Yếu tố dẫn đến cái chết của lính trên máy bay chở dầu Mỹ

Máy bay KC-135 đang tiếp nhiên liệu cho phi cơ chiến đấu F-16. Ảnh: Bộ Quốc phòng Mỹ.

Sáu thành viên phi hành đoàn trên chiếc KC-135 rơi tại Iraq ngày 12/3 đã thiệt mạng, trở thành những nạn nhân mới nhất trong cuộc chiến của Mỹ chống Iran. Tai nạn xảy ra khi máy bay tiếp dầu đang hỗ trợ Epic Fury, chiến dịch quân sự bắt đầu từ cuối tháng 2.

Trong khi đó, một chiếc máy bay cùng dòng KC-135 liên quan đến vụ việc đã về căn cứ an toàn. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết nguyên nhân không phải do hỏa lực đối phương hay nhầm lẫn từ phe mình gây ra. Các chuyên gia quân sự đặt giả thuyết một trong những yếu tố gây ra vụ thiệt mạng nằm ở phần trang bị của dòng máy bay.

Chiếc máy bay không có dù nhảy

Bản chất nhiệm vụ của chiếc KC-135 bị rơi vẫn chưa được làm rõ. Theo Defense One, những phi hành đoàn này nhiều khả năng không có dù nhảy, vì trang bị này đã bị loại bỏ khỏi dòng máy bay này gần hai thập kỷ trước nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí.

Người phát ngôn của CENTCOM chưa phản hồi ngay các câu hỏi về việc liệu phi hành đoàn có được trang bị dù hay không. Tuy nhiên, một phát ngôn viên của Không quân Mỹ xác nhận với Defense One rằng các máy bay KC-135 không được trang bị dù nhảy.

Một thông cáo của Không quân Mỹ năm 2008 viết rằng KC-135 không giống các loại máy bay khác. “Việc gặp sự cố và khả năng một thành viên phi hành đoàn KC-135 phải dùng đến dù là cực kỳ thấp”, thông cáo này cho biết.

Bên trong khoang của một chiếc KC-135 đang bay. Ảnh: Bridget Bosch/YouTube.

Trong khi đó, việc mua sắm, bảo dưỡng và huấn luyện sử dụng dù tiêu tốn rất nhiều thời gian, nhân lực và tiền bạc. Trong bối cảnh Không quân Mỹ muốn nâng cao hiệu quả tiết kiệm chi phí thông qua chương trình AFSO 21, những chiếc dù này được xem là đã lỗi thời.

Jessica Ruttenber, cựu phi công và từng là huấn luyện viên KC-135, cho biết có một giai đoạn không quân lo ngại về trọng lượng bổ sung và hiệu quả tiêu thụ nhiên liệu. “Tôi nghĩ điều đó dẫn đến việc cân nhắc giữa khả năng chúng tôi thực sự cần dùng đến dù so với trọng lượng, công tác bảo dưỡng và chi phí của chúng”, bà nói.

Sau khi loại bỏ dù, bên trong máy bay được lắp các dây đai an toàn để sử dụng trong những tình huống như khi đèn cảnh báo cho thấy một cánh cửa có thể bị lỏng. Ruttenber cho biết nếu phi hành đoàn có dù, chúng sẽ được đặt ở phía sau máy bay, nơi nhân viên vận hành cần tiếp dầu.

Tuy nhiên, với vị trí đó, việc nhảy khỏi một chiếc KC-135 chỉ đảm bảo an toàn trong số ít kịch bản. Một số tình huống có thể khiến phi hành đoàn nhảy khỏi máy bay gồm khi nhiên liệu xuống quá thấp, hoặc máy bay không còn khả năng hạ cánh an toàn. Tuy nhiên, bà Ruttenber cho biết sẽ không có thời gian để lựa chọn nhảy dù nếu sự việc mất kiểm soát.

Nhu cầu cấp bách để nâng cấp KC-135

Các quan chức cấp cao của Không quân Mỹ đã nhiều lần kêu gọi hiện đại hóa đội bay tiếp nhiên liệu. Theo Bộ Quốc phòng Mỹ, độ tuổi trung bình của các máy bay KC-135 hiện nay khoảng 67 năm, trở thành một trong những khung thân máy bay lâu đời nhất vẫn phục vụ trong Không quân nước này.

Vào tháng 7/2025, Không quân Mỹ hủy kế hoạch mua một lô máy bay tiếp dầu tạm thời khi theo đuổi chương trình phát triển máy bay tiếp dầu thế hệ mới NGAS. Tuy nhiên, chương trình này chỉ nhận được 13 triệu USD trong đề xuất ngân sách năm 2026 và thay vào đó quyết định mua thêm máy bay KC-46.

Máy bay KC-135 tiếp đất tại Trung Đông. Ảnh: Không quân Mỹ.

“Mỹ đang đầu tư vào cả quy mô lẫn năng lực của lực lượng máy bay tiếp dầu nhằm hỗ trợ lực lượng liên quân hiện tại và trong tương lai, bằng cách đảm bảo quá trình thay thế dần các máy bay KC-135 bằng KC-46 diễn ra liên tục”, một người phát ngôn của không quân cho biết.

Tuy nhiên, quá trình hiện đại hóa diễn ra chậm hơn dự kiến. Không quân Mỹ thừa nhận có thể phải kéo dài tuổi thọ của KC-135 thêm nhiều năm sau mốc nghỉ hưu dự kiến ban đầu là năm 2050 vì việc phát triển và mua sắm máy bay mới mất thời gian.

Trong một tuyên bố năm 2025, tướng John Lamontagne, chỉ huy Bộ Tư lệnh Không vận (AMC), cho biết nếu Không quân Mỹ chỉ mua khoảng một phi đội máy bay mới mỗi năm, những chiếc KC-135 có thể vẫn phải bay đến tận thập niên 2050.

Ông đang đánh giá việc khởi động một chương trình kéo dài tuổi thọ cho máy bay tiếp nhiên liệu KC-135. Nếu được chấp thuận, quyết định này có thể kéo dài tuổi thọ của phi đội lên gần 100 năm.

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ khi chiếc đầu tiên cất cánh, KC-135 vẫn là trụ cột của mạng lưới tiếp nhiên liệu trên không của Mỹ. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc của Washington vào một đội bay đã vượt xa tuổi đời thiết kế ban đầu.

Nhật Tường