3 vấn đề của TT Trump trong nỗ lực kết thúc chiến sự Iran

Chiến sự Iran vốn không được lòng người Mỹ. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy người dân Mỹ ngày càng mệt mỏi vì chiến sự Iran. Ngay từ đầu, họ vốn không ủng hộ chiến dịch này. Nói ngắn gọn, khả năng để ông Trump tìm được lối thoát tốt khỏi cuộc chiến Iran hiện rất thấp.

Liệu ông Trump có thể đạt được thỏa thuận vừa giúp ông giữ thể diện, vừa giúp chấm dứt chiến sự hay không?

Cuộc chiến không có lối thoát tốt

Nhiều cuộc khảo sát cho thấy điều người dân Mỹ mong muốn lúc này đơn giản là cuộc chiến kết thúc.

Khảo sát của New York Times cho thấy 52% cử tri cho rằng Mỹ nên chấm dứt chiến dịch quân sự, ngay cả khi không đạt được thỏa thuận với Iran.

Khảo sát của Washington Post cho thấy 65% người Mỹ “không tin tưởng” rằng thỏa thuận đạt được sẽ ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.

Nhiều cuộc khảo sát khác cũng cho thấy người Mỹ đang không lạc quan về khả năng đạt được thỏa thuận, thậm chí, họ có xu hướng hoài nghi về những kết quả thu được sau cuộc chiến Iran.

Tổng thống Trump phát biểu bên cạnh Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth trong cuộc họp nội các tại Phòng Nội các ở Nhà Trắng ngày 27/5. Ảnh: Reuters.

Trong bối cảnh này, ngay cả khi Mỹ đạt được thỏa thuận có lợi, điều đó cũng không đồng nghĩa với việc người dân Mỹ cho rằng cái giá phải trả là xứng đáng.

Thực tế, theo New York Times, 55% cử tri Mỹ hiện cho rằng cuộc chiến Iran “không xứng đáng với chi phí bỏ ra”.

Các cuộc khảo sát cũng liên tục cho thấy người Mỹ tin rằng cuộc chiến có thể phản tác dụng trên nhiều phương diện.

Theo khảo sát của Washington Post, 61% cử tri cho rằng chiến tranh làm gia tăng nguy cơ khủng bố nhằm vào người Mỹ, 56% cho rằng chiến sự có nguy cơ làm suy yếu quan hệ đối ngoại của Mỹ, 49% cho rằng tình hình Trung Đông sẽ bất ổn hơn.

Theo CNN, xoay quanh cuộc chiến Iran, ông Trump có lẽ đã mắc hai sai lầm lớn ngay từ đầu: Không có kế hoạch rõ ràng để bước vào và bước ra khỏi chiến sự, đồng thời không thuyết phục người dân Mỹ ủng hộ cuộc chiến này.

Việc kết thúc chiến sự lúc này có thể giúp ông Trump giảm gánh nặng chính trị ở trong nước so với việc kéo dài chiến sự, nhưng đây cũng chỉ là lựa chọn “ít tệ nhất” trong số các lựa chọn tệ.

Ông Trump từng đặt ra những tiêu chuẩn quá cao trong cách xử lý vấn đề Iran, điều này khiến ông hiện ở vào thế khó trong quá trình đàm phán. Nếu bị xem là xuống nước, nhượng bộ quá nhiều, hình ảnh quyền lực của ông Trump sẽ bị ảnh hưởng.

Cuộc đàm phán thiếu niềm tin

Theo Al Jazeera, sự nghi ngờ sâu sắc vẫn hiện hữu trong khi Mỹ và Iran mặc cả từng câu chữ trong bản thỏa thuận khung nhằm chấm dứt chiến tranh.

Các quan chức Iran cho rằng những đợt không kích mới nhất của Mỹ trong lệnh ngừng bắn càng củng cố sự hoài nghi và quyết tâm giữ vững lập trường của Tehran.

Iran lên án các cuộc không kích mới nhất của Mỹ là biểu hiện “thiếu thiện chí và không đáng tin”.

“Nguyên tắc cơ bản là không tin tưởng nước Mỹ”, nghị sĩ cấp cao Abbas Moghtadaei phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran chiều 27/5.

Đường truyền Internet tại Iran đã bắt đầu ổn định trở lại. Trong tuần này, người dân Iran đã dễ dàng vào mạng để kết nối, tiếp cận thông tin. Ảnh: Reuters.

Trong 3 ngày đầu tuần, Mỹ tiến hành hai đợt tấn công nhằm vào Iran trong đêm 25/5 và 27/5. Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Mỹ “vi phạm trắng trợn” lệnh ngừng bắn.

Mỹ gọi đây là hành động “phòng vệ”, nhấn mạnh các động thái quân sự được thực hiện với “sự kiềm chế”, đồng thời khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực.

Bà Nicole Grajewski, phó giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế Sciences Po (Pháp), nhận định nhiều lãnh đạo Iran đang nhìn nhận quá trình thỏa thuận chỉ là “khoảng dừng chiến thuật” của Mỹ và Israel, để chuẩn bị cho một đợt tấn công quy mô lớn khác.

Từ các chính trị gia ôn hòa trong chính phủ, tới các chỉ huy cứng rắn trong giới quân sự, những nhân vật quyền lực tại Iran hiện đều khẳng định Iran sẽ không chấp nhận thỏa thuận bị xem là “đầu hàng”.

Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, ông Mohammad Bagher Zolghadr, tuyên bố “sẽ không có sự lùi bước”.

Tư lệnh Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya, ông Ali Abdollahi, lên tiếng: “Người Mỹ nói quá nhiều và thay đổi câu chuyện liên tục. Chúng tôi đã nhiều lần nói rằng năng lực của chúng tôi sẽ được thể hiện trên chiến trường”.

Chỉ huy IRGC, ông Ahmad Vahidi, cho biết Iran sẵn sàng nối lại đối đầu quân sự với Mỹ nếu cần thiết.

Các nhà bình luận trên truyền thông nhà nước Iran còn cảnh báo các lãnh đạo cấp cao Iran vẫn có thể trở thành mục tiêu ám sát.

Ngày 27/5, nhà bình luận Nima Akbarkhani nói trên truyền hình nhà nước Iran: “Nếu Mỹ, trong tiến trình đàm phán, xác định được vị trí của lãnh tụ tối cao, họ sẽ ra tay mà không cần cân nhắc tới các lợi ích khác”.

Nhà phân tích Ali Samadzadeh cho rằng quá trình thỏa thuận thậm chí có thể là một “cái bẫy” nhằm dụ các lãnh đạo Iran lộ diện. Rõ ràng, quá trình đàm phán đang diễn ra trong bầu không khí nghi ngại.

Những kỳ vọng “viển vông” vì không thấu hiểu

Trong khi việc tìm lối thoát cho cuộc chiến Iran đã đủ khó, ông Trump còn đặt ra thêm mục tiêu “viển vông”.

Ngày 25/5, Tổng thống Mỹ cho biết ông đã đề nghị Saudi Arabia, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan tham gia Thỏa thuận Abraham. Đây là di sản đối ngoại trong nhiệm kỳ đầu của ông, nhằm thúc đẩy quan hệ giữa Israel và các quốc gia Trung Đông.

“Sẽ thật đặc biệt, đây sẽ là thỏa thuận quan trọng nhất mà những quốc gia tuyệt vời nhưng luôn xung đột này từng ký kết”, ông Trump viết trên mạng xã hội ngày 25/5.

Theo CNN, tình hình tại Trung Đông vốn đã bị khuấy động bởi vai trò của Israel trong cuộc chiến Iran. Trong bối cảnh ổn định khu vực bị phá vỡ gây tổn thất kinh tế sâu rộng, các lãnh đạo Arab và Hồi giáo sẽ không có tâm trạng bắt tay Israel tại thời điểm này.

Chiến sự Iran chưa chấm dứt. Đồng thời, tình hình tại Gaza và Lebanon (ảnh) vẫn tiếp tục căng thẳng tạo nên diện mạo Trung Đông bất ổn hơn trước. Ảnh: Reuters.

Đưa ra ý tưởng mở rộng Thỏa thuận Abraham lúc này bị xem là phi lý, khi phía Mỹ còn chưa thể chấm dứt chiến sự, chưa thể mở lại eo biển Hormuz, chưa giải quyết tới vấn đề hạt nhân.

Hiện có một số cách lý giải cho đề xuất lạ lùng của ông Trump. Có thể ông vẫn tham vọng tái định hình Trung Đông, tạo “viễn cảnh lớn” để che bớt thực tế về cuộc chiến bế tắc. Có thể ông muốn duy trì hình ảnh nhà đàm phán có khả năng tạo ra các thỏa thuận lịch sử.

Cũng có thể ông Trump muốn đưa ra các lợi ích chiến lược để thuyết phục Israel chấp nhận thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.

Nhưng nhiều quốc gia Arab vùng Vịnh hiện có ưu tiên quan trọng hơn việc tính toán quan hệ với Israel. Sau chiến sự Iran, các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh sẽ phải đối mặt với Trung Đông bất ổn hơn, họ sẽ phải xem lại chiến lược quốc gia.

Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hiện không được lòng dư luận tại Trung Đông, chủ yếu vì cuộc chiến tại Gaza và chiến sự Iran. Ngày 25/5, Israel còn tuyên bố sẽ tăng cường chiến dịch chống Hezbollah tại Lebanon.

“Nhiều quốc gia trong khu vực xem các hành động của Israel là gây bất ổn”, ông Hasan Alhasan, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, nhận định.

Việc ông Trump đưa ra đề xuất vào đúng thời điểm không phù hợp làm dấy lên nghi ngờ về mức độ thấu hiểu của Tổng thống Mỹ về Trung Đông.

Thực tế, đây không phải chuyện mới. Mỹ từng xem nhẹ Iran trên khía cạnh đối thủ quân sự và nghĩ sẽ dễ dàng tạo ra biến động tại Iran sau những đòn tấn công dữ dội.

Chiến sự Iran rất có thể sẽ là dẫn chứng tiếp theo cho thấy Washington thường theo đuổi những ý tưởng thoạt nghe có vẻ hợp lý từ góc nhìn phương Tây, nhưng nhanh chóng vỡ vụn khi đối diện thực tế tại Trung Đông.

Đây không chỉ là điểm yếu của chính quyền ông Trump, mà còn là hạn chế của chính sách Mỹ trong phần lớn thế kỷ 21, từ vấn đề Iraq tới Afghanistan, nay là cả vấn đề Iran và Trung Đông.

Khoảnh khắc Iran phóng tên lửa vào căn cứ không quân Mỹ Ngày 28/5, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã tấn công một “căn cứ không quân Mỹ” nhằm đáp trả cuộc tập kích vào sáng sớm cùng ngày của quân đội Mỹ nhắm vào khu vực.