2 bài thuốc Đông y trợ tiêu hóa do thức ăn tích trệ

Dưới đây là hai bài thuốc có tác dụng trợ tiêu hóa do thức ăn tích trệ:

1. Bài thuốc 'Bảo hòa hoàn'

Thành phần: Sơn tra 180g, thần khúc 60g, bán hạ 90g, phục linh 90g, trần bì 30g, liên kiều 30g, lai phục tử (hạt cải củ) 30g.

Cách dùng: Tất cả tán bột, làm thành viên cỡ hạt ngô đồng; ngày uống 2-3 lần, mỗi lần 6-9g, chiêu bằng nước đun sôi; cũng có thể theo nguyên phương, giảm lượng thuốc còn 1 phần 10; sắc nước uống.

Công dụng: Tiêu thực hóa trệ; dùng chữa chứng thương thực như thức ăn tích trệ, ngực bụng đầy tức hoặc trướng đau, nấc, ợ nước chua hôi, chán ăn, hoặc đại tiện bất điều, rêu lưỡi cáu bẩn hoặc vàng nhớt, mạch hoạt.

Sơn tra, vị thuốc có tác dụng tiêu thực hóa trệ, hỗ trợ tiêu hóa, thông lợi tràng vị.

Theo Đông y, sơn tra, thần khúc, lai phục tử, là những chủ dược, có tác dụng tiêu thực hóa trệ, hỗ trợ tiêu hóa, thông lợi tràng vị. Sơn tra lại phối hợp với bán hạ, trần bì để hành khí đạo trệ, hòa vị chỉ ẩu (chống nôn); kết hợp với phục linh kiện tỳ hòa trung; dùng thêm liên kiều để thanh nhiệt, vì thức ăn tích trệ dễ hóa hỏa sinh nhiệt.

Kết quả nghiên cứu hiện đại cho thấy:

Thần khúc chứa nhiều loại men tiêu hóa.
Sơn tra, lai phục tử cũng đều là những vị thuốc có tác dụng xúc tiến tiêu hóa, tăng cường chức năng của dạ dày (kiện vị); sơn tra còn có tác dụng giãn rộng huyết quản, cải thiện tuần hoàn huyết dịch trong hệ thống tiêu hóa.
Sơn tra, liên kiều còn có tác dụng kháng khuẩn, có khả năng làm sạch ống tiêu hóa, tiêu trừ viêm nhiễm. Cho nên "Bảo hòa hoàn" là thuốc có tác dụng trị liệu tương đối tốt đối với chứng rối loạn tiêu hóa, viêm đường tiêu hóa.

2.Bài thuốc 'Chỉ thực đạo trệ hoàn'

Thành phần: Đại hoàng 30g, chỉ thực 15g, thần khúc 15g, phục linh 9g, hoàng cầm 9g, hoàng liên 9g, bạch truật 9g, trạch tả 6g.

Cách dùng: Tất cả các vị thuốc nghiền mịn, làm thành viên cỡ hạt ngô đồng; ngày uống 2 lần, mỗi lần 6-9g, cách xa bữa ăn, chiêu thuốc bằng nước ấm; cũng có thể cải tiến thành thuốc thang, sắc nước uống, nhưng đại hoàng phải cho vào sau.

Công dụng: Tiêu thực đạo trệ; thanh nhiệt hóa thấp; dùng trong trường hợp thấp nhiệt tích trệ ở tràng vị, đau tức trướng đầy (bĩ muộn trướng mãn), đi lỵ (hạ lỵ), hoặc đau bụng ỉa chảy (tiết tả phúc thống), lý cấp hậu trọng, hoặc đại tiện bí kết; tiểu tiện sẻn vàng đỏ, rêu lưỡi nhớt bẩn (trọc nhị) hoặc vàng nhớt (hoàng nhị), mạch trầm hữu lực.

Đại hoàng là vị thuốc có tác dụng trị liệu tốt đối với các chứng viêm dạ dày - ruột.

Theo Đông y:

Đại hoàng, chỉ thực để công trục tích trệ.
Hoàng liên, hoàng cầm để táo thấp thanh nhiệt.
Phục linh, trạch tả để thẩm lợi thấp nhiệt.
Thần khúc để tiêu thực hòa trung; bạch truật để kiện tỳ táo thấp.

Sự phối hợp các vị thuốc trong bài thuốc này có tác dụng thanh trừ “thấp nhiệt” và tình trạng ứ trệ thức ăn trong đường tiêu hóa, đồng thời hỗ trợ phục hồi chức năng vận hóa của tỳ vị (theo y học cổ truyền là chức năng tiêu hóa và hấp thu); phù hợp sử dụng trong trường hợp thấp nhiệt thực trệ ở tràng vị, biểu hiện bằng đầy tức ngực bụng, chướng hơi, ăn không tiêu, đau bụng và tiêu chảy do thức ăn ứ đọng.

Trong tình huống này, việc dùng thuốc cầm tiêu chảy đơn thuần có thể làm giữ lại tác nhân gây bệnh trong đường ruột. Ngược lại, theo nguyên tắc điều trị của y học cổ truyền, cần sử dụng nhóm thuốc “tiêu thực đạo trệ” nhằm thúc đẩy tiêu hóa, làm giảm ứ trệ và hỗ trợ đào thải thức ăn tích tụ ra ngoài theo đường phân.

Theo kết quả nghiên cứu hiện đại:

Đại hoàng có tác dụng tả hạ thông tiện (tẩy), lại có thêm tính năng kháng khuẩn, mạnh dạ dày, nên có tác dụng trị liệu tốt đối với các chứng viêm dạ dày - ruột.
Chỉ thực tăng nhu động dạ dày - ruột.
hoàng cầm, hoàng liên đều có tác dụng ức chế vi khuẩn tương đối mạnh.
thần khúc là thuốc có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa tốt.

Nhờ tác dụng hiệp đồng của các vị thuốc, toàn phương có tác dụng điều trị xác thực, đối với các chứng viêm nhiễm dạ dày - ruột kèm theo rối loạn tiêu hóa.

LY Đỗ Văn Sơn