33 số báo Quân đội nhân dân xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ: Kết tinh vai trò báo chí cách mạng trong kháng chiến chống Pháp

Trong dòng chảy ấy, 33 số báo Quân đội nhân dân (QĐND) xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ là hiện tượng đặc biệt, hội tụ đầy đủ yếu tố để trở thành Bảo vật quốc gia.

1. Trước hết, báo chí cách mạng trở thành phương tiện tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng và Chính phủ, đặc biệt là: Chỉ thị Toàn dân kháng chiến (ngày 12-12-1946) của Ban Thường vụ Trung ương Đảng; Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (ngày 19-12-1946) của Chủ tịch Hồ Chí Minh... Thông qua hoạt động báo chí, tư tưởng và quan điểm của Đảng được truyền tải sâu rộng đến Quân đội và các tầng lớp nhân dân, tạo nên sự thống nhất cao về nhận thức, ý chí và hành động trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quân.

Sinh viên Khoa Viết văn, Báo chí (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) tìm hiểu 33 số báo Quân đội nhân dân xuất bản ngay tại Mặt trận Điện Biên Phủ. Ảnh: ĐAN LÊ

Cùng với việc tuyên truyền đường lối kháng chiến, báo chí còn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phản ánh thực tế chiến trường, tuyên truyền các chiến thắng, cổ vũ tinh thần yêu nước trong mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân. Các chiến dịch lớn như: Chiến dịch Việt Bắc Thu-Đông (năm 1947), Chiến dịch Biên giới (năm 1950), Chiến dịch Tây Bắc (năm 1952) và đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ (năm 1954) đã được báo chí đưa tin nhanh chóng và sinh động, góp phần tạo động lực để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân trường kỳ kháng chiến, lần lượt đánh thắng các chiến lược quân sự của thực dân Pháp.

Ngoài ra, báo chí cách mạng còn có vai trò quan trọng trong xây dựng và phát triển nền văn hóa kháng chiến, với khẩu hiệu: “Văn hóa hóa kháng chiến”, “Kháng chiến hóa văn hóa”. Nhiều cây bút nổi tiếng như: Tố Hữu, Xuân Diệu, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Tuân... đã góp phần làm giàu đời sống tinh thần của cuộc kháng chiến.

Báo chí cách mạng trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1946-1954) đã phát huy vai trò to lớn trên mọi phương diện, góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ, khẳng định bản lĩnh và trí tuệ của báo chí cách mạng Việt Nam trong hành trình bảo vệ nền độc lập, giải phóng dân tộc.

2. Trong dòng chảy báo chí cách mạng thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, 33 số báo QĐND xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ (từ tháng 12-1953 đến tháng 5-1954) là bảo vật sống động, kết tinh nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục.

Trước hết, 33 số báo ấy thực sự là “biên niên sử bằng vàng”, tái hiện sinh động, phong phú cuộc chiến đấu của quân và dân ta trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Các bài viết được thực hiện ngay trong chiến dịch đã phản ánh chân thực, kịp thời toàn bộ tiến trình 56 ngày đêm chiến đấu gian khổ của quân và dân ta. Vì vậy, mỗi số báo không chỉ là sản phẩm thông tin mà còn là lát cắt sống động của lịch sử, góp phần tái hiện toàn cảnh Chiến dịch Điện Biên Phủ với tính thời sự cao nhất. Đồng thời, 33 số báo được in ngay tại trận địa, chuyển tới tay bộ đội, dân công trong điều kiện chiến đấu ác liệt, thậm chí được đọc tại chỗ cho chiến sĩ nghe. Từ đó, thông tin không chỉ được truyền tải mà còn lập tức chuyển hóa thành động lực tinh thần, góp phần củng cố ý chí chiến đấu và niềm tin vào thắng lợi của quân và dân ta.

33 số báo còn mang giá trị nghiên cứu với nhiều ngành. Với lịch sử quân sự, đó là bài học về chiến thuật, tổ chức lực lượng và diễn biến chiến dịch. Với báo chí, đây là mô hình đặc biệt về tòa soạn dã chiến, quy trình sản xuất khép kín trong điều kiện khó khăn. Trong lịch sử quân sự Việt Nam và thế giới, hiếm có tờ báo nào được xuất bản đều đặn ngay tại hầm hào sát cạnh quân thù. Việc duy trì một tòa soạn và nhà in dã chiến, xuất bản liên tục 33 số báo là kỳ tích trong điều kiện chiến tranh vô cùng ác liệt, đã thể hiện trí tuệ, bản lĩnh và tài tổ chức của các nhà báo-chiến sĩ. Còn với khoa học xã hội và nhân văn, các bài viết phản ánh tâm lý, đời sống tinh thần của người lính, qua đó góp phần lý giải sức mạnh tinh thần đã làm nên chiến thắng.

3. Từ thực tiễn ra đời và vận hành của 33 số báo QĐND tại Mặt trận Điện Biên Phủ, có thể rút ra nhiều bài học sâu sắc cho báo chí hiện nay, không chỉ ở kỹ năng nghề nghiệp mà còn ở bản chất và sứ mệnh của người làm báo.

Trước hết, đó là bài học về sự dấn thân và gắn bó với thực tiễn. Nếu báo chí cách mạng nói chung luôn khẳng định vai trò đồng hành với quân và dân thì với 33 số báo xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ, sự đồng hành ấy được đẩy lên mức độ cao nhất. Những nhà báo chiến sĩ năm xưa cùng hành quân, cùng đào hầm, cùng chịu đựng gian khổ, hiểm nguy như người lính. Điều này tạo nên những tác phẩm báo chí mang hơi thở thời sự nóng hổi, có sức thuyết phục và lay động mạnh mẽ. Trong bối cảnh ngày nay, khi môi trường tác nghiệp có nhiều thay đổi, yêu cầu có mặt tại hiện trường, bám sát đời sống, vẫn là điều kiện tiên quyết để tạo ra những tác phẩm có giá trị.

Bên cạnh đó, 33 số báo đặt ra bài học về mối quan hệ giữa báo chí và công chúng. Việc phóng viên không chỉ viết, in, phát hành mà còn trực tiếp đọc báo, tiếp nhận phản hồi ngay tại chỗ cho thấy sự gắn bó chặt chẽ và hai chiều. Điều này là bài học cho báo chí hiện đại về yêu cầu lấy công chúng làm trung tâm, hiểu rõ “viết cho ai, viết để làm gì”, từ đó tổ chức nội dung phù hợp, có khả năng tác động tới độc giả.

Từ mô hình tòa soạn dã chiến tại Điện Biên Phủ có thể rút ra bài học về tổ chức linh hoạt, tinh gọn. Chỉ với 5 nhà báo nhưng đảm nhiệm toàn bộ quy trình từ thu thập thông tin, viết bài, biên tập, in ấn đến phát hành. Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, áp lực tốc độ và đa nền tảng, tinh thần chủ động, đa nhiệm và khả năng thích ứng của người làm báo càng trở nên quan trọng.

Cuối cùng là bài học về giá trị cốt lõi của nội dung. Trong điều kiện không ảnh, không kỹ thuật trình bày hiện đại, những tờ báo in trên giấy nứa mỏng vẫn tạo được sức lan tỏa lớn bởi nội dung chân thực, giàu cảm xúc và trực tiếp gắn với nhu cầu của người đọc.

Có thể nói, 33 số báo QĐND xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ là vật chứng quan trọng làm cơ sở cho việc xác định các mốc son lịch sử trong Chiến dịch Điện Biên Phủ; những vấn đề lý luận, phương châm, phương pháp chỉ đạo cuộc kháng chiến của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp... trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đỉnh cao là Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “chấn động địa cầu”.