4 chủ đề nóng tại Đối thoại Shangri-La 2026

Diễn đàn an ninh hàng đầu châu Á - Đối thoại Shangri-La 2026 - khai mạc tại Singapore ngày 29/5 trong bối cảnh thế giới tiếp tục rung chuyển bởi cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, xung đột lan rộng tại Trung Đông và châu Âu, cùng những dấu hỏi về cam kết dài hạn của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Hội nghị năm nay quy tụ các bộ trưởng quốc phòng, lãnh đạo quân đội và chuyên gia an ninh từ 44 quốc gia, trong đó có 54 đại biểu cấp bộ trưởng và hơn 42 tổng tham mưu trưởng, quan chức quốc phòng cấp cao từ châu Á - Thái Bình Dương và châu Âu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu dẫn đề tại phiên khai mạc tối 29/5.

Sáng nay (30/5), Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth đang phát biểu tại phiên toàn thể có tiêu đề “Chiến lược của Mỹ vì Hòa bình ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”. Đây được xem là sự kiện được theo dõi sát sao nhất tại diễn đàn.

Vai trò của Mỹ tại châu Á giữa “cơn bão” Iran

Một trong những tâm điểm lớn nhất của hội nghị sẽ là chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Washington, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump phải đồng thời xử lý các cuộc khủng hoảng tại Trung Đông và căng thẳng kéo dài ở châu Âu.

Các đồng minh khu vực được cho là đang chờ đợi những cam kết rõ ràng từ Washington nhằm trấn an rằng Mỹ vẫn ưu tiên hiện diện tại châu Á, thay vì bị phân tán nguồn lực bởi những điểm nóng toàn cầu.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth lắng nghe bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La 2026. Ảnh: Reuters.

Giới quan sát nhận định xung đột Iran đã gây ra những cú sốc mới đối với kinh tế thế giới, đẩy giá dầu leo thang và gia tăng áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng.

Các chuyên gia an ninh cho rằng câu hỏi lớn tại Shangri-La năm nay không chỉ xoay quanh cam kết quân sự của Mỹ, mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, dòng chảy thương mại và triển vọng tăng trưởng kinh tế của khu vực.

Quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục phủ bóng diễn đàn

Cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc được dự báo tiếp tục là chủ đề xuyên suốt hội nghị, tương tự các kỳ Đối thoại Shangri-La trước đó.

Năm ngoái, ông Pete Hegseth từng cảnh báo về “mối đe dọa cận kề” từ Trung Quốc, kéo theo phản ứng gay gắt từ Bắc Kinh. Tuy nhiên, bầu không khí năm nay phần nào khác biệt sau chuyến thăm Trung Quốc gần đây của Tổng thống Donald Trump, khi cả hai bên đều phát đi tín hiệu thận trọng nhưng tích cực hơn về quan hệ song phương.

Dù vậy, việc Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân tiếp tục vắng mặt năm thứ hai liên tiếp khiến triển vọng đối thoại quân sự cấp cao Mỹ - Trung tại Shangri-La trở nên hạn chế. Bắc Kinh thay vào đó cử đoàn đại biểu từ Đại học Quốc phòng thuộc Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc.

Thiếu tướng Mạnh Tương Khánh thuộc Đại học Quốc phòng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và phái đoàn Trung Quốc tham dự cuộc họp bên lề hội nghị thượng đỉnh an ninh Đối thoại Shangri - la của IISS tại Singapore ngày 29/5. Ảnh: Reuters.

Các cuộc thảo luận dự kiến vẫn sẽ tập trung vào cách các quốc gia vừa và nhỏ ứng phó với cạnh tranh Mỹ - Trung, cũng như những điểm nóng hàng hải như Biển Đông và eo biển Malacca.

Nhật Bản chuyển hướng quốc phòng

Sự thay đổi mạnh mẽ trong chính sách an ninh của Nhật Bản cũng là chủ đề thu hút sự chú ý tại hội nghị năm nay.

Dưới thời Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, Tokyo đang thúc đẩy hiện đại hóa quân đội và tăng cường hợp tác quốc phòng với đối tác khu vực trong bối cảnh có nhiều vấn đề gây lo ngại.

Tháng 4 vừa qua, Nhật Bản công bố đợt cải tổ lớn nhất trong nhiều thập kỷ đối với quy định xuất khẩu quốc phòng, dỡ bỏ nhiều hạn chế đối với hoạt động bán vũ khí ra nước ngoài, mở đường cho xuất khẩu tàu chiến, tên lửa và nhiều khí tài quân sự khác.

Nhật Bản đang lên kế hoạch mở lại kho vũ khí lớn nhất kể từ Thế chiến II. Ảnh: Kyodo News.

Động thái này được Philippines hoan nghênh nhưng vấp phải phản ứng mạnh từ Bắc Kinh, khi Trung Quốc cảnh báo sẽ “cảnh giác cao độ” trước bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy Nhật Bản quay lại xu hướng quân sự hóa.

Căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á cũng gia tăng liên quan tới vấn đề Đài Loan. Trong bối cảnh Tokyo chuẩn bị công bố chiến lược an ninh mới cùng kế hoạch tiếp tục nâng chi tiêu quốc phòng, giới quan sát sẽ theo dõi cách Nhật Bản cân bằng vai trò an ninh ngày càng mở rộng với quan hệ phức tạp cùng Trung Quốc.

An ninh hàng hải và tự do hàng hải nóng trở lại

An ninh hàng hải tiếp tục là chủ đề nổi bật tại Shangri-La 2026, trải dài khắp các tuyến vận tải chiến lược của thế giới.

Mối lo ngại gia tăng trong bối cảnh hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch năng lượng toàn cầu - vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn do xung đột Trung Đông.

Vấn đề tự do hàng hải cũng được dự báo sẽ xuất hiện dày đặc trong các cuộc thảo luận, khi nhiều quốc gia tái khẳng định phản đối mọi nỗ lực thay đổi nguyên trạng bằng vũ lực tại các vùng biển chiến lược.

Singapore đồng thời nhấn mạnh quyền tự do đi lại trên các tuyến hàng hải quốc tế là “quyền đương nhiên”, không phải “đặc quyền”, trong bối cảnh lo ngại ngày càng lớn về nguy cơ gián đoạn các nút thắt vận tải toàn cầu.

Bên cạnh đó, eo biển Malacca cũng có thể trở thành chủ đề được quan tâm sau những phát biểu trước đây của một bộ trưởng Indonesia về khả năng áp phí đối với tàu thuyền qua lại, dù Jakarta sau đó khẳng định không có kế hoạch triển khai chính sách này.