Yếu tố nào giúp ASEAN ứng phó khủng hoảng dầu mỏ từ Trung Đông?

Dù nằm cách xa chiến sự, Đông Nam Á vẫn nằm trong “vùng ảnh hưởng kinh tế” của cuộc khủng hoảng Trung Đông. (Ảnh minh họa)

Giá dầu Brent vượt 108 USD/thùng vào tuần trước, sau khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái buộc Ả Rập Xê-út đóng cửa tuyến đường ống Đông-Tây quan trọng. Tuyến ống này vận chuyển dầu từ khu vực vịnh Ba Tư đến cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, giúp tránh eo biển Hormuz đang bị gián đoạn.

Trong khi đó, eo biển Hormuz tiếp tục chịu ảnh hưởng, còn lực lượng Houthi mở rộng kiểm soát quanh Bab al-Mandab, bao gồm các đảo chiến lược án ngữ tuyến hàng hải quan trọng. Những diễn biến này đang làm gia tăng rủi ro đối với kinh tế khu vực.

ASEAN chịu ảnh hưởng qua nhiều kênh

Dù nằm cách xa chiến sự, Đông Nam Á vẫn nằm trong “vùng ảnh hưởng kinh tế” của cuộc khủng hoảng.

Năng lượng: Giá dầu trên 100 USD/thùng làm tăng chi phí vận tải, điện, hàng không, khai thác và logistics. Chi phí này cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến giá lương thực vì nông nghiệp, phân bón, bảo quản lạnh và phân phối đều cần năng lượng.

Vận tải biển: Việc chuyển hướng tàu chở dầu vòng qua châu Phi có thể kéo dài hành trình thêm khoảng 22 ngày, trong khi giá thuê tàu đã lên mức kỷ lục. Với một trong những khu vực phụ thuộc lớn vào thương mại toàn cầu như ASEAN, chi phí vận tải và bảo hiểm tăng sẽ đẩy giá hàng hóa trung gian và thành phẩm lên cao.

Lạm phát: Nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, các ngân hàng trung ương phải lựa chọn giữa việc chấp nhận lạm phát cao hơn hoặc duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn. Cả hai đều gây áp lực lên người dân và doanh nghiệp.

Cần chuẩn bị cho giai đoạn năng lượng đắt đỏ kéo dài

Theo ông Phar Kim Beng, các chính phủ ASEAN nên: Tăng cường kế hoạch ứng phó khẩn cấp về năng lượng. Đa dạng hóa nguồn cung dầu thô và LNG. Cải thiện kho dự trữ chiến lược khi phù hợp. Đẩy nhanh kết nối năng lượng khu vực, trong đó có Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid). Quản lý tài khóa thận trọng và hỗ trợ có mục tiêu cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương.

Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng không đủ để giải quyết vấn đề. Chính phủ còn phải duy trì niềm tin của công chúng. Khi giá dầu tăng, người dân bất mãn vì chi phí sinh hoạt, doanh nghiệp trì hoãn đầu tư, còn mạng xã hội khuếch đại mọi đợt tăng giá tại cây xăng và siêu thị.

Mối nguy lớn nhất là sự kết hợp giữa cú sốc địa chính trị bên ngoài và phân mảnh chính trị bên trong. Cuộc tấn công vào tuyến đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê-út cũng cho thấy một bài học chiến lược: ngay cả các phương án đa dạng hóa nguồn cung cũng có thể bị tổn thương. Khi tuyến đường thay thế cho Hormuz bị tấn công, dư địa ứng phó của thị trường năng lượng bị thu hẹp đáng kể.

Nếu khủng hoảng Trung Đông tiếp tục xấu đi, giá dầu có thể tiến gần trở lại mức 126 USD/thùng, từng được ghi nhận hồi đầu năm trước khi giảm xuống.

Vì vậy, ASEAN cần chuẩn bị cho một giai đoạn năng lượng đắt đỏ kéo dài, thay vì hy vọng mọi đợt tăng giá sẽ nhanh chóng qua đi. Ổn định chính trị chính là một trong những tuyến phòng thủ kinh tế quan trọng nhất của Đông Nam Á trong quý cuối năm 2026.