4,1 tỷ bưu gửi trước cơ chế quản lý rủi ro: Doanh nghiệp chuyển phát phải thay đổi gì?

Hội nghị truyền thông chính sách đối với dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Sáng 18/8, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị truyền thông chính sách đối với dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).

Hội nghị nhằm giới thiệu những nội dung cơ bản, điểm mới và định hướng chính sách của dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), đồng thời lắng nghe ý kiến góp ý của chuyên gia, hiệp hội, doanh nghiệp và các cơ quan liên quan để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Luật trước khi trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Quản lý bưu gửi theo dữ liệu và mức độ rủi ro

Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử đang làm thay đổi căn bản thị trường bưu chính. Nếu trước đây thư từ là đối tượng phục vụ chủ yếu thì hiện nay, gói, kiện hàng hóa đã chiếm hơn 90% tổng sản lượng bưu gửi.

Theo thông tin được công bố tại Hội nghị truyền thông chính sách về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), năm 2025, sản lượng toàn thị trường đạt khoảng 4,1 tỷ bưu gửi, cao gấp hơn 12 lần so với năm 2010; doanh thu dịch vụ bưu chính đạt khoảng 87.000 tỷ đồng.

Quy mô hàng tỷ bưu gửi mỗi năm khiến phương thức kiểm tra đồng loạt không còn phù hợp. Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) vì vậy đề xuất chuyển sang quản lý dựa trên dữ liệu, định danh, khả năng truy vết và mức độ rủi ro của bưu gửi cũng như thông tin người gửi.

Ông Lã Hoàng Trung, Vụ trưởng Vụ Bưu chính, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, dự thảo được xây dựng trên cơ sở bốn chính sách trọng tâm theo Nghị quyết số 129/NQ-CP ngày 17/5/2026 của Chính phủ.

Trong đó, chính sách đáng chú ý đối với doanh nghiệp là phát triển bưu chính số dựa trên dữ liệu; định danh, truy vết bưu gửi; quản lý bưu gửi và thông tin người gửi theo mức độ rủi ro. Thay vì kiểm tra, phát hiện vi phạm trên diện rộng, cơ quan quản lý hướng tới phòng ngừa thông qua phân tích dữ liệu và nhận diện nguy cơ.

Dự thảo cũng xác định lại phạm vi dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động. Bên cạnh các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát, dịch vụ bưu chính có thể bao gồm những công đoạn gắn trực tiếp với từng bưu gửi như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả. Hoạt động vận tải, kho bãi hoặc logistics được thực hiện độc lập không thuộc phạm vi này.

Đáng chú ý, dự thảo còn định hướng chuyển phương thức quản lý từ cấp phép, tiền kiểm sang đăng ký, công khai và hậu kiểm trên cơ sở dữ liệu, quản lý rủi ro.

Ông Lã Hoàng Trung, Vụ trưởng Vụ Bưu chính (Bộ Khoa học và Công nghệ) trình bày các nội dung chính của dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Doanh nghiệp cần chuẩn bị từ hệ thống dữ liệu

Theo ông Lê Văn Chung, Vụ Bưu chính (Bộ Khoa học và Công nghệ), một điểm mới đáng chú ý của dự thảo luật là đổi mới phương thức bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính.

Theo đó, mỗi bưu gửi được gắn một mã nhận dạng duy nhất trong hệ thống của doanh nghiệp ngay từ thời điểm chấp nhận và duy trì trong suốt quá trình cung ứng dịch vụ. Mã này giúp theo dõi, quản lý và truy vết bưu gửi qua các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát; đồng thời liên kết bưu gửi với toàn bộ hành trình nghiệp vụ để phục vụ việc xác minh khi xảy ra sự cố hoặc có dấu hiệu vi phạm.

Dự thảo cũng yêu cầu doanh nghiệp bảo đảm an toàn bưu gửi từ khi tiếp nhận đến khi phát, không để xảy ra mất, thất lạc, hư hỏng hoặc bị xâm phạm trái pháp luật. Các biện pháp bảo đảm an ninh phải phù hợp với mức độ rủi ro và quy mô hoạt động, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.

Việc phối hợp với cơ quan nhà nước phải đúng thẩm quyền, mục đích và phạm vi cần thiết, tránh gây ảnh hưởng không cần thiết đến hoạt động bình thường của dịch vụ.

Để thích ứng với chính sách mới trong thời gian tới khi được thông qua, doanh nghiệp chuyển phát cần chủ động rà soát hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu người gửi và bảo đảm khả năng nhận diện, truy vết bưu gửi trong toàn bộ hành trình. Việc thu thập, lưu trữ và sử dụng thông tin phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đồng thời, tăng khả năng phát hiện bưu gửi có dấu hiệu bất thường, đồng thời tính toán chi phí nâng cấp phần mềm, an toàn thông tin và đào tạo nhân sự. Khi quản lý chuyển sang hậu kiểm trên nền dữ liệu, khả năng chứng minh nguồn gốc, người gửi và hành trình bưu gửi sẽ trở thành yêu cầu quan trọng về tuân thủ. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi quá trình hoàn thiện dự thảo vì các tiêu chí và nghĩa vụ cụ thể chưa có hiệu lực.