3 trụ cột tạo 'cú hích' cho chuyển đổi xanh của kinh tế Việt Nam

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu tại Hội thảo

Tại Hội thảo cấp cao về "ODA thế hệ mới" do Bộ Tài chính phối hợp với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức ngày 18/3, một khuôn khổ chính sách toàn diện đã được giới thiệu, xoay quanh ba trụ cột then chốt.

Chuyển đổi xanh: từ cam kết đến yêu cầu cấp bách

Phát biểu khai mạc hội thảo, lãnh đạo Bộ Tài chính nhấn mạnh, theo đuổi tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu đã trở thành một chương trình nghị sự toàn cầu trong bối cảnh suy thoái môi trường, cạn kiệt tài nguyên và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng.

Đối với Việt Nam, thách thức này càng trở nên rõ nét khi quốc gia được đánh giá là một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, đặc biệt là nước biển dâng và thiên tai với cường độ ngày càng lớn. Những tác động này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.

Thứ trưởng Trần Quốc Phương và đại diện các đơn vị trực thuộc Bộ Tài chính

Trước thực tế đó, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2050 đã được ban hành, hướng tới mục tiêu xây dựng nền kinh tế xanh, trung hòa carbon, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần một lượng nguồn lực rất lớn. Theo ước tính, nhu cầu tài chính cho các biện pháp giảm phát thải đến năm 2030 vào khoảng 68,75 tỷ USD, trong đó phần lớn cần huy động từ các nguồn hỗ trợ quốc tế.

Ba trụ cột chính sách cho chuyển đổi xanh

Điểm nổi bật tại hội thảo là việc giới thiệu "ma trận chính sách" gồm 25 hành động cụ thể, được thiết kế theo ba trụ cột, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Trụ cột thứ nhất – Tài chính và đầu tư xanh. Nguồn lực tài chính được xác định là yếu tố then chốt. Hệ thống chính sách đang được hoàn thiện theo hướng kết hợp giữa công cụ tài khóa và tiền tệ nhằm định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực thân thiện với môi trường. Các chính sách thuế, đầu tư công, cũng như việc thúc đẩy phát triển thị trường tín chỉ carbon và trái phiếu xanh đang từng bước hình thành một hệ sinh thái tài chính cho chuyển đổi xanh, đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu hơn.

Trụ cột thứ hai – Thực hiện các cam kết giảm phát thải (NDC). Việt Nam đã nâng mức cam kết trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), kéo theo yêu cầu hoàn thiện khung chính sách liên quan. Các cơ chế về thị trường carbon, kiểm kê khí nhà kính, chuyển dịch năng lượng và phát triển năng lượng tái tạo đang được đẩy mạnh. Song song, các chính sách thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên cũng đang được triển khai đồng bộ.

Toàn cảnh Hội thảo

Trụ cột thứ ba – Tăng cường khả năng thích ứng và chống chịu với biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, việc nâng cao năng lực ứng phó và phục hồi trở thành yêu cầu cấp thiết. Các chính sách về phòng chống thiên tai, hỗ trợ phục hồi sản xuất, cũng như hoàn thiện khung pháp lý liên quan đang được chú trọng. Cách tiếp cận này cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ là giảm phát thải, mà còn là nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Động lực từ hợp tác Việt Nam – Nhật Bản

Một trong những điểm nhấn của hội thảo là khoản vay chương trình trị giá 50 tỷ yên từ Nhật Bản, được xem là mô hình "ODA thế hệ mới".

Khác với cách tiếp cận truyền thống, khoản vay này không chỉ cung cấp nguồn lực tài chính mà còn gắn trực tiếp với việc thực hiện các cải cách chính sách. Với quy trình tinh gọn, giải ngân nhanh và linh hoạt, chương trình được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hiệu quả quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam.

Đại sứ Nhật bản Ito Naoki phát biểu tại Hội nghị

Phát biểu tại diễn đàn, Đại sứ Nhật Bản khẳng định, khoản vay này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Nhật Bản trong việc hỗ trợ Việt Nam đạt được các mục tiêu tăng trưởng xanh và nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Đồng thời, đây cũng là một sáng kiến mới, kết hợp giữa ODA và triển khai các giải pháp công nghệ tiên tiến.

Đáng chú ý, các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu vệ tinh và các giải pháp quản lý thiên tai hiện đại được kỳ vọng sẽ được ứng dụng trong các dự án cụ thể tại Việt Nam. Sự tham gia của các doanh nghiệp Nhật Bản với nhiều đề xuất dự án cho thấy xu hướng hợp tác mới, gắn kết chặt chẽ giữa khu vực công và tư nhân.

Mở ra không gian phát triển mới

Khoản vay chương trình không chỉ là một công cụ tài chính, mà còn là điểm khởi đầu cho một giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn giữa Việt Nam và Nhật Bản, trong đó chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trở thành những trụ cột quan trọng.

Từ góc độ chiến lược, ba trụ cột chính sách – tài chính, giảm phát thải và thích ứng – đang tạo nền móng cho một hệ sinh thái chuyển đổi xanh tại Việt Nam. Tuy nhiên, để các chính sách phát huy hiệu quả, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, khu vực tư nhân và các đối tác quốc tế, đồng thời hoàn thiện hệ thống giám sát và đánh giá.

Đại diện Bộ Tài chính và JICA chụp ảnh lưu niệm

Trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình phát triển xanh, cách tiếp cận này không chỉ giúp Việt Nam thực hiện các cam kết khí hậu, mà còn mở ra một không gian tăng trưởng mới – nơi phát triển kinh tế gắn liền với bền vững và khả năng chống chịu trong dài hạn.

Thùy Linh