ta sau hơn 10 năm kể từ khi Quần thể Danh thắng Tràng An được UNESCO ghi danh năm 2014.

Theo Thứ trưởng, di sản không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn thể hiện chiều sâu tâm linh, sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên cùng những giá trị hòa bình, hòa hợp, hòa giải của Phật giáo Trúc Lâm.

Thứ trưởng Thường trực Nguyễn Minh Vũ cho biết, hồ sơ Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là một trong những hồ sơ khó nhất Việt Nam từng thực hiện do quy mô liên tỉnh rộng lớn, quá trình xây dựng kéo dài và từng bị ICOMOS khuyến nghị trả lại để bổ sung các nội dung cốt lõi.

Tuy nhiên, nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương, bộ ngành cùng chiến lược vận động ngoại giao bài bản, hồ sơ đã nhận được sự đồng thuận hiếm có của toàn bộ các quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới.

Nhấn mạnh thành công của hồ sơ là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu, khoa học và đầy trách nhiệm, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường khẳng định, việc UNESCO ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là thành quả của hành trình bền bỉ suốt 5 năm.

Theo ông, hồ sơ hơn 5.000 trang tài liệu cùng hàng loạt nghiên cứu khảo cổ, hội thảo khoa học và khảo sát thực địa đã góp phần làm nổi bật giá trị toàn cầu của Phật giáo Trúc Lâm cũng như tư tưởng hòa bình, hòa hợp, hòa giải của di sản.

Đề cập định hướng phát huy giá trị di sản trong giai đoạn tới, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh cho biết, ba địa phương Quảng Ninh, Hải Phòng và Bắc Ninh sẽ tập trung xây dựng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc thành trung tâm văn hóa - tâm linh mang tầm quốc gia và quốc tế.

Ông cũng nhấn mạnh, mục tiêu phát triển hệ sinh thái văn hóa, du lịch và kinh tế di sản trên nền tảng bảo tồn bền vững các giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần của Phật giáo Trúc Lâm.

Trong khuôn khổ hội nghị tổng kết công tác xây dựng hồ sơ khoa học Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thị Hạnh nhấn mạnh, đây là hành trình “chưa từng có tiền lệ” khi hồ sơ di sản trải rộng trên 3 tỉnh, 7 huyện với 214 điểm di tích thuộc 6 khu di tích quốc gia đặc biệt.

Theo bà, công trình khoa học đồ sộ này đã huy động hàng trăm chuyên gia trong và ngoài nước tham gia nghiên cứu, khảo cổ, lập bản đồ và hoàn thiện hơn 5.000 trang tư liệu trình UNESCO.

Đề cập quá trình vận động quốc tế, bà Nguyễn Thị Hạnh cho biết, Việt Nam đã triển khai hàng loạt hoạt động ngoại giao, học thuật và đối thoại chuyên môn với UNESCO, ICOMOS cùng 21 quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới. Bà khẳng định, hồ sơ Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là một trong số ít hồ sơ nhận được sự đồng thuận tuyệt đối của toàn bộ các quốc gia thành viên tại kỳ họp UNESCO năm 2025.

Nhân dịp này, Thủ tướng Chính phủ đã tặng Bằng khen cho 1 tập thể và 3 cá nhân của tỉnh Quảng Ninh; Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cũng trao Bằng khen cho 13 tập thể và 46 cá nhân có thành tích xuất sắc trong quá trình xây dựng, bảo vệ hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Một số hình ảnh khác tại Hội nghị: