4 nguy cơ sức khỏe khi bổ sung vitamin không đúng cách

Ngày càng nhiều người có thói quen uống vitamin mỗi ngày với mong muốn tăng sức đề kháng, giảm mệt mỏi hoặc phòng bệnh. Tuy nhiên, vitamin bổ sung không thể thay thế chế độ ăn cân đối và không nên sử dụng tùy tiện.

Trong nhiều trường hợp, việc bổ sung vitamin khi cơ thể không thiếu hụt có thể gây hại nhiều hơn lợi. Đặc biệt, các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E và K có thể tích tụ trong cơ thể nếu dùng quá mức, dẫn đến nhiều biến chứng sức khỏe.

1. Nguy cơ quá liều vitamin do bổ sung không đúng cách

Vitamin là vi chất cần thiết cho cơ thể nhưng "nhiều hơn" không đồng nghĩa với "tốt hơn". Khi bổ sung vượt nhu cầu trong thời gian dài, cơ thể có thể rơi vào tình trạng nhiễm độc vitamin. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nguy cơ này thường gặp hơn với các vitamin tan trong dầu vì chúng không được đào thải nhanh qua nước tiểu như vitamin tan trong nước. Ví dụ:

Thừa vitamin A có thể gây đau đầu, buồn nôn, khô da, tổn thương gan, giảm mật độ xương.
Dùng quá nhiều vitamin D có thể làm tăng canxi máu, gây buồn nôn, rối loạn nhịp tim và tổn thương thận.
Bổ sung quá mức vitamin E có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Thừa vitamin K có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của một số thuốc chống đông máu.

Một số người có thói quen dùng đồng thời nhiều loại thực phẩm chức năng khác nhau mà không để ý thành phần trùng lặp. Điều này khiến tổng lượng vitamin đưa vào cơ thể vượt mức an toàn. Văn phòng Thực phẩm bổ sung (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ - NIH) khuyến cáo, người dân không nên tự ý dùng liều cao vitamin kéo dài nếu không có chỉ định của nhân viên y tế.

Bổ sung quá mức vitamin A có thể tổn thương gan, giảm mật độ xương.

2. Tăng gánh nặng cho thận

Thận là cơ quan giúp lọc và đào thải nhiều chất dư thừa ra khỏi cơ thể. Khi bổ sung vitamin và khoáng chất quá mức cần thiết, thận phải hoạt động nhiều hơn để xử lý các chất này. Một số nghiên cứu cho thấy việc dùng liều cao vitamin C hoặc vitamin D kéo dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận ở một số đối tượng. Người có bệnh thận mạn tính, người cao tuổi hoặc người đang dùng nhiều loại thuốc cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thực phẩm bổ sung.

Các dấu hiệu có thể gặp khi thận bị ảnh hưởng gồm:

Tiểu ít.
Phù chân tay.
Mệt mỏi kéo dài.
Đau vùng hông lưng.
Buồn nôn.

Nếu đang sử dụng vitamin tổng hợp và xuất hiện các triệu chứng bất thường, người dùng nên ngừng bổ sung và đi khám để được đánh giá chức năng thận.

3. Vitamin có thể tương tác với thuốc điều trị

Nhiều người cho rằng vitamin là "thực phẩm bổ sung" nên an toàn. Tuy nhiên, trên thực tế, một số vitamin và khoáng chất có thể tương tác với thuốc điều trị bệnh. Các tương tác này đôi khi làm giảm hiệu quả thuốc hoặc tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Ví dụ:

Vitamin K có thể làm giảm tác dụng của thuốc chống đông máu.
Canxi, magie hoặc sắt có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu một số thuốc kháng sinh.
Vitamin E liều cao có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở người đang dùng thuốc chống đông hoặc aspirin.
Một số thực phẩm bổ sung chứa nhiều thành phần thảo dược cũng có thể ảnh hưởng đến thuốc tim mạch hoặc thuốc điều trị đái tháo đường.

Điều đáng lưu ý là nhiều người không khai báo với bác sĩ về các loại vitamin hoặc thực phẩm chức năng đang sử dụng. Điều này có thể khiến bác sĩ khó đánh giá đầy đủ nguy cơ tương tác thuốc. Đối với người đang điều trị bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người dùng nhiều thuốc cùng lúc nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung vitamin.

Dùng vitamin C hoặc vitamin D liều cao kéo dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận.

4. Phụ thuộc vào vitamin bổ sung có thể khiến chế độ ăn mất cân đối

Một sai lầm phổ biến hiện nay là xem vitamin tổng hợp như "giải pháp thay thế" cho chế độ ăn uống lành mạnh. Nhiều người cho rằng chỉ cần uống vitamin mỗi ngày là đủ chất, từ đó giảm chú ý đến việc ăn rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt hay thực phẩm tươi.

Tuy nhiên, thực phẩm tự nhiên không chỉ cung cấp vitamin mà còn chứa:

Chất xơ.
Chất chống oxy hóa.
Protein.
Chất béo lành mạnh.
Hàng nghìn hợp chất sinh học có lợi khác...

Đây là những thành phần mà viên uống bổ sung không thể thay thế hoàn toàn.

Theo CDC Hoa Kỳ, phần lớn nhu cầu vitamin và khoáng chất nên được đáp ứng thông qua chế độ ăn cân bằng thay vì phụ thuộc vào thực phẩm bổ sung. Trong thực tế, vitamin tổng hợp chỉ thực sự cần thiết ở một số nhóm đối tượng như:

Phụ nữ mang thai cần bổ sung acid folic.
Người thiếu vitamin D.
Người ăn chay nghiêm ngặt thiếu vitamin B12.
Người cao tuổi có nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng.
Người mắc bệnh làm giảm hấp thu dưỡng chất.

Việc bổ sung nên dựa trên đánh giá tình trạng dinh dưỡng, xét nghiệm và chỉ định của nhân viên y tế.

Hiện nay, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều quảng cáo về vitamin với các lời giới thiệu như tăng đề kháng, giải độc, chống lão hóa, phòng ung thư... Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào cũng có bằng chứng khoa học rõ ràng. Việc dùng vitamin theo tâm lý đám đông hoặc theo lời truyền miệng có thể dẫn đến lạm dụng thực phẩm chức năng.