10 năm kiểm toán môi trường: Niềm tin và khát vọng về một hành trình không lối mòn

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung bày tỏ sự tri ân đối với các thế hệ lãnh đạo, công chức đã đặt nền móng cho KTMT từ những năm 2006. Ảnh: Nguyễn Ly

Chiều 17/4, KTNN chuyên ngành II tổ chức Tọa đàm và kỷ niệm 10 năm hoạt động KTMT của KTNN (2015-2025). Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung dự và phát biểu.

Tọa đàm còn có sự tham dự của ông Đặng Ngọc Điệp - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường; ông Lê Hoài Nam - Phó Cục trưởng Cục Môi trường; bà Phạm Thị Bích Thủy - Phó Tổng thư ký Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam; đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Văn phòng Chính phủ; đại diện lãnh đạo một số đơn vị trực thuộc KTNN, công chức của KTNN chuyên ngành II.

Quang cảnh Tọa đàm. Ảnh: Nguyễn Ly

Những bước chân trên hành trình không lối mòn

Trong cuốn kỷ yếu kỷ niệm 10 năm hoạt động KTMT, cụm từ “một hành trình không lối mòn” được nhắc đến như một sự chiêm nghiệm sâu sắc. Nhìn lại chặng đường đã qua, đó là hành trình của những người tiên phong - những kiểm toán viên đã bước vào một lĩnh vực chưa có sẵn khuôn mẫu, chưa có tiền lệ rõ ràng tại Việt Nam.

Khi KTMT còn ở giai đoạn sơ khai, các kiểm toán viên không thể dựa vào những quy trình quen thuộc của kiểm toán tài chính hay kiểm toán tuân thủ. Họ buộc phải tự tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đồng thời thử nghiệm và điều chỉnh phương pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước. Chính quá trình đó đã giúp hình thành nên một hệ thống nghiệp vụ KTMT vừa kế thừa chuẩn mực quốc tế, vừa linh hoạt thích ứng với đặc thù quản lý môi trường của Việt Nam.

“Không lối mòn” vì thế không chỉ là cách nói về quá khứ, mà còn là định hướng cho tương lai. Trong bối cảnh môi trường ngày càng chịu nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa và công nghiệp hóa, KTNN xác định phải tiếp tục đổi mới tư duy, chủ động tìm kiếm các cách tiếp cận phù hợp, gắn với thực tiễn. Mỗi cuộc kiểm toán không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là một quá trình khám phá, đánh giá và kiến tạo giá trị mới, nhằm bảo đảm rằng các kết luận kiểm toán thực sự phản ánh đúng thực trạng và góp phần cải thiện công tác quản lý môi trường.

Ông Đặng Ngọc Điệp - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Nguyễn Ly

Dấu ấn một thập kỷ

Theo ông Phan Trường Giang - Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II - trong 10 năm qua, KTNN đã thực hiện hơn 55 cuộc kiểm toán liên quan đến môi trường; trong đó có 25 cuộc kiểm toán hoạt động chuyên sâu và hơn 30 cuộc kiểm toán lồng ghép nội dung môi trường trong các lĩnh vực khác.

Các cuộc kiểm toán được triển khai trên nhiều lĩnh vực trọng yếu như quản lý chất thải, bao gồm rác thải sinh hoạt, rác thải y tế và phế liệu nhập khẩu; kiểm soát ô nhiễm tại các khu công nghiệp, nhà máy nhiệt điện; quản lý tài nguyên nước và các vấn đề môi trường khác. Phạm vi rộng, tính chất phức tạp và yêu cầu chuyên môn cao đã đặt ra không ít thách thức cho đội ngũ kiểm toán viên, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để KTMT từng bước khẳng định vai trò của mình.

Kết quả kiểm toán đã chỉ ra bất cập trong công tác quy hoạch, cấp phép và giám sát môi trường tại nhiều địa phương, đơn vị. Những hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý tài nguyên mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm, tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

Đáng chú ý, tính đến hết năm 2025, KTNN đã kiến nghị sửa đổi, bổ sung trên 200 văn bản liên quan đến lĩnh vực môi trường, trong đó có hơn 40 văn bản quy phạm pháp luật. Đây là những con số cho thấy tác động sâu rộng của KTMT đối với việc hoàn thiện thể chế, chính sách. Các kiến nghị kiểm toán đã góp phần lấp đầy những khoảng trống trong quản lý, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, đơn vị.

Không dừng lại ở đó, hoạt động KTMT còn thúc đẩy các địa phương tăng cường công tác quan trắc môi trường, nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và sử dụng hợp lý nguồn lực công dành cho bảo vệ môi trường. Những thay đổi này diễn ra không ồn ào, nhưng có ý nghĩa lâu dài, góp phần định hình một nền quản trị môi trường hiệu quả và bền vững hơn.

Ông Lê Hoài Nam - Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Trên cơ sở kiến nghị của KTNN, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo, rà soát. Đến nay số khu công nghiệp, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung tăng lên. Cũng từ những kiến nghị của KTNN đối với việc nhập khẩu phế liệu, tình trạng tồn đọng phế liệu trước đây không còn nữa; việc thu gom, xử lý, tái chế phế liệu, việc thu gom xử lý tro xỉ của các nhà máy nhiệt điện cũng có chuyển biến rõ nét...

Sự phát triển của KTMT trong 10 năm qua gắn liền với quá trình hoàn thiện về tổ chức và nâng cao năng lực chuyên môn. Từng giai đoạn đều ghi dấu sự đóng góp của các đơn vị đầu mối và các thế hệ lãnh đạo tâm huyết như TS. Hà Thị Mỹ Dung, TS. Lê Đình Thăng, ông Lê Tùng Lâm, TS. Hoàng Văn Lương và TS. Vũ Ngọc Tuấn.

Phía sau mỗi báo cáo - những cống hiến thầm lặng

Những kết quả đạt được trong 10 năm qua không chỉ thể hiện qua các con số hay văn bản kiến nghị, mà còn phản ánh sự thay đổi trong nhận thức và hành động của các cơ quan quản lý.

Thông qua kiểm toán, nhiều kẽ hở trong quản lý tài nguyên, môi trường đã được phát hiện và kiến nghị khắc phục. KTNN cũng đã kiến nghị xử lý tài chính đối với các khoản thu, chi liên quan đến phí bảo vệ môi trường, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Quan trọng hơn, KTMT đã góp phần lan tỏa thông điệp phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường. Các cơ quan, đơn vị được kiểm toán ngày càng ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ tài nguyên và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Đằng sau những trang báo cáo tưởng chừng khô khan là những chuyến công tác thực địa đầy vất vả của các kiểm toán viên. Họ phải đến tận các khu công nghiệp, bãi xử lý rác, nhà máy, vùng ven biển hay miền núi xa xôi để thu thập thông tin, kiểm chứng số liệu. Những trải nghiệm thực tế đó không chỉ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán, mà còn nuôi dưỡng trong họ một tinh thần trách nhiệm sâu sắc đối với môi trường và cộng đồng.

Viết tiếp khát vọng màu xanh

Hướng tới tương lai, KTMT đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Các vấn đề môi trường ngày càng phức tạp, từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm không khí, đến phát triển kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi năng lượng.

Trong bối cảnh đó, KTNN xác định tiếp tục đổi mới phương pháp kiểm toán, tập trung vào các vấn đề mang tính chiến lược như việc thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu, quản lý phát thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả. Đồng thời, việc đào tạo và phát triển đội ngũ kiểm toán viên có kiến thức chuyên sâu về môi trường, khoa học kỹ thuật là yêu cầu cấp thiết.

Ông Lê Đình Thăng - Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II. Ảnh: Nguyễn Ly

Ông Lê Đình Thăng - Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II - nhấn mạnh rằng bảo vệ môi trường luôn là quan điểm xuyên suốt của Đảng và Chính phủ, với nguyên tắc không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh đó, KTNN không chỉ thực hiện chức năng kiểm toán tài chính công, mà còn chủ động tham gia bảo vệ môi trường thông qua KTMT, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài nguyên.

Chia sẻ về quá trình hình thành và phát triển, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung bày tỏ sự tri ân đối với các thế hệ cán bộ đã đặt nền móng cho KTMT từ những năm 2006. Phó Tổng Kiểm toán nhà nước ghi nhận tinh thần nỗ lực, sáng tạo của đội ngũ kiểm toán viên khi bắt đầu từ “con số không”; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, coi kiểm toán môi trường là một bộ phận quan trọng của tài chính công và là nhiệm vụ chung của toàn ngành. Thông điệp được gửi gắm tới thế hệ kế cận là sự bền bỉ, trách nhiệm và giữ vững đạo đức nghề nghiệp - yếu tố then chốt bảo đảm chất lượng và uy tín của hoạt động kiểm toán.

Mười năm là một dấu mốc quan trọng, đồng thời mở ra một chặng đường phát triển mới. Hành trình ấy không chỉ được diễn tả bằng những con số, những bản báo cáo mà còn được gợi lại đầy cảm xúc qua những ca từ hay những vần thơ giản dị nhưng giàu ý nghĩa của các kiểm toán viên KTNN chuyên ngành II.

Chặng đường phía trước của KTMT không chỉ là sự tiếp nối mà còn là quá trình nâng tầm về chất lượng, phương pháp và tư duy. KTMT sẽ tiếp tục đồng hành cùng tiến trình phát triển, góp phần xây dựng nền quản trị minh bạch, hiệu quả và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững./.